I OSK 1858/22

I OSK 1858/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 191/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-30
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 4 pkt 3
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paweł Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 191/21 w sprawie ze skarg A. P. i M. M. oraz B. M., J. L. i T. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 listopada 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-5/2020/AP w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. P. i M. M. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B. M., J. L. i T. L. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2021r. sygn. akt I SA/Wa 191/21, po rozpoznaniu sprawy ze skarg A.P. i M.M. oraz B.M., J.L. i T.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty:
1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] października 2019 r. nr [...];
2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A.P. i M.M. solidarnie kwotę 680 zł złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego;
3. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.M., J.L. i T.L. solidarnie kwotę 731 zł złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił:
I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie wynikające z przyjęcia, że organ naruszył ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w sytuacji kiedy organ administracji publicznej w niniejszej sprawie zadośćuczynił wszystkim wymogom stawianym przez art. 6 k.p.a.. art. 7 k.p.a.. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a do przesądzenia jakoby miał tego organ nie uczynić doszło w wyniku następujących błędów popełnionych w zaskarżonym wyroku:
a) wadliwe przyjęcie, że: "organy nie dokonały wnikliwej oceny dowodów, poprzestając głównie na ich wymienieniu, a dokonane ustalenia w znacznej części nie mają oparcia w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach. Organ wskazał na systematyczne wyzbywanie się przez byłą właścicielkę majątku, pomimo że w aktach sprawy nie ma dowodów, aby po 1938 r. M.S. dokonywała czynności skutkujących pomniejszeniem lub wyzbyciem się majątku" w sytuacji kiedy zasadniczym powodem wydania negatywnej decyzji w niniejszej sprawie było stwierdzenie przez organ administracji publicznej, że jakkolwiek M.S. była właścicielką majątku, to skarżący nie wykazali co wchodziło w skład majątku w kluczowym dla sprawy okresie, uwzględniając bowiem, że majątek ten był parcelowany, przeznaczony na cele reformy rolnej, a nadto był zadłużony, a więc niewątpliwie ulegał uszczupleniu, to nie ma wiarygodnych podstaw do ustalenia jego składu na istotny dla sprawy moment, gdyż opinia geodety z dnia 13 grudnia 2017 r. nie znającego stanu prawnego majątku w kluczowym dla sprawy okresie nie jest wiarygodnym źródłem dowodowym, aby w oparciu o nią ustalić tak istotne dla sprawy okoliczności;
b) nieuwzględnienie w zaskarżonym wyroku, iż dokument - Protokół sporządzony w dniu 26 listopada 1936 r. w L., dotyczący "ustalenia posiadaczy działek z nieuregulowanej parcelacji części majtku L., pow. l., własność S.M. " wskazywał, że Pan J.M. mąż Pani J.M. (a więc wnuczki Pani M.S.) był administratorem majątku L. [tom V, k. 107-108], w sytuacji kiedy przy ocenie dowodów powyższe powinno być uwzględnione, że majątek przeznaczony był na reformę rolną, ale także że była ona nieuregulowana w 1936 r.;
c) wadliwe przyjęcie w oparciu o prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego Cywilnego Wydział III we Lwowie z dnia 12 września 1938 r., III.Co. 9/38, Ldh. 7578/38, w którym jak ustalił organ nie było informacji o powierzchni wydzielonych nieruchomości, w sytuacji kiedy organ przyjął, iż już wówczas były trudności z ustaleniem powierzchni poszczególnych parceli, było kilka planów podziału nieruchomości sporządzonych przez mierniczego przysięgłego inżyniera Pana W.L., chociażby z dnia 14 stycznia 1932 r. i z dnia 15 grudnia 1932 r., które były podstawą wniosku Pani M.S. z dnia 13 listopada 1936 r. do Starostwa Powiatowego L. o wdrożenie postępowania o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości [tom V, k. 116], a także informacja o planie podziału z dnia 23 lutego 1933 r, powodują niemożliwe do pokonania trudności w ustaleniu co do tego majątku wchodziło (nie kiedykolwiek), lecz we wrześniu 1939 r. po wszystkich uszczupleniach, w tym parcelacjach, i innych czynnościach, które mogły zmienić skład majątku, co powodowało, iż sam sąd l. miał wątpliwości nie umieszczając ostatecznie w treści ostatniego postanowienia przedstawionego przez strony (tj. postanowienia Sądu Okręgowego Cywilnego Wydział III we Lwowie z dnia 12 września 1938 r.). jakichkolwiek informacji w zakresie ostatecznej powierzchni nieruchomości objętej księgą whl [...];
d) brak dokonania w wyroku odpowiedniego rozróżnienia na potrzeby niniejszej sprawy pojęcia "własności nieruchomości" od pojęcia "pozostawienia nieruchomości" i prawidłowego zbadania w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, czy właściciel nieruchomości pozostawił je w rozumieniu ustawy zabużańskiej, w sytuacji kiedy ustawa zabużańska odwołuje się do obu pojęć, co oznacza, że w sprawach o rekompensatę za mienie zabużańskie mogą występować sytuacje, w których dana osoba była właścicielem mienia zabużańskiego, ale nie pozostawiła go lub odwrotnie - nie była właścicielem jakiegokolwiek mienia zabużańskiego, ale pozostawiła je (np. jako dzierżawca czy samoistny posiadacz), wskazać zaś należy, iż w niniejszej sprawie organ poddał w wątpliwość przede wszystkim spełnienie przesłanki pozostawienia nieruchomości przez M.S., natomiast w wyroku skupiono się na kwestii tytułu własności do nieruchomości;
e) przy prawidłowym przyjęciu, że majątek podlegał zmniejszeniu - wadliwe ustalenie w kwestionowanym wyroku znaczenia tej okoliczności dla sprawy, w szczególności poprzez stwierdzenie, że całkowita powierzchnia majątku stanowiącego własność M.S., objętego whl [...], w dacie 12 wrzenia 1938 r. wynosiła 726 ha 22 a 02 m2 w sytuacji, gdy na tę okoliczność Strony nie złożyły dokumentów potwierdzających powierzchnię majątku pochodzących z tego okresu;
f) wadliwe przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że to organ winien był udowodnić, że poprzednik prawny Stron wyzbywał się sukcesywnie majątku w L., w sytuacji kiedy obowiązek udowodnienia stanu majątku na okres tuż przed wybuchem II Wojny Światowej ciążą na Stronach postępowania, zgodnie z brzmieniem z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ("ustawa z dnia 8 lipca 2005 r"), poprzez uznanie, że fakt przysługiwania prawa własności nieruchomości pozostawionych o określonej powierzchni poza obecnymi granicami RP został udowodniony przy pomocy dowodów z dokumentów wskazanych w katalogu wynikającym z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r, podczas gdy z dokumentów przedłożonych przez Strony fakt ten nie wynika.
Powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż:
- gdyby dostatecznie w zaskarżonym wyroku wyjaśniono sprawę, właściwie oceniono dowody w niej zgromadzone i nie popełniono wadliwych w ocenie Ministra ustaleń wskazanych powyżej, to Sąd nie doszedłby do przekonania, że organ administracji publicznej naruszył art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w konsekwencji nie miałby podstaw, aby w sprawie zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co przy braku zaistnienia w ocenie organu innych podstaw z art. 145 p.p.s.a., w szczególności wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. 1 a) i b) p.p.s.a. prowadzić by musiało do wydania wyroku w oparciu o art. 151 p.p.s.a., tj. do oddalenia skargi;
- ponadto gdyby nie dokonano w ocenie Ministra wadliwych ustaleń, o których mowa w punkcie c) powyżej, to również Sąd nie doszedłby do przekonania, że organ naruszył przepisy prawa materialnego z art. 1 i art. 2 ustawy zabużańskiej, o czym także mowa dalej.
II. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wynikające z:
a) wadliwej wykładni art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynikającej z błędnego przyjęcia, że dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w myśl ustawy zabużańskiej wystarczające jest "legitymowanie się tytułem własności" w okresie międzywojennym, natomiast niekonieczne jest wykazanie przysługiwania własności do nieruchomości na okres tuż przed wybuchem II Wojny Światowej.
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a, Minister wniósł o:
1) uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 191/21 w całości i rozpoznanie skargi A.P. i M.M. oraz B.M., J.L. i T.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2020 r., znak: [...], poprzez orzeczenie o jej oddaleniu;
2) zasądzenie od A.P. i M.M. oraz B.M., J.L. i T.L. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania według norm prawem przepisanych;
ewentualnie wnoszę o:
1) uchylenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 191/21 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie,
2) zasądzenie od A.P. i M.M. oraz B.M., J.L. i T.L. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Minister wniósł także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B.M., J.L. oraz T.L. wnieśli o:
1. oddalenie skargi kasacyjnej;
2. zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Skarżących kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Wnieśli także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyły także A.P. i M.M. wnosząc o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej Organu w całości,
2) zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy stwierdzić należy, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle jej przepisów, prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
Przepis art. 2 ustawy zabużańskiej, w zakresie istotnym dla oceny zarzutu kasacyjnego rozstrzyganego w niniejszej sprawie, stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie konkretyzuje, w jakiej relacji czasowej do momentu pozostawienia nieruchomości na Kresach Wschodnich mają pozostawać okoliczności faktyczne nabycia tytułu właścicielskiego do tejże nieruchomości. Analiza tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż nabycie własności nieruchomości kresowej przed dniem 1 września 1939 r. wypełnia warunek przysługiwania własności, także jeśli nabycie to miało miejsce na wiele lat przed tą datą.
Zarówno Minister jak i Wojewoda uznali, że brak jest podstaw do przyznania prawa do rekompensaty, gdyż brak jest wiarygodnych dokumentów wskazujących jaką powierzchnię areału ziemi z majątku L. pozostawiła poprzedniczka prawną skarżących. Zdaniem organów dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że M.S. w latach 30-ych XX wieku sukcesywnie wyzbywała się majątku L. objętego księgą whl [...], a także w sposób istotny obciążała go skryptami dłużnymi, zastawami, hipoteką, ponadto brak jest możliwości ustalenia wielkości tego majątku ze względu na zainicjowanie parcelacji przedmiotowego majątku. Swoje stanowisko w tym zakresie organy oparły zaś na treści następujących dokumentów:
- pism M.S. do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie z 1 czerwca 1931 r., z 24 stycznia 1936 r. oraz z 4 marca 1936 r.,
- wniosku M.S. z 13 listopada 1936 r. (data wpływu) do Starostwa Powiatowego L. dotyczący wdrożenia postępowania o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości,
- pisma adwokata dr W.N. z 14 stycznia 1937 r., z 11 stycznia 1938 r. oraz z 10 stycznia 1939 r. do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie o wydanie dla celów podatkowych poświadczenia stwierdzającego wysokość kwot zapłaconych na rzecz ww. instytucji z tytułu odsetek od pożyczek udzielonych M.S. oraz poświadczenia stwierdzającego wysokość kwoty zapłaconej na spłatę kapitału, odpowiednio w roku 1936, 1937 i 1938,
- postanowienie Sądu Okręgowego Cywilnego Wydział III we Lwowie z 12 września 1938 r., III. Co. 9/38, Ldh. 7578/38.
W ocenie organów powyższy materiał dowodowy nie odzwierciedla w sposób niebudzący wątpliwości jaką powierzchnię areału ziemi z majątku L. pozostawiła M.S., w szczególności czy, a jeśli tak, to w jaki sposób regulacja stanu prawnego tego majątku zakończyła się ostatecznie w 1938 r., czy też trwała jeszcze w czasie wojny, skoro M.S. udzielała jeszcze w latach 40-ych stosownych pełnomocnictw.
Powyższe stanowisko organów zostało zakwestionowane przez Sąd Wojewódzki, z którą to oceną należy się zgodzić. Przedłożone przez strony dokumenty, w szczególności te pochodzące z okresu najbardziej zbliżonego do 1 września 1939 r., w postaci m.in. wniosku Urzędu Wojewódzkiego Lwowskiego nr L.RU.IV.4/1/Lw. z 6 z maja 1938 r. do Sądu Okręgowego we Lwowie oraz uchwały Sądu Okręgowego we Lwowie z 10 października 1936 r., Ldh 8231/36 wskazują jako właścicielką tabularną majętności L. obj. Whl. [...] ks.gr dla w.pos. przy Sądzie Okręgowym we Lwowie prowadzonej M. z K. – S. zam. we L. Także dokument w postaci odpisu pełnomocnictwa udzielonego 28 czerwca 1941 r. w Lublinie wskazuje M. z K.S., jako właścicielkę między innymi dóbr L. w powiecie l., zawierających około 1200 morgów austriackich. Dokumenty te wraz z innym dokumentami, obrazujące wielkość nieruchomości wchodzących w skład majątku i ich stan prawny, pozyskane m.in. z Centralnego Archiwum w Krakowie oraz Lwowie, winne być brane przez organy pod uwagę przy ustalaniu wielkości nieruchomości i jej stanu prawnego na moment jej pozostawienia. Nie sposób wszak oczekiwać by w obliczu zagrożeń wywołanych wojną osoby opuszczające nagle swoje majątki i miejsce dotychczasowego zamieszkania zabezpieczały się na wypadek przyszłych roszczeń w dokumenty urzędowe potwierdzające stan tego majątku datowany na dzień jego opuszczenia czy też na dzień 1 września 1939 r. Oczywiście na przestrzeni lat wielkość nieruchomości mogła ulegać zmianie. Okoliczność tę – a więc czy do takich zmian doszło, a jeśli tak to w jakim zakresie- należy jednak ocenić w aspekcie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się przy tym wiedzą i tzw. doświadczeniem życiowym, przy jednoczesnym zastosowaniu reguł logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Tylko tak przeprowadzona ocena materiału dowodowego, mieści się w granicach ustanowionej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów i umożliwia dojście do prawdy obiektywnej, a więc ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a przez to zrealizowanie zasad określonych w art. 7, 77 § 1 k.p.a., czego w postępowaniu organów obu instancji zabrakło, a co właściwie podkreślił Sąd Wojewódzki.
Ponadto należy podkreślić, że art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. zawiera otwarty katalog środków dowodowych, o czym świadczy zwrot "są nimi w szczególności", a głównym celem tego przepisu jest ustalenie zgodnego z rzeczywistością stanu faktycznego. W konsekwencji jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Należy przy tym zauważyć, że Kodeks postępowania administracyjnego nie wprowadza ograniczeń w odniesieniu do środków dowodowych, które organ orzekający może dopuścić w celu obalenia mocy dowodowej dokumentów urzędowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1337/10, źródło CBOSA). Domniemanie zgodności z prawdą dokumentu urzędowego może być obalone wszelkimi środkami dowodowymi, jednakże strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego, powinna tę okoliczność udowodnić (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1228/10, źródło CBOSA). Zatem takim dowodem, rozpatrywanym w określony wyżej sposób, może być również pełnomocnictwa udzielonego 28 czerwca 1941 r. przez byłą właścicielkę dr K.N., w którym wskazano, że jest ona właścicielką majątku L. o pow. 1200 morgów austriackich.
Podnoszoną natomiast w uzasadnieniu decyzji argumentację organu, wedle której możliwe było zbycie nieruchomości przed jej opuszczeniem przez właścicielkę uznać należy li tylko za spekulację, która nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wprawdzie istotnie w latach 1931 - 38 przedmiotowy majątek był obciążany z powodu udzielonych pożyczek pieniężnych, jednakże z akt nie wynika, że do takiego zbycia doszło. Ponadto w świetle treści dokumentów zgromadzonych w sprawie nie sposób założyć, jak zdają się czynić organy, że poprzednia właścicielka wyzbyła się majątku L., skoro jeszcze w czerwcu 1941 r. wiązała z nim plany gospodarcze, czyniąc starania o jego właściwe zagospodarowanie i udzielając w tym zakresie stosownego pełnomocnictwa.
Końcowo zaznaczyć należy, że Sąd i instancji w sposób nieuprawniony określił wielkość pozostawionego majątku, przyjmując, że na datę 12 września 1938 r. powierzchnia ta wynosiła 726 ha 22 a02 m2. Powyższe uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż zaskarżony wyrok – mimo błędnego w tej części uzasadnienia – odpowiadał prawu. Wystarczającą bowiem przyczyną do uchylenia decyzji organów były wadliwości w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Tym samym nie można było uznać, że przy wydaniu zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, a tym samym należało przyjąć, że ocena Sądu I instancji była prawidłowa.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a.