I OSK 1836/21

I OSK 1836/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Iwona Bogucka
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wr 129/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-06-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 28, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 147
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. spółki akcyjnej F. spółki komandytowej z siedzibą we W., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wr 129/21, w sprawie ze skargi C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, z dnia 16 listopada 2020 r. nr SKO 4116/31/20, w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości gruntowej, 1. oddala skargę kasacyjną w całości; 2. zasądza od T. spółki akcyjnej F. spółki komandytowej z siedzibą we W. na rzecz C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r. II SA/Wr 129/21 (dalej wyrok II SA/Wr 129/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi C. sp. z o.o. we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2020 r. nr SKO 4116/31/20 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości gruntowej I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (k. 40, 44-48 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiodła T. S.A. F. sp.k. [z siedzibą] we W. (dalej skarżąca kasacyjnie lub użytkowniczka wieczysta), reprezentowana przez adwokata H.M., zaskarżając wyrok II SA/Wr 129/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy:
1. art. 28 kpa w zw. z art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
2. art. 290 § 2 kc przez jego błędną wykładnię i pominięcie jego zastosowania w rozpoznawaniu sprawy.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku z powodu wskazanych naruszeń, które miało istotny wpływ na wynik postępowania; zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych (k. 59-61, 69-78v akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną C. sp. z o.o. [z siedzibą] we W., reprezentowana przez radcę prawnego G.K., wniosła o: oddalenie skargi kasacyjnej; zasądzenie od T. S.A. F. sp.k. na rzecz C. sp. z o.o. [zwrotu] kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 84-85v akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
W sprawie nie zachodzą przesłanki skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 ppsa, zatem należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutów z drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 ppsa), zatem stan faktyczny aprobowany zaskarżonym wyrokiem jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, zm. poz. 695 i 1298, dalej kpa) w zw. z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 r. - tempus regit actum, dalej ugn).
Trafnie Sąd I instancji wskazał, że C. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (dalej skarżąca) jest właścicielką nieruchomości sąsiedniej oznaczonej jako działka nr [...], w stosunku do działki nr [...], której podział zatwierdził Dyrektor Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we W. ostateczną decyzją z dnia 22 lutego 2019 r. nr 47/2019, na wniosek T. spółki akcyjnej F. spółki komandytowej z siedzibą we W., stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym T. S.A. F. sp.k. we W. Nieruchomość skarżącej jest nieruchomością władnącą wobec działki nr [...] z uwagi na ujawnioną w dziale III księgi wieczystej nr [...] służebność polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr [...], od granicy działki nr [...] wzdłuż ul. B. na długości 8 metrów w pasie o szerokości 24 metrów, a na pozostałym odcinku działki nr [...] do skrzyżowania z ul. P. w pasie o szerokości 17 metrów przylegającym do ul. B. Jest to ta część dzielonej nieruchomości, która po podziale figuruje jako działki nr: [...] i [...]. Z decyzji podziałowej tereny tych dwu działek przeznaczono w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego na cele drogi publicznej (teren skrzyżowania - 17KS; teren ulicy zbiorczej - 2KZ1x2). Ich wydzielenie w ramach podziału nieruchomości, przeprowadzanego decyzją z 22 lutego 2019 r. nr 47/2019 Dyrektora Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we W. [k. 75-71 akt administracyjnych] na wniosek użytkowniczki wieczystej, rodzi skutek określony w art. 98 ust. 1 ugn.
Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych (art. 98 ust. 1 ugn).
W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo wykazał, że skarżąca ma interes prawny w udziale we wznowionym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 oraz art. 151 § 1 pkt 1 kpa), co do decyzji z 28 sierpnia 2020 r. nr 223/2020 Dyrektora Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we W. [k. 421-413 akt administracyjnych], odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji z 22 lutego 2019 r. zatwierdzającej na wniosek skarżącej kasacyjnie projekt podziału nieruchomości, położonej we W. przy ul. P. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka gruntu nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym skarżącej kasacyjnie (która wniosła o dokonanie podziału dz. nr [...]). Podział zatwierdzono decyzją z 22 lutego 2019 r. na podstawie art. 93 ust. 1, 4 i 5, art. 96 ust. 1, art. 97 ust.1 ugn (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), błędnie pomijając w tym postępowaniu skarżącą.
Skarżącej przysługiwała służebność przechodu i przejazdu (ujawniona w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości). W tym przypadku wystąpił ścisły związek normatywny między sytuacją prawną skarżącej a decyzją podziałową. Zatwierdzenie projektu podziału skutkowało wygaśnięciem użytkowania wieczystego nieruchomości w zakresie działek nr [...] i [...], a tym samym wygaśnięciem obciążającej użytkowanie wieczyste służebności przechodu i przejazdu przez działkę nr [...], przysługującej skarżącej jako właścicielce nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Jakkolwiek decyzja w sprawie podziału nie zawiera rozstrzygnięcia w kwestii wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego i służebności (skutek ten następuje ex lege), to jest ona wyłączną przyczyną wystąpienia skutku określonego w art. 98 ust. 1 ugn w zw. z art. 241 kc ("Wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia"). W doktrynie trafnie wskazuje się, że wieczyste użytkowanie może także wygasnąć z mocy prawa. [...] Inne sytuacje, w których wieczyste użytkowanie wygasa z mocy samego prawa, są określone w art. 16, 32 ust. 2, art. 33, 98, 105 ust. 4, art. 110 ust. 4 pkt 2 i art. 121 ugn. Wygaśnięcie wieczystego użytkowania powoduje mocy samego prawa powoduje wygaśnięcie wszelkich ustanowionych na nim obciążeń. (G. Rudnicki, J. Rudnicka, S. Rudnicki, Kodeks cywilny. Komentarz. Własność i inne prawa rzeczowe. T. II, Wolters Kluwer 2016, s. 656-64, 657, uw. 3 do art. 240 kc; s. 658 akapit 1 i 5 do art. 241 kc). Jest to wystarczające do uznania, że sprawa podziału nieruchomości służebnej oznaczonej jako działka nr [...] dotyczyła również interesu prawnego skarżącej jako właścicielki nieruchomości władnącej nr [...]. Trafnie Sąd I instancji uznał, że interes skarżącej w tej sytuacji nie jest chroniony na podstawie art. 290 § 2 kc.
Sąd I instancji słusznie wskazał, że na gruncie art. 28 kpa wykształcił się pogląd, co do możliwości wywodzenia interesu prawnego prawa refleksowego, które polega na tym, że prawo podmiotowe wykonywane przez uprawniony podmiot może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawnych, uzasadniających interes tej osoby w udzieleniu ochrony prawnej (H. Knysiak-Molczyk - glosa do wyroku NSA z 6.6.2006 r. II GSK 59/06, OSP 2007/4/42 i przywołana tam literatura przedmiotu). W konsekwencji, zakresem pojęciowym strony z art. 28 kpa należy objąć nie tylko podmioty, których prawa lub obowiązki mają być określoną decyzją skonkretyzowane w sposób docelowy ale również te podmioty, których prawa lub obowiązki zostaną tą samą decyzją ukształtowane niejako przy okazji.
Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego (nie tylko administracyjnego lecz także prawa cywilnego lub innych gałęzi prawa - uchwała NSA z: 11.10.1999 r. OPS 11/99, ONSA 2000/1/6; 28.5.2001 r. OPS 1/01, ONSA 2001/4/146; wyroki NSA z: 11.4.2018 r. II OSK 1007/17; 5.1.2018 r. I OSK 607/16, aprobowane przez Borkowskiego/Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 288-293 nb 12-14) - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swe racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny w takim ujęciu dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści czy wolności prawnie chronione (wyroki NSA z 11.5. 2005 r. II GSK 52/05; 29.4.2009 r. I OSK 675/08; 25.3.2021 r. I OSK 2580/20). Optymalnym sposobem skonstruowania zarzutu naruszenia art. 28 kpa jest powiązanie art. 28 kpa z zarzutem naruszenia przepisu prawa materialnego mającego stanowić podstawę interesu prawnego strony. Trafnie Sąd I instancji powiązał zarzut naruszenia art. 28 kpa z zarzutem naruszenia art. 241 kc jako przepisu prawa materialnego będącego podstawą interesu prawnego strony.
Sąd I instancji trafnie uznał, że w okolicznościach sprawy bezpośredni wpływ decyzji podziałowej na byt służebności, jaką było obciążone prawo użytkowania wieczystego dzielonej nieruchomości, rozstrzygał o istnieniu interesu prawnego skarżącej w sprawie podziału nieruchomości. Pozostawanie dzielonej nieruchomości w użytkowaniu wieczystym oraz fakt, że obciążona służebnością część nieruchomości objęta jest skutkiem z art. 98 ust. 1 ugn wskazują jednoznacznie, że losy przysługującej skarżącej służebności ocenione muszą być przez pryzmat art. 241 kc, nie zaś art. 290 § 2 kc. Wydanie w takich warunkach decyzji podziałowej bez udziału skarżącej stanowiło wadę postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Uznając odmiennie i odmawiając z tego powodu we wznowionym postępowaniu uchylenia decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa, organy obu instancji naruszyły art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 i art. 151 § 1 pkt 1 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji trafnie uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa.
Zarzuty skargi kasacyjnej: art. 28 kpa w zw. z art. 97 ust. 1 ugn (przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie) i art. 290 § 2 kc (przez jego błędną wykładnię i pominięcie jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie), nie zasługiwały na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).