I OSK 1833/21

II SA/Łd 1042/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Jarosław Czerw
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 810
art. 25 ust. 10
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Dnia 13 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 października 2023 r. nr SKO.4118.19.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 3 października 2023 r., nr SKO.4118.19.2023 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 25 ustawy z dnia ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 810), dalej jako: "ustawa" - po rozpoznaniu odwołania K.R. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr [...] o odmowie umorzenia w całości oraz w części i rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r., nr [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko – C. R. w wysokości 500 zł miesięcznie za okres od 1 września 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. i o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 4 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 719,88 zł, łącznie 5 219,88 zł.
Pismem z dnia 21 lipca 2023 r. K.R. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie lub ulgę w spłacie zadłużenia.
Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. orzekł o:
1. odmowie umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r.;
2. odmowie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r.;
3. rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 4 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 804,46 zł, co w sumie stanowi kwotę 5 304,46 zł w następujący sposób, że 21 (dwadzieścia jeden) rat w wysokości 250 zł miesięcznie i jedna, ostatnia rata w wysokości 54,46 zł, którą należy powiększyć o odsetki ustawowe za opóźnienie doliczone do dnia całkowitej spłaty zadłużenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K.R. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, orzeczenie co do istoty sprawy i umorzenie odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 ustawy). Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 25 ust. 3 ustawy). Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 25 ust. 8 ustawy).
Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 25 ust. 10 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia zaległości lub rozłożenia na raty świadczenia wychowawczego pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Jednak organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie.
Jak wyjaśniło Kolegium, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze oraz o konieczności zwrotu przez odwołującą nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 4 500 zł wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 719,88 zł, co łącznie stanowiło kwotę 5 219,88 zł. W dniu 24 lipca 2023 r. odwołująca wniosła o umorzenie w całości bądź w części i rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Od dnia 29 czerwca 2023 r, tj. dnia następującego po dniu wydania decyzji o zwrocie zadłużenia do dnia wydania zaskarżonej decyzji zostały doliczone odsetki w wysokości 84,58 zł, stąd aktualnie kwota do zwrotu wynosi 5 304,46 zł.
Na podstawie zebranych dokumentów organ ustalił, że K.R. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 10 025 zł miesięcznie. K.R. otrzymuje na rzecz dzieci świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 1 000 zł miesięcznie. Zadeklarowane przez odwołującą miesięczne wydatki mieszkaniowe to opłata za energię elektryczną (250 zł), gaz (700 zł), wywóz śmieci (136 zł), wodę i kanalizację (100 zł), telewizję, internet i telefon (190 zł), ubezpieczenie (200 zł) oraz monitoring (65 zł). Ponadto strona ponosi wydatki za paliwo (450 zł miesięcznie), przedszkole i szkołę (450 zł miesięcznie), spłaca kredyt mieszkaniowy (3 130 zł miesięcznie) oraz ponosi wydatki na leki (300 zł miesięcznie).
Zdaniem Kolegium, sama trudna sytuacja danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależne pobranych świadczeń. Jest to możliwe wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna". Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń powinno mieć miejsce tylko gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego do zwrotu nie pozwala na spłatę należności. Nie chodzi w tym przypadku o subiektywne przekonanie co do umorzenia należności, ale o rzeczywisty brak możliwości zapłaty spowodowany nadzwyczajnymi, nieprzewidzianymi zdarzeniami losowymi powodującymi utratę majątku, czy też inne nadzwyczajne względy, zdarzenia losowe powodujące znaczne osłabienie zdolności płatniczych dłużnika (wypadek powodujący inwalidztwo, pożar, czy inne klęski żywiołowe). Udzielanie ulg w postaci umarzania należności - z racji swego uznaniowego charakteru - jest instytucją wyjątkową, której zastosowanie winny uzasadniać szczególne okoliczności. Skoro instytucja umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ma charakter wyjątkowy, to ocena okoliczności na jakie powołuje się wnioskująca o umorzenie powinna być dokonana z zastosowaniem surowszych kryteriów dotyczących możliwości wywiązania się przez zobowiązaną z ciążących na niej obowiązków.
Kolegium dostrzegło, że K.R. posiada stałe dochody, a więc spłata zadłużenia nie jest niemożliwa, chociażby w ratach, w związku z tym mając na względzie sytuację finansową strony oraz zobowiązanie jej do dobrowolnej spłaty zadłużenia, w ocenie organu I instancji, zaistniały przesłanki uzasadniające rozłożenie na 22 raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Miesięczna wysokość ustalonych rat powinna ułatwić stronie spłatę zadłużenia. Wpłacane raty będą zaliczane proporcjonalnie na spłatę kwoty głównej zadłużenia i spłatę odsetek, a od pozostałej do spłaty kwoty głównej w dalszym ciągu naliczane są odsetki.
Kolegium rozumiejąc sytuację strony podkreśliło, że nienależnie pobrane świadczenia są wynikiem niedopełnienia przez stronę obowiązku poinformowania organu o zgonie syna w dniu [...] 2021 r. pomimo, iż została ona prawidłowo pouczona we wniosku i w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze o konieczności poinformowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia. Z obowiązku tego strona nie wywiązała się w stosownym czasie (w dniu 19 kwietnia 2023 r. nastąpiła weryfikacja danych w rejestrze Pesel). Obowiązek zwrotu należności jest więc konsekwencją zaniechania strony. Świadczenie zostało przez stronę pobrane i obecnie żądanie jego zwrotu wraz z odsetkami nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które w sposób nienależny znalazły się w posiadaniu strony. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń nie może rodzić jednak przekonania, że trudna sytuacja dochodowa czy rodzinna zwalnia osoby pobierające świadczenia z obowiązków nałożonych przez ustawodawcę lub powoduje brak konsekwencji w przypadku ich niedopełnienia. Niewiedza, brak doświadczenia w prowadzeniu swoich spraw, nawet choroba, jeżeli stanowią o ważnym interesie obywatela, same przez się nie obligują organu do umorzenia należności. Niewystarczającą podstawą do umorzenia należności jest trudna sytuacja finansowa. Trudności finansowe, jak i niepowodzenie strony w życiu osobistym, nie mogą skutkować obligatoryjnym przyznaniem ulg w spłacie zaległych zobowiązań ciążących na dłużniku.
W toku postępowania organy w sposób wyczerpujący ustaliły sytuację faktyczną strony, czyli sytuację materialną, rodzinną i osobistą stwierdzając w konsekwencji, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych przez stronę świadczeń wychowawczych byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawców, którzy pobierali świadczenia, a byli pouczeni o braku prawa do ich pobierania. W przypadku umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń byłoby to niezgodne z interesem ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranych przez stronę świadczeń.
Końcowo Kolegium napisało, że wydanie w sprawie decyzji nie zamyka stronie drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem, gdy w sprawie wystąpią nowe okoliczności.
Kolegium stwierdzając brak podstaw do przyjęcia, iż w sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie w całości lub w części kwoty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wyjaśniło, iż naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie jest skutkiem ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, który powstaje z mocy prawa. Mając na uwadze zasadę udzielania informacji stronom postępowania (art. 9 k.p.a.), adresat decyzji winien być poinformowany o wystąpieniu tego skutku w treści wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia. Z kolei art. 25 ust. 9 ustawy stanowi, iż kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Ustawodawca sprecyzował zasady naliczania odsetek od nienależnie pobranego świadczenia, a informacja w tym zakresie powinna stanowić również obligatoryjny element decyzji ustalającej nienależne pobranie świadczenia wychowawczego oraz orzekającej o jego zwrocie. W związku z tym, odsetki ustawowe za opóźnienie są nieoderwalną częścią nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. A ponieważ organ I instancji odmówił umorzenia stronie w całości oraz w części kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a orzekł o rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia, to nie ma prawnej możliwości umorzenia samych odsetek ustawowych za opóźnienie.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że Prezydent Miasta rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, rodzinną i bytową strony. Kolegium wobec braku stwierdzenia naruszeń prawa materialnego i procesowego zaskarżonego rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze K.R., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w zakresie utrzymania w mocy decyzji w części obejmującej nałożenie obowiązku zapłaty odsetek z pkt. 3 pierwotnej decyzji. W ocenie autora skargi, w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa administracyjnego, tj. art. 25 ust. 10 ustawy przez jego błędne niezastosowanie i odmowę umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego mimo zaistnienia przesłanki szczególnie uzasadnionych potrzeb rodziny. Ponadto, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7 k.p.a. przez niewzięcie pod uwagę słusznego interesu obywatela. Autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi wskazało, że organ niesłusznie obciążył skarżącą odsetkami od kwoty nienależnie pobranych świadczeń, mimo że art. 25 ust. 10 ustawy przewiduje taką możliwość. Słuszny interes strony, okoliczności sprawy wynikające ze śmierci dziecka, a także dobro rodziny przemawiają za skorzystaniem z dobrodziejstwa wskazanego przepisu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle zaś art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne właściwe są w sprawach z zakresu kontroli zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Oznacza to, że nie wystarczy by sąd administracyjny stwierdził samo naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, lecz nadto, konieczne jest stwierdzenie takiego naruszenia przepisów prawa, które miało lub mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Muszą zatem wystąpić łącznie dwie przesłanki by doszło do uwzględnienia skargi, po pierwsze - sąd musi stwierdzić, że doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, a po drugie - wspomniane naruszenia odpowiednio mają lub mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy (na końcowe merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy). Dopiero wówczas, gdy wystąpią te przesłanki łącznie, zachodzi konieczność wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Ponadto należy podkreślić, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.).
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W sprawie organ w treści odpowiedzi na skargę zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Natomiast pełnomocnik strony skarżącej w piśmie z dnia 29 stycznia 2024 r. oświadczył, że skarżąca wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, stąd sprawa mocą zarządzenia z dnia 5 lutego 2024 r. została skierowana do rozpoznania w trybie postępowania uproszczonego.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak i Prezydenta Miasta Łodzi rozstrzygnięcia nie uchybiają przepisom prawa w stopniu nakazującym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie umorzenia w całości (pkt 1 decyzji) i w części (pkt 2 decyzji) kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. oraz o rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. (pkt 3 decyzji).
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji stanowił przepis art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgonie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy). Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 25 ust. 8 ustawy). Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (art. 25 ust. 9 ustawy). Jednocześnie organ - zgodnie z treścią art. 25 ust. 10 ustawy - może odstąpić od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Jak wynika z orzecznictwa sądowego, ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny", dających organom możliwość umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych (szczególnie uzasadnionych) powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz ocena tej sytuacji.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zatem organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest trudna. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że może ono nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 25 ust. 10 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. By móc uznać podjętą na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a kolejno oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy.
Dodać również należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie ocenia wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy celowości. Orzeczenie uznaniowe może być przez Sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W tym miejscu należy dostrzec, że przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w części obejmującej nałożenie obowiązku zapłaty odsetek z punktu 3 decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. We wskazanym punkcie 3 decyzji, Prezydent Miasta Łodzi orzekł o rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 4 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 804,46 zł, co w sumie stanowi kwotę 5 304,46 zł w ten sposób, że 21 rat będzie wynosić po 250 zł miesięcznie, a ostatnia rata będzie wynosić 54,46 zł, którą należy powiększyć o odsetki ustawowe za opóźnienia doliczone do dnia całkowitej spłaty zadłużenia.
W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest zatem zagadnienie umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
W przedstawionej kwestii dotyczącej prawnej możliwości umorzenia samych odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2023 r., sygn. I OSK 1833/21 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl), że skoro ustawodawca zezwala na umorzenie całości należności łącznie z odsetkami, to tym bardziej dopuszczalne jest umorzenie samych odsetek ciążących na zobowiązanym po zwrocie przez niego nienależnie pobranego świadczenia.
Jednakże prawna możliwość umorzenia samych odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, w sprawie nie skutkuje zasadnością skargi. Najważniejszą w sprawie okolicznością jest zakres wniosku skarżącej o zastosowanie ulgi. W treści pisma z dnia 21 lipca 2023 r. skarżąca wniosła bowiem o "umorzenie nieprawnie pobranego świadczenia całości lub części albo o ulgę w spłacie, celem rozłożenia na raty". W ocenie składu orzekającego, Prezydent Miasta Łodzi orzekając o odmowie umorzenia w całości (pkt 1 decyzji) i w części (pkt 2 decyzji) kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. oraz o rozłożeniu na 22 raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2022 r. (pkt 3 decyzji) orzekł o całości żądania skarżącej, w tym wniosku o umorzenie samych odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Stanowisko organów obu instancji w zakresie oceny zasadności przyznania ulgi w spłacie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (jako niejako "należności głównej") - zdaniem Sądu - odnosi się do ewentualnej oceny zasadności przyznania ulgi w spłacie odsetek od kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (niejako "należności pobocznej").
W ocenie Sądu, ustalony w sprawie stan faktyczny nie potwierdza zaistnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny". Niewątpliwie czteroosobowa rodzina skarżącej ma stałe źródło dochodu (w postaci wynagrodzeń za pracę skarżącej, jak i jej męża) w kwocie 10 025 zł. Skarżąca pobiera także świadczenia wychowawcze na dwójkę dzieci w łącznej kwocie 1 000 zł. Zadeklarowane przez skarżącą miesięczne wydatki mieszkaniowe wynoszą 1 641 zł miesięcznie. Ponadto rodzina ponosi wydatki na zakup paliwa, przedszkole i szkołę, spłaca kredyt mieszkaniowy i ponosi wydatki na leki w łącznej kwocie 4 330 zł. Z porównania zatem dochodów rodziny w łącznej kwocie uwzględniającej wszelkie wpływy (11 025 zł miesięcznie), jak i stałych zobowiązań oraz wydatków rodziny (w wysokości 5 971 zł miesięcznie) wynika, że rodzina nie wydatkuje wszystkich środków finansowych pozostających w jej dyspozycji.
Organy administracji publicznej uznały, że sytuacja rodziny skarżącej jest trudna w rozumieniu art. 25 ust. 10 ustawy i tym samym zasługuje na zastosowanie jednej z ulg wymienionych w tym przepisie (rozłożenie na raty należności wraz z odsetkami), ale przywołana sytuacja rodziny nie daje jednak uzasadnienia do umorzenia należności. W tym kontekście nawet przyjmując, że odmowa umorzenia odsetek powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści oddzielnego i wyraźnego rozstrzygnięcia w decyzji, nie wpływa na rozstrzygnięcie. Jeśli organy uznały, że strona jest w stanie spłacić w ratach kwotę należności głównej (4 500 zł) wraz z odsetkami (wynoszącymi na dzień wydania decyzji I instancji 804,46 zł), a tym samym nie ma podstaw do umorzenia kwoty należności głównej (4 500 zł), to tym bardziej nie można uznać, że w sprawie wystąpiłyby okoliczności przemawiające za umorzeniem wyłącznie odsetek (wynoszących w dacie orzekania przez organ I instancji 804,46 zł).
Bez wpływu na rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostają kwestie związane z okresem pobierania nienależnego już świadczenia wychowawczego, czyli okresem trudnych przeżyć, żałoby w rodzinie powodowanej śmiercią dziecka. Przepis art. 25 ust. 9 ustawy stanowiący o sposobie naliczania odsetek za zwłokę nie uzależnia naliczania odsetek od stopnia zawinienia strony, czy jakichkolwiek okoliczności mających charakter oceny (czyli np. stopnia zawinienia strony).
W ocenie Sądu, prawidłowa jest ocena dokonana w niniejszej sprawie przez organy w odniesieniu do sytuacji skarżącej, zgodnie z którą spełnia ona przesłankę "szczególnie uzasadnionej sytuacji rodzinnej", warunkującą przyznanie jej ulgi w spłacie zobowiązania w postaci rozłożenia należności na raty. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy ulgi w postaci odroczenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia. Argumentacja i interpretacja faktów przedstawiona przez organy orzekające w tym zakresie jest zrozumiała.
W niniejszej sprawie organ zebrał obszerny materiał dowodowy, który ocenił z zachowaniem zasad doświadczenia życiowego i logiki. Ocena ta w żadnym wypadku nie jest dowolna, a uzasadnienie obu decyzji zostało sporządzone z zachowaniem wszelkich wymogów procesowych.
Z kolei fakt śmierci dzieci skarżącej, acz tragiczny, to obecnie nie może mieć wpływu na ocenę wystąpienia przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności, albowiem skarżąca z faktu tego nie wywodzi pogorszenia się jej sytuacji materialnej w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Strona nie wykazała bowiem (choćby w skardze) aby w związku z tym, trudna sytuacja rodziny była wyjątkowa, wykluczająca ewentualność spłaty należności także w przyszłości. Skarżąca w swojej argumentacji skupiała się głównie na przebiegu choroby dzieci, a przede wszystkim syna. Sąd nie neguje trudnej sytuacji życiowej rodziny, ani też uciążliwości z jaką wiązałby się zwrot odsetek od nienależnie pobranych świadczeń, jednak jeszcze raz należy podkreślić, że umorzenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia możliwe jest jedynie w sytuacji wyjątkowej, ocenionej obiektywnie. Umorzenie należności jest najdalej idącą ulgą, jaką przewidział ustawodawca, a zatem może dotyczyć tylko sytuacji nadzwyczajnych. Takich nadzwyczajnych okoliczności skarżąca nie wykazała.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z perspektywy powyższych podstawowych zasad postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie organy prawidłowo wywiązały się z realizacji obowiązku zgromadzenia niezbędnego w sprawie materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i jego oceny (art. 80 k.p.a.), co znalazło swoje potwierdzenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia odpowiadającym wymaganiom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a.
Z przyczyn opisanych powyżej zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.