I OSK 1851/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-24
NSAAdministracyjneWysokansa
zwrot nieruchomościkoszty postępowanianieruchomościgospodarka nieruchomościamikodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważnościNSAskarga kasacyjnaadministracja publiczna

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o kosztach postępowania zwrotowego, uznając, że uchylenie decyzji zwrotowej nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności postanowienia o kosztach.

Gmina Miasto Rzeszów zaskarżyła postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Dębickiego z 2014 r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania administracyjnego związanego ze zwrotem nieruchomości. Gmina argumentowała, że postanowienie o kosztach było przedwczesne, gdyż zwrot nieruchomości nie nastąpił skutecznie, a decyzja zwrotowa została później uchylona. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wydania postanowienia nie jest przesłanką do stwierdzenia nieważności tego postanowienia, chyba że decyzja ta zostałaby stwierdzona jako nieważna.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Miasta Rzeszów od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę gminy na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii. Postanowieniem tym utrzymano w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Dębickiego z 2014 r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania administracyjnego. Starosta orzekł o zwrocie nieruchomości M.M. i ustalił należność odszkodowania, a także wydał postanowienie o kosztach postępowania w kwocie [...] zł, obciążając nimi Gminę. Gmina wniosła o stwierdzenie nieważności postanowienia o kosztach, argumentując, że było ono przedwczesne, ponieważ zwrot nieruchomości nie nastąpił skutecznie, a poniesione koszty opinii biegłych nie powinny obciążać Gminy. Minister utrzymał w mocy postanowienie Wojewody, wskazując, że art. 140 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uzależnia obciążenia kosztami od skuteczności zwrotu. WSA oddalił skargę gminy, podkreślając, że uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wydania postanowienia nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności tego postanowienia, chyba że decyzja ta zostałaby stwierdzona jako nieważna. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA, wskazując, że tryb stwierdzenia nieważności jest nadzwyczajnym środkiem prawnym i wymaga ścisłej wykładni przesłanek. Oddalił skargę kasacyjną, uznając, że uchylenie decyzji zwrotowej (sygn. I OSK 2865/14) nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postanowienia o kosztach, gdyż decyzja ta nie została stwierdzona jako nieważna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wydania postanowienia nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności tego postanowienia, chyba że decyzja ta została stwierdzona jako nieważna.

Uzasadnienie

Tryb stwierdzenia nieważności jest nadzwyczajnym środkiem prawnym wymagającym ścisłej wykładni. Uchylenie decyzji nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem jej nieważności, a jedynie z koniecznością ponownego rozpoznania sprawy. Tylko stwierdzenie nieważności decyzji zależnej może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji pochodnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka nieważności decyzji/postanowienia wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

k.p.a. art. 264 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustalanie kosztów postępowania w drodze postanowienia.

u.g.n. art. 140 § ust. 6

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania o zwrot nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 126

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Stosowanie przepisów o stwierdzaniu nieważności decyzji do postanowień, od których przysługuje zażalenie.

u.g.n. art. 9

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Koszty postępowania.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wydania postanowienia nie jest przesłanką do stwierdzenia nieważności postanowienia, chyba że decyzja ta została stwierdzona jako nieważna. Koszty postępowania o zwrot nieruchomości mogą być ustalone w postanowieniu wydanym jednocześnie z decyzją o zwrocie, niezależnie od jej późniejszej wykonalności lub uchylenia.

Odrzucone argumenty

Postanowienie o kosztach postępowania było przedwczesne, ponieważ zwrot nieruchomości nie nastąpił skutecznie, a decyzja zwrotowa została później uchylona. Naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., art. 140 ust. 6 u.g.n., art. 9 u.g.n. i art. 264 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Godne uwagi sformułowania

tryb stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia ) jest nadzwyczajnym trybem wzruszenia decyzji, stanowiącym odstępstwo od zasady trwałości decyzji wykładnia przesłanek nieważności decyzji, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., musi mieć charakter ścieśniający uchylenie decyzji, która stanowiła podstawę do wydania postanowienia nie może być uznana za podstawę do stwierdzenia jego nieważności

Skład orzekający

Mariola Kowalska

przewodniczący-sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

członek

Jolanta Górska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie wykładni przepisów dotyczących stwierdzania nieważności postanowień administracyjnych oraz ustalania kosztów postępowania w sprawach zwrotu nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia decyzji zwrotowej i jej wpływu na postanowienie o kosztach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście zwrotu nieruchomości i kosztów postępowania, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i nieruchomości.

Uchylenie decyzji zwrotowej nie unieważnia postanowienia o kosztach – NSA wyjaśnia zasady.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1851/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Górska
Krzysztof Sobieralski
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1292/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-03
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 § 1 pkt 2, art. 126, art. 264 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 140 ust. 6, art. 9
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant inspektor sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta Rzeszów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1292/21 w sprawie ze skargi Gminy Miasta Rzeszów na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 9 kwietnia 2021 r. nr DO.2.7612.368.2019.MZ w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1292/21 oddalił skargę Gminy Miasta Rzeszów (dalej "Gmina") na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej "Minister") z dnia 9 kwietnia 2021 r., nr DO.2.7612.368.2019.MZ w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia 3 stycznia 2014 r., Starosta Dębicki (dalej "Starosta"), wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej, orzekł o zwrocie na rzecz M.M. nieruchomości z zasobu Gminy, położonej w R. obr. [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, objętej KW [...] oraz ustalił wysokość należności tytułem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania na kwotę [...] zł, a także zobowiązał M.M. do jego uiszczenia na rzecz Gminy jednorazowo do dnia wykonalności decyzji.
Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. Starosta ustalił również wysokość kosztów postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku M.M. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, zakończonego ww. decyzją z dnia 3 stycznia 2014 r. na kwotę [...] zł, zobowiązując do uiszczenia tych kosztów Gminę w terminie 14 dni od daty otrzymania postanowienia.
Pismem z dnia 2 marca 2017 r. Gmina złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia Starosty z dnia 3 stycznia 2014 r.
Postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r., Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty z dnia 3 stycznia 2014 r.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła Gmina. W uzasadnieniu Gmina wyjaśniła, że nie podziela stanowiska Wojewody co do obciążenia jej kosztami opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, jak również opinii biegłego geodety, powstałych na tych etapach postępowania, które nie doprowadziły do skutecznego zwrotu nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2021 r. Minister, po rozpatrzeniu zażalenia Gminy, utrzymał w mocy postanowienie Wojewody z dnia 26 maja 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że badane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 140 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, dalej "u.g.n.") oraz art. 263 i art. 264 k.p.a. Podniósł również, że Starosta prawidłowo ustalił wysokość kosztów postępowania w sprawie z wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, zakończonego decyzją Starosty z dnia 3 stycznia 2014 r. - na łączną kwotę [...] zł, odpowiadającą kosztom wykonania opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego (operat szacunkowy - wycena nieruchomości podlegającej zwrotowi i opinia o wysokości zwaloryzowanego odszkodowania) w wysokości [...] zł oraz opinii geodezyjnej (okazanie granic) w wysokości [...] zł. Podkreślił, że prawidłowość powyższych ustaleń nie była kwestionowana przez strony.
Minister odnosząc się do podnoszonej przez Gminę kwestii przedwczesności rozstrzygnięcia co do ustalenia kosztów postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości, z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do skutecznego zwrotu nieruchomości wskazał, że w świetle treści art. 140 ust. 6 u.g.n. nie ma podstaw do konstruowania tezy, że zakres obciążenia kosztami zależy od wyników postępowania w tym znaczeniu, że koszty poniesione w trakcie postępowania miałyby zostać pominięte z uwagi na "przedwczesność" opinii lub na jej sporządzenie na etapach poprzedzających etap ostatecznego rozstrzygnięcia. Konstrukcja powołanego przepisu wskazuje bowiem, że do poniesienia w jego ramach pozostają wszystkie te koszty, które musiałby ponieść czy też poniósł organ prowadzący postępowanie w celu podjęcia rozstrzygnięcia. W takim zakresie obowiązek poniesienia kosztów przenosi się tylko na inny podmiot, ale rozmiar tych kosztów ma być taki, jaki obciążał organy prowadzące sprawę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze, Minister uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty z dnia 3 stycznia 2014 r., bowiem organ nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Organ nie stwierdził również, aby badane postanowienie naruszało pozostałe przesłanki art. 156 § 1 k.p.a.
Skargę na powyższe postanowienie wniosła Gmina, zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., art. 140 ust. 6 i art. 9 u.g.n.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał wniesioną skargę za niezasadną. Na wstępie uzasadnienia Sąd I instancji szeroko odniósł się do kwestii nadzwyczajności postępowania sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wskazując, że przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Sąd wskazał tym samym, że w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organu nadzoru było dokonanie oceny legalności kwestionowanego przez Gminę postanowienia z punktu widzenia istnienia bądź nieistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Sąd I instancji podniósł, że decyzją z dnia 3 stycznia 2014 r. Starosta orzekł o zwrocie odszkodowania na rzecz Gminy. Oznacza to, że kosztami postępowania winna być obciążona Gmina. Przytaczając treść art. 264 § 1 k.p.a. Sąd zauważył, że jednocześnie z wydaniem decyzji o zwrocie odszkodowania organ administracji publicznej ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Z przepisu tego jednoznacznie zatem wynika, że rozstrzygnięcie o kosztach postępowania następuje w formie postanowienia. W niniejszej sprawie decyzja zwrotowa wydana została w dniu 3 stycznia 2014 r. i w tej samej dacie wydane zostało również postanowienie określające wysokość kosztów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, w świetle powyższego, organy nadzoru postąpiły prawidłowo uznając, że postanowienie z dnia 3 stycznia 2014 r. nie jest dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa.
Sąd I instancji zauważył, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż decyzja Starosty z dnia 3 stycznia 2014 r. została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2865/14 a w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Starosta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. W ocenie Sądu, fakt uchylenia decyzji, która stanowiła podstawę do wydania postanowienia nie może być jednak uznany za podstawę do stwierdzenia jego nieważności. Okoliczność taka mogłaby być rozważana jedynie jako ewentualna podstawa do wznowienia postępowania z mocy art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Jedynie w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 3 stycznia 2014 r. możliwe byłoby stwierdzenie nieważności postanowienia. Pogląd ten wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 2/12 w tezie której wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.
W konsekwencji Sąd uznał, że skoro w niniejszej sprawie decyzja, która stanowiła podstawę do wydania postanowienia została uchylona a nie wyeliminowana z obrotu na skutek stwierdzenia jej nieważności, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia z uwagi na rażące naruszenie prawa. Końcowo Sąd zaaprobował pogląd organów, że postanowienie z dnia 3 stycznia 2014 r. nie jest dotknięte inną wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Gmina Miasto Rzeszów reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., art. 140 ust. 6 u.g.n., art. 9 u.g.n. i art. 264 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (obie te formy naruszenia prawa materialnego nie wykluczają się wzajemnie, na co wskazuje postanowienie SN z 15.10.2001 r. sygn. akt I CKN 102/99, Lex Polonica; J. P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze
LexisNexis, Warszawa 2006, s. 367) polegające na uznaniu, iż nie narusza rażąco prawa postanowienie o kosztach postępowania, w którym orzeczono zwrot nieruchomości wydane jednocześnie z decyzją o zwrocie nieruchomości a nie dopiero, gdy decyzja o zwrocie nieruchomości stanie się wykonalna. Niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów wynikło z błędnej ich wykładni polegającej na tym, iż Sąd I instancji nie zrekonstruował prawidłowo relacji pomiędzy art. 140 ust. 6 u.g.n. a art. 264 § 1 k.p.a. Skarżąca w skardze wskazywała i nadal podtrzymuje, iż art. 140 ust. 6 u.g.n. jest przepisem szczególnym wobec art. 264 § 1 k.p.a. w tym zakresie, iż ze względu na uzależnienie obciążenia Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego kosztami postępowania od wyniku sprawy o zwrot, wydanie postanowienia o ustaleniu kosztów jest możliwe dopiero wtedy gdy decyzja o zwrocie
stanie się wykonalna. Skoro przed datą wykonalności decyzji o zwrocie nie następuje
rzeczowy skutek decyzji (tak postanowienie SN z dnia 7.03.2013 r. sygn. akt II CSK 298/12), to do tej chwili nie wiadomo czy nastąpi zwrot nieruchomości i zwrot odszkodowania. W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji w ogóle zbył te argumenty. Tymczasem wykładnia dokonana przez Sąd I instancji, tj. iż w przypadku orzeczenia o zwrocie nieruchomości i odszkodowania, postanowienie o kosztach należy wydać jednocześnie z decyzją o zwrocie, prowadzi do niemożliwych do zaakceptowania skutków tj. iż ostateczne stanie się postanowienie, które nałoży na stronę koszty choć wynik sprawy, który wpływał na zasadność tego obowiązku, może się w przyszłości diametralnie zmienić. W postępowaniu administracyjnym co do zasady obowiązek poniesienia kosztów obciąża organ, a stronę tylko w przypadkach wskazanych w art. 262 § 1 k.p.a., gdzie nie zależy to od wyniku sprawy. Jednoczesne wydanie decyzji i postanowienia o kosztach wydaje się zasadne ponieważ wynik sprawy w przypadku kontroli administracyjnej i sądowo administracyjnej nigdy nie wpłynie na zasadność nałożenia obowiązku poniesienia kosztów przez stronę.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca kasacyjnie Gmina wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi Gminy Miasto Rzeszów w trybie art. 188 P.p.s.a.;
2. zasądzenie na rzecz Gminy Miasto Rzeszów kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie skarżąca Gmina oparła skargę kasacyjną, wbrew wskazanym w petitum twierdzeniom, na obu podstawach kasacyjnych, tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazane zarzuty nie należą jedynie do kategorii prawa materialnego, ale także prawa procesowego, bowiem dotyczą procedury stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wydania postanowienia. Również przepis art. 140 ust. 6 u.g.n. należy w tej sytuacji odczytywać jako przepis prawa procesowego, mimo że jest uwzględniony w ustawie materialnej. Pomimo kumulacji zarzutów skargi kasacyjnej (które w większości stanowiły powtórzenie zarzutów podniesionych przed Sądem I instancji), zarzuty te koncentrują się w istocie na wykazaniu wadliwości oceny Sądu I instancji w zakresie braku podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności kwestionowanego postanowienia. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są ze sobą ściśle powiązane, co uzasadnia odniesienie się do wskazanych w nich naruszeń prawa łącznie.
Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia przede wszystkim należy wyjaśnić, że tryb stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia ) jest nadzwyczajnym trybem wzruszenia decyzji, stanowiącym odstępstwo od zasady trwałości decyzji, określonej w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Natomiast z mocy art. 126 k.p.a. trybem stwierdzenia nieważności objęto również m.in. postanowienia, od których przysługuje zażalenie. Na podstawie ww. przepisu do takich postanowień stosuje się odpowiednio art. 156-159 k.p.a., z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 158 § 1 k.p.a., wydaje się postanowienie. Stwierdzenie nieważności zarówno decyzji, jak i postanowienia, o którym mowa wyżej, może nastąpić tylko w przypadkach enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a., albowiem zastosowanie tego nadzwyczajnego trybu jest uzasadnione jedynie w sytuacji, gdy ciężar gatunkowy naruszenia prawa przeważa nad dobrem, jakie stanowi pewność obrotu prawnego. Nadto, z uwagi na szczególny charakter instytucji stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jako wyjątku od ogólnej zasady trwałości decyzji (postanowień) ostatecznych, wykładnia przesłanek nieważności decyzji, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., musi mieć charakter ścieśniający. Zatem instytucja stwierdzenia nieważności nie jest środkiem, za pomocą którego można wzruszać każdą wadliwą decyzję ostateczną, czy postanowienie ostateczne, abstrahując od stopnia tej wadliwości.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem oceny Sądu I instancji było postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 9 kwietnia 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 26 maja 2017 r. odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Dębickiego z dnia 3 stycznia 2014 r. dotyczącego ustalenia kosztów postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku M.M. o zwrot nieruchomości położonej w R. obr. [...], ozn. jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, objętych KW nr [...].
Zaznaczenia również wymaga, że Starosta Dębicki w dniu 3 stycznia 2014 r. wydał dwa rozstrzygnięcia. Pierwsze z nich (decyzja) dotyczyło zwrotu na rzecz M.M. ww. nieruchomości z zasobu gruntów Gminy Miasta Rzeszowa oraz ustalenia z tego tytułu stosownego odszkodowania. Drugie (postanowienie będące przedmiotem niniejszego postępowania), jako podstawę prawną wskazywało art. 140 ust. 6 u.g.n. i ustalało wysokość kosztów postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu ww. nieruchomości oraz zobowiązywało Gminę do uiszczenia tych kosztów, na które składały się: opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego - operat szacunkowy - w kwocie [...] zł oraz opinia geodezyjna – okazanie granic – w kwocie [...] zł, co łącznie stanowiło kwotę [...] zł.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 140 ust. 6 u.g.n. koszty postępowania o zwrot nieruchomości ponosi odpowiednio Skarb Państwa albo właściwa jednostka samorządu terytorialnego w zależności od tego, któremu z tych podmiotów odszkodowanie jest zwracane. Wedle natomiast art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (§ 2 ww. przepisu). I tak np. obowiązek pokrycia kosztów sporządzenia operatu szacunkowego dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę gminną w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, spoczywa na organie prowadzącym postępowanie, które to wydatki są kosztami postępowania w rozumieniu art. 263 § 1 k.p.a. (zob. wyrok WSA z dnia 8 kwietnia 2010 r., II SA/Bk 48/10, CBOSA; wyrok WSA z dnia 4 lipca 2014 r., II SA/Kr 792/14, CBOSA).
Skarżący kasacyjnie organ, skarżąc w trybie nadzwyczajnym zaskarżone postanowienie, kwestionuje fakt, że orzeczenie o ustaleniu, w oparciu o powyższy przepis, przez Starostę Dębickiego kosztów postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości było przedwczesne, bowiem w przedmiotowej sprawie nie doszło do skutecznego zwrotu nieruchomości.
Sądowi kasacyjnemu z urzędu wiadome jest, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2865/14 uchylił wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 458/14 oraz zaskarżoną decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 lutego 2014 r. i decyzję Starosty Dębickiego z dnia 3 stycznia 2014 r. nr GN.6821.1.2013.EKC, zaś w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Starosta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Jednakże w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, tj. w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia dotyczącej ustalenia wysokości kosztów postępowania administracyjnego zgodzić się należy z Sądem I instancji, że kwestia uchylenia decyzji, która stanowiła podstawę do wydania postanowienia nie może być uznana za podstawę do stwierdzenia jego nieważności. W przypadku bowiem jedynie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 3 stycznia 2014 r. możliwe byłoby stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Zawarty w tym przepisie zwrot "w oparciu" wskazuje, że musi zachodzić związek przyczynowy pomiędzy decyzją organu a inną decyzją lub orzeczeniem sądu. Chodzi tu zatem o sytuację, gdy jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę innej decyzji, od nich zależnej (pochodnej). Taka jednak sekwencja prawna działań organu administracji nie wyczerpuje jeszcze omawianej przesłanki. Musi bowiem ponadto dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji lub orzeczenia sądu, w oparciu o które została wydana ostateczna decyzja zależna (zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 511/15). Okoliczność taka mogłaby być rozważana jedynie jako ewentualna podstawa do wznowienia postępowania z mocy art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie administracyjne wznawia się w sprawie zakończonej ostateczną decyzją opartą na innej decyzji lub orzeczeniu sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Dlatego też trafne jest spostrzeżenie Sądu I instancji, że skoro decyzja, która stanowiła podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia została uchylona a nie wyeliminowana z obrotu na skutek stwierdzenia jej nieważności, to brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia z uwagi na przesłanki wynikające z art. 156 § 1 k.p.a.
Z powyższych względów powołane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI