I OSK 1833/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-17
NSAAdministracyjneWysokansa
wywłaszczenienieruchomościdecyzja administracyjnanieważność decyzjirażące naruszenie prawaKodeks postępowania administracyjnegopostępowanie administracyjnespadkobiercyzmarłyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa, potwierdzając, że decyzja wywłaszczeniowa wydana wobec zmarłych właścicieli stanowi rażące naruszenie prawa.

Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1968 r. Uzasadniono to tym, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte i prowadzone wobec osób zmarłych, co stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). NSA oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa, uznając zarzuty za niezasadne i potwierdzając, że wydanie decyzji wobec osoby zmarłej jest wadą skutkującą nieważnością.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju. Decyzja Ministra odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. WSA uznał, że decyzja wywłaszczeniowa była obarczona wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ została wydana wobec osób zmarłych (H. W. i T. G.), których spadkobiercy nie byli prawidłowo reprezentowani ani zawiadomieni. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte i prowadzone w stosunku do osób, które zmarły przed jego rozpoczęciem, a organ wywłaszczeniowy nie ustalił tego faktu, traktując zmarłych jako żyjących. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, zważył, że została ona sformułowana wadliwie, łącząc zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego w jednym punkcie, bez precyzyjnego wskazania naruszonych przepisów materialnoprawnych. Niemniej jednak, NSA odniósł się do meritum sprawy, potwierdzając utrwalony pogląd orzecznictwa, że prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skutkujące nieważnością decyzji. Sąd podkreślił, że charakter strony postępowania administracyjnego wygasa z chwilą śmierci, a decyzja skierowana do osoby zmarłej nie podlega konwalidacji. Wobec powyższego, NSA oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wydanie decyzji administracyjnej w stosunku do osoby zmarłej, która nie posiada już zdolności prawnej i nie może być stroną postępowania, stanowi rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Postępowanie administracyjne i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej poprzez orzeczenie o odebraniu (wywłaszczenie) lub przyznaniu (odszkodowanie) jej praw materialnych jest traktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ osoba zmarła nie może być stroną postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (23)

Główne

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja dotknięta rażącym naruszeniem prawa jest nieważna. W tym przypadku rażącym naruszeniem prawa było wydanie decyzji wywłaszczeniowej wobec osoby zmarłej.

Pomocnicze

ustawa z dnia 12 marca 1958 r. art. 16 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy szczególnego trybu zawiadamiania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w przypadku nieznanego miejsca pobytu właściciela.

ustawa z dnia 12 marca 1958 r. art. 18 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy miejsca i terminu przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu wywłaszczeniowym.

ustawa z dnia 12 marca 1958 r. art. 28 § ust. 1 zd. drugie

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy wydania decyzji wywłaszczeniowej.

ustawa z dnia 12 marca 1958 r. art. 22 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy stron postępowania wywłaszczeniowego.

ustawa z dnia 12 marca 1958 r. art. 23

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy stron postępowania wywłaszczeniowego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Konstytucja PRL art. 12

Konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952 r.

Ochrona własności indywidualnej.

Konstytucja PRL art. 4 § ust. 2 i 3

Konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952 r.

Praworządność ludowa.

Konstytucja PRL art. 39

Konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952 r.

Ochrona własności.

k.c. art. 8

Kodeks cywilny

Zdolność prawna.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w celu realizacji praw i obowiązków stron.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w sposób budzący zaufanie.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek przekazywania stronom informacji.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności.

k.p.a. art. 61 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja wywłaszczeniowa wydana wobec osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały sformułowane wadliwie, łącząc naruszenie prawa materialnego i procesowego bez precyzyjnego wskazania przepisów.

Godne uwagi sformułowania

Prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej poprzez orzeczenie o odebraniu (wywłaszczenie), czy przyznaniu (odszkodowanie) jej praw materialnych jest traktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony postępowania administracyjnego przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Decyzja skierowana do zmarłej strony, a więc osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący sprawozdawca

Maciej Dybowski

sędzia

Arkadiusz Blewązka

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że decyzje administracyjne wydane wobec osób zmarłych są nieważne z powodu rażącego naruszenia prawa, nawet jeśli skarga kasacyjna jest wadliwie sformułowana."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wydania decyzji wywłaszczeniowej wobec zmarłych właścicieli. Wadliwe sformułowanie skargi kasacyjnej przez stronę skarżącą ogranicza możliwość pełnego odniesienia się do wszystkich zarzutów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady praworządności i zdolności prawnej, pokazując, jak błędy proceduralne sprzed dekad mogą zostać naprawione przez sądy. Jest to przykład ochrony praw spadkobierców.

Czy decyzja sądu sprzed 50 lat może być unieważniona? NSA wyjaśnia, dlaczego wywłaszczenie wobec zmarłego to rażące naruszenie prawa.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1833/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1104/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-22
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art.156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1104/19 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na rzecz D. O. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1104/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi D. O., uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją z dnia 27 marca 1968 r. Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w Warszawie-[...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...]m2, nr hip. [...].
Pismem z dnia 12 lipca 1995 r. C. W. spadkobierczyni H. W. wystąpiła do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji z dnia 27 marca 1968 r.
Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 27 marca 1968 r., wskazując że decyzja ta nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa. Minister nie stwierdził również, aby badana decyzja naruszała pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a.
Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący, zarzucając naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2) art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 61 § 1, art. 77 § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę zgodził się z organem, że szczególny tryb zawiadamiania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego (art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), miejscu i terminie przeprowadzenia rozprawy (art. 18 ust. 2 ustawy), wydaniu decyzji wywłaszczeniowej (art. 28 ust. 1 zd. drugie ustawy) miał zastosowanie w stosunku do właścicieli nieruchomości, których miejsce pobytu nie było znane. Minister pominął natomiast to, że H. W. i T. G. nie mogli być potraktowani jako osoby nieznane z miejsca pobytu. Ten tryb doręczeń można było zastosować, jeżeli właściciel nieruchomości żył, ale nie było organowi wiadome, pod jakim adresem przebywa. Minister nie wziął pod uwagę tego, że zarówno H. W. jak i T. G. zmarli przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego (potwierdzają to prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 31 lipca 1990 r. sygn. akt I Ns 1238/89 i z dnia 18 lipca 2000 r. sygn. akt II Ns 1182/00).
Ponadto Sąd stwierdził, że Minister pominął, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte i było prowadzone w stosunku do H. W. i T. G. Organ wywłaszczeniowy nie ustalił, że osoby te zmarły i traktował te osoby w toku całego postępowania jako osoby żyjące. Wynika to z treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o rozprawie z dnia 19 grudnia 1967 r., treści decyzji wywłaszczeniowej, obwieszczenia o wydaniu decyzji z dnia 2 kwietnia 1968 r. w których organ powołał się na to, że nie udało się ustalić miejsca zamieszkania tych osób. Decyzja wywłaszczeniowa odejmuje na rzecz Państwa prawo własności nieruchomości nieżyjącym H. W. i T. G. Dla nieżyjących osób ustalono też odszkodowanie. W rozdzielniku adresatów decyzji organ wymienia H. W. i T. G. jako osoby o nieznanych adresach zamieszkania.
Zdaniem Sądu prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej poprzez orzeczenie o odebraniu (wywłaszczenie), czy przyznaniu (odszkodowanie) jej praw materialnych jest traktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., z wyjątkami które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Minister pominął te okoliczności przy ocenie legalności decyzji z dnia 27 marca 1968 r. Co więcej Minister stwierdził, że: "Z akt sprawy wynika, że w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowo–odszkodowawczej przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność H. W. i T. G.". Zatem organ wadliwie uznał, że w sprawie o wywłaszczenie zawiązał się stosunek administracyjnoprawny między Państwem, ubiegającym się o wywłaszczenie, a także osobami fizycznymi niemającymi zdolności prawnej, które nie mogły być stronami tego postępowania (art. 25, art. 27 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.c. w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 4 i art. 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości).
Wobec powyższego Sąd uznał, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana z naruszeniem prawa materialnego, a jej skutki były nie do pogodzenia z zasadą praworządności. W sprawie doszło do odebrania spadkobiercom H. W. i T. G. mienia o znacznej wartości ekonomicznej przez Państwo, które powinno ochraniać własność indywidualną i stać na straży praworządności ludowej (art. 12 oraz art. 4 ust. 2 i 3 oraz art. 39 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. – Dz. U. Nr 33, poz. 232 ze zm.). Oceny tej nie zmienia pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2004 r. sygn. akt I SA 234/02.
Wobec tego Sąd uznał, że Minister Inwestycji i Rozwoju, nie dostrzegając tego, że w decyzji wywłaszczeniowej z dnia 27 marca 1968 r. tkwi wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażącego naruszenia prawa) i w konsekwencji odmawiając stwierdzenia nieważności tej decyzji, naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarb Państwa - Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77 § 1, art 80 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 listopada 2018 r. w wyniku uznania, że skierowanie decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st Warszawy z dnia 27 marca 1968 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu do zmarłych H. W. i T. G. stanowiło rażące naruszenie prawa, gdy miało to charakter pozbawienia spadkobierców zmarłych prawa do udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, co stanowi przesłankę wznowieniową.
Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej.
Ponadto wniósł o przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Jak wynika z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku, ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2668/15).
Prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), uwzględniając przedmiot objęty kontrolą w zaskarżonym wyroku, powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, w powiązaniu z przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jak również innymi przepisami dotyczącymi postępowania jeżeli takie przepisy w danej sprawie miały zastosowanie.
To odwołanie się do wskazanych wyżej zasad dotyczących skarg kasacyjnych, a szczególnie podstaw kasacyjnych i formułowanych zarzutów stało się konieczne z uwagi na sposób sformułowania skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 listopada 2018 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 27 marca 1968 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu, która zaskarżonym wyrokiem Sądu I instancji z dnia 22 listopada 2019 r. została uchylona.
Natomiast w skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu decyzji w wyniku uznania, że skierowanie decyzji wywłaszczeniowej z dnia 27 marca 1968 r. do zmarłych właścicieli stanowiło rażące naruszenie prawa gdyż pozbawiało spadkobierców zmarłych prawa do udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, co stanowi przesłankę wznowieniową. Jest to jedyny zarzut skargi kasacyjnej.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on niezasadny. Pierwsza i zasadnicza uwaga dotyczy sposobu wskazania podstawy kasacyjnej na jakiej została oparta skarga kasacyjna. Mianowicie równocześnie w jednym zarzucie wskazano art. 174 pkt 1 p.p.s.a. a więc przepis zawierający podstawę naruszenia prawa materialnego, a która może mieć postać błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania oraz art. 174 pkt 2 p.p.s.a. więc przepis zawierający podstawę dotyczącą naruszenia przepisów postępowania w powiązaniu z powołanymi przepisami k.p.a. Tym samym wskazanie jako podstawy skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego, które ograniczone zostało do powołania art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., bez odwołania się i wskazania właściwych dla przedmiotu sprawy przepisów materialnoprawnych, a tym samym i bez wskazania formy naruszenia wskazanych przepisów materialnoprawnych powoduje, że tak sformułowany zarzut nie nadaje się do rozpoznania. Okoliczność ta, czyli de facto brak zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego ma szczególnie doniosłe skutki w rozpoznawanej sprawie, przedmiotem której było postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, a w konsekwencji przedmiotem tego postępowania było zbadanie czy decyzja wywłaszczeniowa nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc przesłanką o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dla wykazania, że spełniona została przesłanka nieważnościowa określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. a polegająca na wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa konieczne i niezbędne jest wskazanie właściwych przepisów materialnoprawnych, które zostały naruszone w sposób rażący. W niniejszej sprawie postępowanie nieważnościowe dotyczyło decyzji wywłaszczeniowej z dnia 27 marca 1968 r., która została wydana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stąd też dla wykazania, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. należy przepis ten powiązać z właściwymi przepisami materialnoprawnymi zawartymi w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję i wskazując, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana w warunkach art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. odwołał się do konkretnych przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r., które zdaniem Sądu w sposób rażący zostały naruszone.
Stąd też chcąc zakwestionować stanowisko Sądu niezbędnym i koniecznym było właściwe sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego w którym na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zarzucono by naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z właściwymi przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a na które wskazał Sąd. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny odwołał się do prezentowanego w orzecznictwie sądowadministracyjnym poglądu, że prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej poprzez orzeczenie o wywłaszczeniu prawa własności nieruchomości i przyznaniu osobie zmarłej odszkodowania jest traktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. (np. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1534/07, wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 666/15, wyrok NSA z dnia 19 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2781/16, wyrok NSA z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 884/17. Przy czym trafnie Sąd I instancji zwrócił uwagę na takie wyjątkowe sytuacje, w których został zapewniony udział spadkobierców dotychczasowej strony, czy też jako uprawnieni do odszkodowania zostali wskazani nieustaleni spadkobiercy strony, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy, żadna z powyższych sytuacji nie miała miejsca. Natomiast problematyka dotycząca prowadzenia postępowania i skierowania decyzji do osoby zmarłej była również przedmiotem wyroku NSA z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 621/20, w którym wskazano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych aktualny pozostaje pogląd, iż charakter strony postępowania administracyjnego przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Prowadzi to do konkluzji, że w stosunku do osoby, która nie żyje nie można wszcząć i prowadzić postępowania, prowadzące do rozstrzygnięcie decyzją administracyjną o prawach lub obowiązkach osoby zmarłej, odpowiada przesłance nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażącemu naruszeniu prawa. Skierowanie bowiem decyzji do zmarłej strony, a więc osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Decyzja taka jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Skutek w postaci ukształtowania sytuacji prawnej osoby, która nie tylko nie miała już przymiotu strony ale w ogóle nie mogła być podmiotem praw i obowiązków, stanowi działanie nieakceptowalne z punktu widzenia praworządności (zob. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA/261/83 wraz z glosą M. Stahl, OSPiKA 1984/5/108; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1821/99 (niepubl.); wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33; wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 908/09; wyrok NSA z dnia 23 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1324/09; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK140/11; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 3554/18; wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt I OSK 1525/20). Z powyższym stanowiskiem zgadza się skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie.
Powyższe sprawia, że również ta część zarzutu skargi kasacyjnej w którym odwołano się do podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. jest niezasadna.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sformułowany zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI