I OSK 1864/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-19
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznadom pomocy społecznejodpłatnośćkodeks postępowania administracyjnegostrony postępowaniazwolnienie z opłatalimentyskarżący kasacyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, potwierdzając, że ustalenie odpłatności za pobyt w DPS powinno uwzględniać możliwość zwolnienia z opłat oraz prawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania.

Sprawa dotyczyła ustalenia odpłatności za pobyt matki K. G. w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów niższych instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów o pomocy społecznej i procedurze administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że ustalenie odpłatności powinno uwzględniać możliwość zwolnienia z opłat oraz że organy nieprawidłowo ustaliły krąg stron postępowania, naruszając tym samym art. 10 KPA.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA w Łodzi, który uchylił decyzje dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt J. G. w domu pomocy społecznej. SKO zarzuciło WSA naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 64 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.) w kontekście możliwości zwolnienia z opłat oraz naruszenie art. 61 ust. 2d u.p.s. w związku z odmową podpisania umowy. NSA uznał, że WSA prawidłowo zwrócił uwagę na zmianę brzmienia art. 64 u.p.s. po nowelizacji z 2019 r., która rozszerzyła krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłat, co obligowało organ do jego rozpatrzenia w toku postępowania. Zarzuty dotyczące naruszeń proceduralnych, w tym art. 10 KPA, zostały uznane za zasadne przez NSA, który podkreślił, że organ I instancji nie umożliwił skarżącemu wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, a także nieprawidłowo ustalił krąg stron postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy. NSA podzielił stanowisko WSA, że brak było podstaw do uznania odmowy podpisania umowy przez skarżącego za równoznaczną z brakiem zgody na jej zawarcie. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, po nowelizacji art. 64 ustawy o pomocy społecznej, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty, a organ jest zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia w decyzji ustalającej ich wysokość.

Uzasadnienie

NSA wskazał na zmianę brzmienia art. 64 u.p.s. od 4 października 2019 r., która rozszerzyła krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłat. W związku z tym, pogląd o ograniczeniu tego kręgu do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny, a organ musi rozpatrzyć taki wniosek w toku postępowania o ustalenie odpłatności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (25)

Główne

u.p.s. art. 64 § pkt 6

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Po nowelizacji z 2019 r., zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty, mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie. Organ jest zobowiązany do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie przez organ I instancji, który nie umożliwił skarżącemu wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyników wywiadów środowiskowych z innymi członkami rodziny, co miało potencjalny wpływ na ustalenie kręgu stron i wysokość odpłatności.

k.p.a. art. 10 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 140

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.s. art. 60

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2d

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Nieprawidłowe ustalenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, co powinno być przedmiotem jednego postępowania z udziałem wszystkich potencjalnie zobowiązanych stron.

u.p.s. art. 65 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

p.p.s.a. art. 108 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji było wystarczająco jasne i umożliwiało kontrolę instancyjną, co pozwoliło skarżącemu kasacyjnie na jego negowanie.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ I instancji art. 10 KPA poprzez brak umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Nieprawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania, co miało wpływ na prawidłowość ustaleń faktycznych i potencjalne obowiązki innych zobowiązanych.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe zastosowanie art. 64 u.p.s. i nieuzasadnione przyjęcie, że organy powinny odnieść się do okoliczności z tego przepisu w zakresie wyroku oddalającego powództwo o alimenty. Niewłaściwe zastosowanie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. i nieuzasadnione przyjęcie, że organy niezasadnie przyjęły odmowę podpisania umowy. Naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 138 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wyjście poza granice sprawy. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy brak uzasadnionych podstaw do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nie oznaczał wadliwości całej decyzji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. było spowodowane zapobieganiem zarażeniem wirusem SARS-CoV-2. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a. z powodu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. i pozostałych przepisów k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. W sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt. W tym kontekście również zarzut naruszenia art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny, z powodu nieustalenia prawidłowo w postepowaniu administracyjnym kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej.

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

sprawozdawca

Karol Kiczka

członek

Zygmunt Zgierski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej, w szczególności uwzględnianie możliwości zwolnienia z opłat oraz prawidłowe ustalanie kręgu stron postępowania zgodnie z KPA."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ustalania odpłatności za pobyt osoby w DPS i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej i pokazuje, jak istotne jest prawidłowe prowadzenie postępowania administracyjnego oraz uwzględnianie zmian w prawie.

Czy organ może zignorować prawo do zwolnienia z opłat za DPS? NSA wyjaśnia kluczowe zasady postępowania.

Sektor

opieka zdrowotna i społeczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1864/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Karol Kiczka
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Łd 566/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-06-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art.7 art 10 art 11 art 77 § 1 art 80 art 107 § 3 art 140
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1876
art.61 ust 2d art 64 pkt 6
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Dominik Kozarski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 566/20 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 maja 2020 r. nr SKO.4115.158.2020 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz K. G. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 18 czerwca 2021 r. II SA/Łd 566/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 maja 2020 r. nr SKO.4115.158.2020 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej:
1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ksawerów z 16 kwietnia 2020 r. nr RPS.5014.6.2020.AP;
2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego K.G. kwotę 497 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciło naruszenie prawa materialnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 64 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; dalej "u.p.s.") w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że organy administracji w tej sprawie powinny odnieść się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności z tego przepisu w zakresie wyroku oddalającego powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu i możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej jego matki J. G. w sytuacji gdy przedmiotem tego postępowania nie było zwolnienie z tej opłaty, ale samo jej ustalenie, bowiem postępowanie w sprawie tęgo zwolnienia nie zostało w ogóle wszczęte gdyż skarżący nie złożył wniosku w tym zakresie i tylko w takim postępowaniu ta okoliczność powinna być badana, a więc nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestia zastosowania tego przepisu i odnoszenie się przez organy administracji do naruszenia tego przepisu było zbędne,
2) art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że organy administracji niezasadnie przyjęły, że skarżący K. G. odmówił podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy w sytuacji gdy gdzie przesłanką ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest tylko odmowa podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy i właśnie ta przesłanka została spełniona w tej sprawie, ponieważ K. G. odmówił podpisania tej umowy w świetle przepisu art. 60 w związku z art. 651 Kodeksu cywilnego,
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
3) art. 134 § 1 w zw. z art. 138 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione wyjście poza granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 maja 2020 r. nr SKO.4115.158.2020 i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K[...] z 16 kwietnia 2020 r. nr RPS.5014.6.2020.AP wyłącznie w przedmiocie ustalenia K. G. opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki J. G., a nie orzekanie w zakresie ustalenia tej opłaty innym członkom jej rodziny w stosunku do których mogły być prowadzone oddzielne postępowania administracyjne w tym zakresie,
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art 141 §4 p.p.s.a. w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. polegające na uchyleniu w całości decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej z powodu wadliwego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności swojej decyzji przez organ pierwszej instancji w sytuacji, gdy nawet brak uzasadnionych podstaw do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu instancji pierwszej instancji nie oznaczał wadliwości całej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a ewentualne naruszenie przepisu art. 108 § 1 k.p.a. nie miało wpływu na wynik całej sprawy;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. bo przed wydaniem decyzji przez organ uniemożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego w sytuacji, gdy nawet gdyby przyjąć, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., było to spowodowane zapobieganiem zarażeniem wirusem SARS-CoV-2 i osoby z zewnątrz nie miały wstępu do budynku organu I instancji, a przed organem II instancji nie było prowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe, tak więc ewentualne naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a. polegające na uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 maja 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K[...] z 16 kwietnia 2020 r. w przedmiocie ustalenia K. G. opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki J.G., przede wszystkim z powodu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia decyzji bez przekonującego wyjaśnienia na czym dokładnie polegało naruszenie tego przepisu i pozostałych przepisów k.p.a., w sytuacji gdy brak było uzasadnionych podstaw do przyjęcia naruszenia tego przepisu art. 107 § 3 k.p.a. i pozostałych w/w przepisu k.p.a., a gdyby nawet nastąpiło naruszenie tych przepisów to nie miało to wpływu na wynik sprawy; .
W związku z powyższymi naruszeniami przepisów prawa, wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości,
2. zasądzenie od skarżącego na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, który sprowadza się do ustalenia zakresu stosowania przepisów w kontekście ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Opieki Społecznej.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na zmianę brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r. I OSK 318/22).
Skarżący w toku postępowania administracyjnego był zatem uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Zgłoszenie przez skarżącego stosownego wniosku w toku postępowania administracyjnego, poprzez odwołanie się do wyroku sądu powszechnego w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego wobec matki, obligowało zatem organ do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Kolegium powołało się na praktykę stosowania art. 64 u.s.p. ukształtowaną przed nowelizacją tego przepisu, która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. Słusznie zatem Sąd I instancji zwrócił uwagę na okoliczność zmiany przepisu, a co za tym idzie dezaktualizację dotychczasowego orzecznictwa. Stwierdzić należy, że w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 64 pkt 6 u.p.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.
W odniesieniu od zarzutów procesowych wskazać należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W kontekście powyższych wyjaśnień nie jest uzasadniony zarzut wyjścia poza granice sprawy z powodu nakazania przez Sąd I instancji rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłat. Z kolei przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa jedynie co ma zawierać uzasadnienie wyroku sądu. Art. 141 § 4 p.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może jednak strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 r., nr 3, poz. 39).
Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. W sposób umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej wskazał, z jakich przyczyn uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu. Zresztą, jak pokazuje lektura skargi kasacyjnej, postawione w niej zarzuty, a także ich uzasadnienie dobitnie dowodzą, że stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone zostało w sposób na tyle zrozumiały, iż pozwoliło skarżącemu kasacyjnie organowi na jego negowanie. Nadto Sąd dokonał oceny zgodności z prawem objętej skargą decyzji. Sąd przeprowadził analizę przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie i odniósł je do stanu faktycznego, ustosunkowując się w niezbędnym zakresie do zarzutów skargi, rozpoznając tym samym istotę sprawy. Dlatego zarzut naruszenia art. 134 § 1 w związku art. 138 i art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.
W kontekście zarzutów naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art 141 § 4 p.p.s.a. w z art. 108 § 1 k.p.a. (zarzut nr 4 skargi kasacyjnej) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i § 2 p.p.s.a. (zarzut nr 5 skargi kasacyjnej) należy stwierdzić, że słusznie zauważył Sąd I instancji, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Dla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. konieczne jest wykazanie przez stronę powołującą się na owo naruszenie prawa, jakich czynności nie mogła ona dokonać, bądź jakich dowodów nie mogła zawnioskować wskutek naruszenia przez organ art. 10 k.p.a. W niniejszej sprawie wydanie decyzji przez organ I instancji bez umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego niewątpliwie stanowiło naruszenie normy art. 10 k.p.a. z potencjalnym skutkiem, co do wyniku sprawy. Organ wspomniał w decyzji o przeprowadzeniu wywiadów środowiskowych z innymi członkami rodziny matki skarżącego, w tym z jego bratem, ale akta sprawy tych wywiadów nie zawierają, a skarżącemu nie były znane dane z tych wywiadów wynikające, co do stanu majątkowego innych osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Przekłada się to bezpośrednio na wysokość ewentualnych obowiązków samego skarżącego i ewentualnych wniosków, co do prawidłowości ustaleń faktycznych w odniesieniu do innych zobowiązanych. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela bowiem pogląd, że "W sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt" (wyrok NSA z 25.11.2021 r. I OSK 417/20, LEX nr 3286614). Zasadniczo w takiej sprawie powinno się toczyć tylko jedno postępowanie z udziałem wszystkich potencjalnie zobowiązanych stron, z uwagi na to, że sytuacja każdego ma wpływ na potencjalne obowiązki innych stron. W tym kontekście również zarzut naruszenia art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny, z powodu nieustalenia prawidłowo w postepowaniu administracyjnym kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, niezależnie od tego, jak oceniać odmowę ponoszenia przez skarżącego opłat za pobyt matki w DPS, na gruncie art. 103 ust. 2 u.p.s. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w aktach administracyjnych nie było informacji o próbie zawarcia ze skarżącym umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a z lektury akt administracyjnych nie sposób wyprowadzić wniosku, że skarżącemu faktycznie takową propozycję przedstawiono. Zdaniem organu takowy wniosek można wyprowadzić z "kategorycznego stwierdzenia skarżącego, że nie chce on ponosić odpłatności za pobyt matki w DPS", co jak skonstatował organ odwoławczy uznane zostało za brak zgody na zawarcie umowy. W ocenie Sądu I instancji była to nadinterpretacja, próba udowodnienia faktu, który w praktyce nie miał miejsca, i ocenę tę Naczelny Sąd Administracyjny podziela.
Skarżący kasacyjnie wskazał, że nawet brak uzasadnionych podstaw do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu I instancji nie oznaczał wadliwości całej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a więc ewentualne naruszenie przepisu art. 108 § 1 k.p.a. nie miało wpływu na wynik całej sprawy i nie mogło stanowić podstawy do uchylenia decyzji organów administracji w całości, a jedynie w części, tj. w zakresie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zawartemu w decyzji organu pierwszej instancji. Z tą oceną nie można się zgodzić, bowiem jak wyżej wykazano, Sąd I instancji zauważył wiele uchybień organów, które mogły być podstawą do uchylenia decyzji w całości.
Z tych względów zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w z art. 108 § 1 k.p.a. (zarzut nr 4 skargi kasacyjnej) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i § 2 p.p.s.a. należało uznać za bezzasadne.
Odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi kasacyjnej, który wskazywał na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., zauważyć należy, że Sąd I instancji zarzut ten postawił w kontekście wyjaśnienia przez organ, kto powinien być stroną postępowania w tej sprawie i dowodów, na podstawie których organ takiej oceny dokonał. Wyjaśniono już wyżej, przy okazji zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. i art. 10 § 1 k.p.a., że obowiązkom w zakresie prawidłowego ustalenia stron postępowania organ nie sprostał, co przekłada się też na uzasadnienie decyzji w tym zakresie. Z powyższych przyczyn zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a. należało uznać za bezzasadny. Już sama przypadkowa zbitka powyższych przepisów, bez wyjaśnienia, jaką normę zachowania one tworzą razem i w jaki sposób norma taka została naruszona, czyni taki zarzut nieusprawiedliwionym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Koszty postępowania kasacyjnego zasądzono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI