I OSK 1863/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-27
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnespecjalny zasiłek opiekuńczyzbieg uprawnieńprawo wyborupomoc społecznaNSApostępowanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów administracji, przyznając świadczenie pielęgnacyjne od daty złożenia wniosku, uznając błąd organów w procedurze wyboru świadczenia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego T. K. za okres od grudnia 2020 r. do maja 2021 r., mimo złożenia wniosku i jednoczesnej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy administracji i WSA uznały, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z powodu zbiegu uprawnień. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje, stwierdzając, że organy nieprawidłowo postąpiły, nie wyjaśniając woli strony i nie umożliwiając jej skorzystania z prawa wyboru korzystniejszego świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. Organy administracji pierwotnie odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki daty powstania niepełnosprawności męża, a następnie, po uchyleniu tej decyzji przez SKO, przyznały świadczenie od 1 czerwca 2021 r. SKO uchyliło decyzję Wójta i przyznało świadczenie od 1 czerwca 2021 r., uznając, że do tego dnia istniał zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. T. K. zaskarżyła decyzję SKO w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia za okres od grudnia 2020 r. do maja 2021 r., wskazując na naruszenie przepisów dotyczących wyboru świadczenia. WSA oddalił skargę, uznając, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za okres pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. NSA uznał skargę kasacyjną za zasadną, stwierdzając, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały przepisy. Sąd podkreślił, że strona ma prawo wyboru korzystniejszego świadczenia i organy powinny ułatwić ten wybór, a nie stawiać przeszkody. W ocenie NSA, wniosek z grudnia 2020 r. wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego powinien być potraktowany jako dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanej wykładni.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zbieg uprawnień nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli strona dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia i organy administracji nieprawidłowo przeprowadziły procedurę wyboru.

Uzasadnienie

NSA uznał, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Strona ma prawo wyboru korzystniejszego świadczenia, a organy powinny ułatwić ten wybór, a nie stawiać przeszkody. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego powinien być traktowany jako dokonanie wyboru od daty złożenia wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 27 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24 § 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 16a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 63 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. przez nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy wykładnia językowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że strona ma prawo wyboru świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania wybranego przez nią świadczenia, stawia stronę w trudnej sytuacji organy winny przedsięwziąć takie czynności, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia to po stronie organu administracji publicznej leży obowiązek podjęcia takich działań aby strona uprawniona do zbiegających się uprawnień nie została pozbawiona możliwości wyboru świadczenia nie ma w zakresie realizacji prawa wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń rozwiązań 'ani jedynych, ani najlepszych'. Odnalezienie optymalnego rozwiązania prawnego powyższej kwestii pozostaje powinnością organu administracji

Skład orzekający

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Iwona Bogucka

przewodniczący

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyboru świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz obowiązków organów administracji w tym zakresie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu świadczeń rodzinnych i sposobu postępowania organów administracji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów administracji mogą wpływać na prawa obywateli i jak ważne jest prawo wyboru świadczeń. Jest to przykład, gdzie sąd koryguje nieprawidłowe działania urzędników.

Czy organ administracji może utrudniać wybór korzystniejszego świadczenia? NSA wyjaśnia.

Sektor

pomoc społeczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1863/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2630/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję II instancji i decyzję I instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 27 października 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2630/21 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, a także zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz T. K. kwotę 800,00 (osiemset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r., I SA/Wa 2630/21 oddalił skargę T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. K., uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem i orzekło o przyznaniu T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem począwszy od dnia [...] czerwca 2021 r. do [...] lipca 2022 r. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że Wójt Gminy B. ww. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. orzekł o odmowie przyznania T.K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, wskazując niespełnienie przesłanka określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako u.ś.r.", ponieważ niepełnosprawność jej męża, zgodnie z załączonym do akt sprawy orzeczeniem o niepełnosprawności, powstała w późniejszym okresie niż wymagał tego art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem T. K. wniosła odwołanie zarzucając nieuwzględnienie tego, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności tegoż przepisu w części, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. ww. decyzją z dnia [...] września 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i orzekł o przyznaniu T. K. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 lipca 2022 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 24 ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. i wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca w dniu [...] grudnia 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżąca wskazała, że na podstawie art. 27 ust 5 u.ś.r. z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2020 r. Organ odwoławczy wskazał, iż powyższą decyzją przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] października 2021 r. W następstwie odrębnego wniosku skarżącej decyzja ta została uchylona decyzją Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]. W jej uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że powodem uchylenia decyzji jest rezygnacja z tego świadczenia przez osobę uprawnioną. Ostatnie świadczenie z tego tytułu zostało wypłacone T. K. w dniu [...] maja 2021 r. za miesiąc maj 2021 r. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż finalnie organ I instancji ww. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówił T. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że nie zostało spełnione kryterium momentu powstania niepełnosprawności męża (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji po raz drugi w badanej sprawie dokonał błędnej wykładni tegoż przepisu, pomijając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 . stwierdzający niekonstytucyjność znajdującego się w tym przepisie kryterium daty powstania niepełnosprawności. przesłanka ta nie obowiązuje w aktualnym stanie prawnym. Oznacza to, że data powstania u męża skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że T. K. na mocy decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2020 r. posiadała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] października 2021 r. Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, aczkolwiek nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Z tego też powodu Wójt Gminy B., przychylając się do żądania skarżącej, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2020 r. Jednak organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. wskazał, że ostatnie świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało wypłacone skarżącej w dniu [...] maja 2021 r. za miesiąc maj 2021 r. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje od dnia [...] czerwca 2021 r., bowiem dopiero od tego dnia ustała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b) u.ś.r. (ustał zbieg dwóch świadczeń).
Na powyższa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części, w jakiej organ odwoławczy nie przyznał świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. K., wskazując na naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skarżąca wskazała, iż wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego, w miejsce mniej korzystnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonała już w dniu [...] grudniu 2020 r. składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za okres od [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. świadczenie to nie zostało jej natomiast przyznanie, pomimo wykonania przez nią prawa wyboru wskazanego w art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r. wskazał, że skarżąca zaskarżyła decyzję organu II instancji jedynie w zakresie, w jakim organ ten nie przyznał jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. Przedmiotem sporu jest zatem okres 6. miesięcy, od dnia [...] grudnia 2020 r., czyli początku miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] grudnia 2020 r., do dnia [...] czerwca 2021 r., czyli daty od której organ odwoławczy przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca decyzją Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2020 r. posiadała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. W trakcie pobierania tego świadczenia w dniu [...] grudnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek z dnia [...] grudnia 2020 r. o ustalenie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie tym skarżąca wskazała, że na podstawie art. 27 ust 5 u.ś.r. z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] września 2020 r. Jednakże skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy aż do dnia [...] maja 2021 r. Wynika to z faktu, że decyzja przyznająca to świadczenie z dnia[...] września 2020 r. została uchylona na wniosek skarżącej przez organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Jak zaś wynika z treści decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. ostatnie świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało wypłacone skarżącej w dniu [...] maja 2021 r. za miesiąc maj 2021 r. Oznacza to, że – wbrew wywodom skargi – Kolegium dokonało prawidłowej wykładni przepisów u.ś.r. i zasadnie uznało, że wobec zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za okres, w którym był pobrany specjalny zasiłek opiekuńczy. Sąd I instancji stwierdził, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła T. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. przez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
- art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych należy zauważyć, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] grudnia 2022 r. skarżąca miała już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym stanowi art. 16a u.ś.r. Ubiegając się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji przyznanego już prawa do specjalny zasiłek opiekuńczy nastąpił zbieg uprawnień, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zachodziła zatem sytuacja konieczność wyboru jednego z tych zbiegających się świadczeń. Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż skarżąca składając wniosek z dnia [...] grudnia 2022 r. miała świadomość zbiegu uprawnień do ww. świadczeń rodzinnych i dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, iż z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co więcej, swoje oświadczenie w tym zakresie wyraźnie oparła na art. 27 ust 5 u.ś.r., przewidującym prawo wyboru jednego ze zbiegający się uprawnień. W analogicznych sytuacjach Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania wybranego przez nią świadczenia, stawia stronę w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia przez organy administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia. Podkreśla się przy tym, że to po stronie organu administracji publicznej leży obowiązek podjęcia takich działań aby strona uprawniona do zbiegających się uprawnień nie została pozbawiona możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno świadczenie. (vide: wyroki NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r.; I OSK 1175/18; wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., I OSK 2199/19; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2021 r., I OSK 2122/20; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2508/20, wyrok NSA z dnia 4 maja 2021 r., I OSK 304/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Należy także podkreślić, iż obowiązki organów administracji w powyższym zakresie nie zaczynają się dopiero od momentu złożenia przez stronę wyraźnego wniosku o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej uprawnienie do świadczenia wskazanego w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w kolizji ze świadczeniem pielęgnacyjnym. W sytuacji zbiegu uprawnień organy administracji badając treść żądania strony nie mogą poprzestawać na samej treści wniosku o przyznanie świadczenia. Już z faktu złożenia wniosku o przyznanie jednego ze świadczeń wskazanych w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., w sytuacji opisanej w nim kolizji z innym realizowanym już uprawnieniem, może dostatecznie jasno wynikać uzewnętrznienie woli strony, zarówno w zakresie dokonania wyboru jednego spośród zbiegających się świadczeń, jak i w zakresie rezygnacji z wcześniej przyznanego świadczenia. W każdej jednak sytuacji istnienia wątpliwości w tej kwestii, powinnością organu jest wyjaśnienie rzeczywistej treści żądania strony (art. 7 i art. 63 § 2 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). W takiej sytuacji obowiązki organu mają swe źródło także w zasadzie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania administracyjnego, a nadto w czuwaniu aby strona z powodu nieznajomości prawa nie poniosła szkody (art. 9 k.p.a.). Na organie spoczywa także obowiązek wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). Należyte wypełnienie przez organy powyższych obowiązków czyni zadość zasadzie procedowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).
W okolicznościach badanej sprawy powyższe obowiązki organów administracji nie zostały należycie wypełnione, co Sąd I instancji niezasadnie zaakceptował, oddalając skargę w zakresie nieprzyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] maja 2021 r. Wniosek strony z dnia [...] grudnia 2022 r. wyraźnie wskazuje, iż intencją skarżącej była rezygnacja z mniej korzystnego specjalnego zasiłku opiekuńczego już od miesiąca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które – co do zasady – powinno nastąpić od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do tegoż świadczenia (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Z treści oświadczenia skarżącej wyraźnie wynika dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, w miejsce mniej korzystnego świadczenia, które było w owym czasie jej wypłacane. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien być zatem rozpoznany w łączności z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zarówno powyższy wniosek jak i ww. oświadczenie złożone zostały Wójtowi Gminy B., a zatem organowi właściwemu w obu tych sprawach. W zaniechaniu wykonania powyższych obowiązków zasadza się natomiast wadliwość postępowania administracyjnego prowadząca do nieustalenia w fazie wstępnej postępowania administracyjnego prawidłowej treści żądania strony, w szczególności w zakresie rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 7 i art. 63 § 2 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). Te zaś błędy, wynikające z oczekiwania na złożenie przez wnioskodawczynię formalnego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego już świadczenia (co w sprawie dodatkowo nastąpiło w maja 2021 r.), rzutowały na wadliwość dalszych czynności podejmowanych przez organy w toku postępowania. Uniemożliwiło to skarżącej skorzystanie z dokonanego prawa wyboru korzystniejszego świadczenia, poczynając od miesiąca grudnia 2020 r., kiedy to do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia przyznania tegoż świadczenia.
Tym samym należy uznać, iż w dniu [...] grudnia 2020 r. do organu wpłynął wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r. Wadliwość działań podjętych przez organ I instancji w zakresie ustalenia treści żądania strony, a zaakceptowanych przez organ odwoławczy, stała się przyczyną dalszego pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, aż do dnia [...] maja 2021 r. Konsekwencjami powyższych wadliwości w stosowaniu prawa nie można obarczać strony postępowania, uniemożliwiając jej uzyskanie świadczenia, które jest zdecydowanie korzystniejsze i byłoby jej należne gdyby organy załatwiły sprawę administracyjną w sposób odpowiadający treści art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a.
Należy także wskazać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że złożoność okoliczności faktycznych konkretnych spraw nakazuje uznać, iż nie ma w zakresie realizacji prawa wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń rozwiązań "ani jedynych, ani najlepszych". Odnalezienie optymalnego rozwiązania prawnego powyższej kwestii pozostaje powinnością organu administracji, a należyte wywiązanie się z tego obowiązku może nastąpić po uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. Akceptowane jest przy tym rozwiązanie prawne, polegające na możliwości uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenie, z którego rezygnuje i jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co mogłoby nastąpić w jednej decyzji, zapewniając ciągłość świadczeń zgodnie z dokonanym przez stronę wyborem. Rozstrzygnięcie w tym zakresie, stanowiąc element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazuje na rezygnację z innego zbiegającego się uprawnienia, co likwiduje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., w sposób wskazujący na realizację prawa wyboru świadczenia, zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 3 i 5 u.ś.r. (vide: wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; wyrok NSA z dnia 6 października 2021 r., I OSK 559/21; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., I OSK 408/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Następująca później kompensacja obu świadczeń za okres od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia wydania decyzji ma już tylko techniczny charakter i winna wiązać się z wypłatą różnicy pomiędzy niższym i wypłaconym już świadczeniem z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego a wyższym świadczeniem opiekuńczym (vide: wyrok NSA z dnia 6 października 2021 r., I OSK 559/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Konstatując zatem trafność zarzutów kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zarówno zaskarżonej, jaki poprzedzającej ja decyzji organu I instancji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), a uznając, iż brak jest wątpliwości w zakresie dokonanego przez skarżącą wyboru tego z dwóch zbiegających się świadczeń, które jest korzystniejsze, podejmie działania adekwatne dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego jednocześnie dniem wyboru świadczenia korzystniejszego i rezygnacji od dnia przyznania tegoż świadczenia z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, do dnia [...] maja 2021 r., kiedy to zaprzestano wypłacania skarżącej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego wskutek czego przyznano świadczenie opiekuńcze.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI