I OSK 1822/21

I OSK 1822/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1606/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 7 ust. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 1990 nr 6 poz 36
art. 3 ust. 6a
Ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości.
Sentencja
Dnia 18 grudnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]" w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1606/20 w sprawie ze skargi Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]" w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 23 lipca 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]" w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
`UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1606/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]" w [...] ("skarżący", " skarżący kasacyjnie") na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie ("SKO") z dnia 1 czerwca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 23 lipca 2019 r. nr [...] oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], hip. [...], znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., Nr 50, poz. 279 – dalej: "dekret").
Wnioskiem z 13 października 1948 r. Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji z siedzibą w [...] wystąpił o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu powyższej nieruchomości. Powyższy wniosek nie został dotychczas rozpoznany.
W dniu 23 grudnia 1996 r. Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni [...] "[...]", na podstawie art. 88 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( Dz.U. 1991, Nr 30, poz.127 ze zm.), wystąpił o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego nr [...] przy ul. [...] w [...] wraz z własnością znajdujących się na tym gruncie budynków.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 23 lipca 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1817), art. 39 ust. 1, 2 i art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 994), art. 7 dekretu oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej: "k.p.a."), umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip. [...], wobec Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]", jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wniosek dekretowy złożył podmiot nieuprawniony. Właścicielem nieruchomości była spółka "[...]" Centrala Handlowa [...] w Generalnym Gubernatorstwie, natomiast wniosek złożył Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji w [...]. Ponadto, Prezydent m.st. Warszawy uznał, że Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni [...] "[...]" w [...] nie wykazał następstwa prawnego po wnioskodawcy w zakresie roszczeń wynikający z dekretu wobec nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Z tego względu organ I instancji uznał, że postępowanie wobec skarżącego, jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 1 czerwca 2020 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 23 lipca 2019 r.
SKO nie podzieliło oceny organu pierwszej instancji, że wniosek dekretowy nie został złożony przez dawnego właściciela nieruchomości, gdyż dokumenty załączone do odwołania oraz pisma skarżącego z 23 marca 2020 r. potwierdzają, że "[...]" Związek [...] w [...] działał pod nazwą Centrala Handlowa [...] w Generalnym Gubernatorstwie, a następnie został połączony ze spółdzielnią "[...]" jako spółdzielnią przejmującą. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, wniosek z 13 października 1948 r. złożył następca (pod tytułem ogólnym) prawny dawnego właściciela nieruchomości.
Kolegium podzieliło natomiast ocenę Prezydenta m.st. Warszawy, że skarżący nie wykazał następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości i podał, że jako źródło następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości skarżący wskazał umowę zawartą 10 stycznia 1992 r. z likwidatorem "[...]" Związku Spółdzielni [...] w [...]. W ocenie SKO, w ww. umowie nie wyszczególniono jednak roszczeń wynikających z dekretu z 26 października 1945 r., gdyż w § 4 ust. 1 ww. umowy strony postanowiły, że wchodzące w skład przekazywanych składników majątkowych nieruchomości stanowiące własność "[...]" ZSS w likwidacji, skarżący z 1 stycznia 1992 r. przejmuje w posiadanie do czasu przeniesienia przez Likwidatora prawa własności nieruchomości na rzecz skarżącego w formie aktu notarialnego. Strony zobowiązały się do sporządzenia aktów notarialnych przenoszących własność nieruchomości w terminie do 31 marca 1992 r., a skarżący potwierdził, że owe akty notarialne nie zostały sporządzone.
W takiej sytuacji, zdaniem SKO, kwestia przejścia praw dekretowych na skarżącego powinna zostać wyjaśniona w postępowaniu cywilnym. Jest to bowiem sprawa cywilna, do rozstrzygnięcia której właściwy jest sąd powszechny (art. 2 § 1 i art. 1 k.p.c.) – np. w trybie powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.) – a nie organy administracji publicznej. SKO stwierdziło, że Prezydent m.st. Warszawy nie powinien dokonywać wykładni oświadczeń woli zawartych w umowie z 10 stycznia 1992 r. W ten sposób wkroczył bowiem w kompetencje sądu powszechnego.
SKO dodało, że do rozpoznania pozostaje wniosek skarżącego z 23 grudnia 1996 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Na powyższą decyzję SKO z 1 czerwca 2020 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Sąd I instancji wskazanym na wstępie wyrokiem z 9 lutego 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzje oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 23 lipca 2019 r. nr [...] oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał następstwa prawnego po dawnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości, a tym samym nie wykazał statusu strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem dekretowym z 13 października 1948 r., co jednak nie uzasadniało zastosowania w niniejszej sprawie art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji, błędnie SKO uznało, że wyjaśnienie następstwa prawnego w zakresie roszczeń dekretowych może nastąpić tylko w postępowaniu cywilnym. Celem wykazania następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości skarżący przedłożył umowę z 10 stycznia 1992 r. zawartą pomiędzy likwidatorem "[...]" ZSS a skarżącym. Analiza ww. umowy potwierdza, że stanowi ona akt cywilnoprawny dotyczący przekazania składników majątkowych nie służących działalności gospodarczej. W ocenie Sądu I instancji, treść tego rodzaju aktu wiąże organ administracji w takim zakresie, który nie jest sporny. W niniejszej sprawie spór pomiędzy stronami umowy nie występuje. Spór dotyczy wyłącznie oceny treści postanowień umowy cywilnoprawnej, która to ocena, jak słusznie podnosi skarżący, leży w kompetencji organów administracji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że umowa z 10 stycznia 1992 r. nie obejmowała roszczeń dekretowych do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...] i wyjaśnił, że zgodnie z § 4 ust. 1 umowy wchodzące w skład przekazywanych składników majątkowych nieruchomości stanowiące własność "[...]" w likwidacji (wskazane w załączniku nr 2) skarżący z dniem 1 stycznia 1992 r. przejmuje w posiadanie do czasu przeniesienia przez Likwidatora "[...]" prawa własności nieruchomości na rzecz skarżącego w formie aktu notarialnego. W ww. postanowieniu umownym zawarto również zapis, że strony zobowiązuje się do sporządzenia aktów notarialnych przenoszących własność nieruchomości w terminie do 31 marca 1992. Z akt sprawy nie wynika aby strony ww. umowy wykonały powyższe zobowiązanie i zawarły akt notarialny – umowę przeniesienia własności w odniesieniu do stanowiącej własność "[...]" ZSS w likwidacji nieruchomości przy ul. [...] (wymienionej w pkt 1 załącznika nr 2 do umowy). W tej sytuacji Sąd I instancji podzielił ocenę organu, że zgodnie z postanowieniami umowy z 10 stycznia 1992 r. budynek przy ul. [...] pozostawał wyłącznie w posiadaniu skarżącego. W ocenie Sądu I instancji, przeniesienia na skarżącego prawa własności budynku przy ul. [...] nie potwierdza również treść § 5 ww. umowy. Powołany zapis dotyczy bowiem budynków wybudowanych lub nabytych przez "[...]" ZSS w likwidacji na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy. Natomiast przedmiotowy budynek, przed wejściem w życie dekretu, znajdował się na gruncie należącym do poprzednika prawnego "[...]" ZSS w likwidacji.
Ponadto, za prawidłową Sąd I instancji uznał ocenę organu, że żaden zapis umowy z 1992 r. nie potwierdza aby na jej podstawie przeniesiono na skarżącego uprawnienia wynikające z art. 7 ust. 1 dekretu. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z przedmiotowej umowy wynika, że skarżącemu przekazano określone składniki majątkowe oraz prawa związane z tymi składnikami, w tym zobowiązania i wierzytelności związane z przekazywanym majątkiem, a także prawa i obowiązki wynikające z zawartych umów, decyzji administracyjnych czy orzeczeń sądowych. Sama okoliczność przekazania skarżącemu umową konkretnych składników majątkowych "[...]" ZSS w likwidacji, w tym przekazania w posiadanie nieruchomości przy ul. [...] w [...], nie stanowi o następstwie prawnym skarżącego po dawnym właścicielu nieruchomości, a w konsekwencji o statusie strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem dekretowym z 13 października 1948 r.
W ocenie Sądu I instancji, błędnie jednak uznał organ, że niewykazanie przez skarżącego statusu strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem określonego podmiotu uzasadnia umorzenie tego postępowania, wobec skarżącego, jako bezprzedmiotowego i wskazał, że przedmiotowa sprawa administracyjna została wszczęta na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu wnioskiem złożonym 13 października 1948 r. przez Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji z siedzibą w [...]. Z akt sprawy wynika, że powyższy wniosek nie został dotąd rozpoznany. W toku postępowania zainicjowanego ww. wnioskiem swój udział w tym postępowaniu zgłosił skarżący powołując się na następstwo prawne po wnioskodawcy wynikające z umowy z 10 stycznia 1992 r. Z powyższego wynika, że przedmiotowe postępowanie zainicjował określony wniosek złożony przez określony podmiot. Ma ono zatem swój przedmiot, którym jest przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...]. Zatem jeśli podmiot inicjujący postępowanie dekretowe zakończył swoje działanie, to powinno ono toczyć się z udziałem jego następcy prawnego (następców prawnych). Jeśli zaś w danym momencie nie można następcy prawnego ustalić, to organ obowiązany jest podjąć przewidziane przepisami procedury administracyjnej działania procesowe, względnie postępowanie administracyjne zawiesić na podstawie art. 97 § 1 k.p.a. do czasu prawidłowego ustalenia stron tego postępowania. Nie można natomiast, jak uczynił to organ, orzec o umorzeniu postępowania dekretowego "wobec skarżącego" (tj. w części, która nie mieściła się w zakresie sprawy administracyjnej zainicjowanej wnioskiem dekretowym), tylko dlatego, że podmiot, który zgłosił swój udział w postępowaniu na prawach strony tego statusu nie posiadał. W przepisach k.p.a. brak jest podstawy prawnej do orzekania o dopuszczeniu do udziału w postępowaniu na prawach strony podmiotu niebędącego organizacją społeczną. To zaś oznacza, że w sytuacji zgłoszenia przez określony podmiot chęci udziału w postępowaniu na prawach strony, organ nie może podjąć w tym przedmiocie żadnego władczego rozstrzygnięcia (postanowienia lub decyzji). Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą legalności i praworządności organ działa wyłącznie na podstawie przepisów prawa i w ich granicach. Wobec powyższego, jedyną formą załatwienia takiego podania może być pismo informujące wnioskodawcę o jego sytuacji prawnej.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni [...] "[...]" w [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. – dalej: "k.c.") w zw. z art. 3 ust. 6a ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz.U. z 1990 r., nr 6., poz. 36 ze zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie błędnej, sprzecznej z ww. przepisami wykładni oświadczeń woli stron umowy z 10 stycznia 1992 r., tj.:
a) jej § 3 oraz Załącznika nr 2 do umowy stanowiącego wykaz nieruchomości przekazywanych skarżącemu – i przyjęcie wbrew ich literalnemu brzmieniu i zgodnemu rozumieniu tych postanowień przyjętemu przez obydwie strony umowy, że nie obejmowała ona swoim zakresem przeniesienia na skarżącego roszczeń dekretowych z art. 7 ust. 1 dekretu do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w [...], podczas gdy zgodnie z tym postanowieniem umowy przejęcie – przekazanie składników majątkowych określonych niniejszą umową następuje z 1 stycznia 1992 r. i z tą chwilą skarżący przejmuje wszelkie prawa związane z przekazywanymi składnikami majątkowymi, w tym zobowiązania i wierzytelności "[...]" Związku Spółdzielni [...] w likwidacji związane z przekazywanym majątkiem, prawa i obowiązki wynikające z zawartych umów, decyzji administracyjnych, orzeczeń sądowych oraz umów o pracę pracowników przechodzących do pracy u skarżącego, a postanowienie to nie zawierało jakichkolwiek wyłączeń, zaś w Załączniku nr 2 do umowy wskazano wprost budynek biurowy przy ul. [...] w [...] jako nieruchomość objętą tą umową,
b) jej § 5 – i przyjęcie wbrew jego jednoznacznej treści i wbrew zgodnemu rozumieniu tego postanowienia przez obydwie strony umowy, że postanowienie to dotyczyło budynków, które w dacie ich budowy lub nabycia przed wejściem w życie dekretu znajdowały się na gruntach Skarbu Państwa lub gminy, a tym samym iż nie dotyczyło ono budynku przy ul. [...], podczas gdy zgodnie z tym postanowieniem wchodzące w skład przekazywanych składników majątkowych budynki (...) wybudowane lub nabyte przez likwidowany "[...]" Związek Spółdzielni [...] na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, przechodzą na własność skarżącego jako nakłady na tych gruntach, co – uwzględniając metody wykładni oświadczeń woli wskazane w art. 65 k.c. – należy rozumieć w ten sposób, że strony miały na myśli stan właścicielski gruntów na datę zawierania umowy, a nie na datę budowy/nabycia budynków przez likwidowany "[...]" Związek Spółdzielni [...], którego poprzednicy prawni nie nabywali ani nie wznosili przed wejściem w życie dekretu warszawskiego żadnych budynków na gruntach publicznych – i przekazanie tego budynku było w pełni skuteczne prawnie, bowiem stanowiący podstawę tego przekazania art. 3 ust. 6a ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. nie wymagał zachowania formy aktu notarialnego,
2) art. 3 ust. 6a ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że z brzmienia tego przepisu nie wynika, aby składniki majątkowe w nim wskazane mogły być przekazywane przez likwidatora na własność nowo utworzonym związkom rewizyjnym, gdyż w treści przepisu brak jest dookreślenia "na własność", podczas gdy taka wykładnia pozostaję w sprzeczności z zasadami logiki i założeniem racjonalnego ustawodawcy, bowiem prawidłowa wykładnia przepisu nie pozwala na przyjęcie takiej tezy, a ponadto przedmiotowa ustawa miała służyć uregulowaniu stanu prawnego w związku z likwidacją związków spółdzielczych oraz spółdzielni i określeniu zasad rozdysponowania majątku likwidowanych podmiotów, a zatem gdyby powyższy przepis miał regulować przekazanie przez likwidatora składników majątkowych nie na własność, lecz na podstawie innego tytułu prawnego, to byłoby to rozwiązanie całkowicie niezrozumiałe z punktu widzenia celów ustawy i zakładające, że pomimo likwidacji danego podmiotu własność składników majątkowych przekazywanych związkom rewizyjnym w trybie omawianego przepisu pozostawałaby przy likwidowanym związku spółdzielczym,
3) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 3 ust. 6a ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. poprzez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego) zainicjowanym wnioskiem dekretowym złożonym 13 października 1948 r. przez Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji, bowiem skarżący nie wykazał następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości, pomimo że skarżący skutecznie nabył roszczenia dekretowe z art. 7 ust. 1 dekretu do gruntu tej nieruchomości umową z 10 stycznia 1992 r.,
4) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 5 i art. 7 ust. 1 dekretu oraz art. 47 § 1 i art. 50 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego) zainicjowanym wnioskiem dekretowym złożonym 13 października 1948 r. przez Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji, bowiem skarżący nie wykazał następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości, pomimo że skarżący umową z 10 stycznia 1992 r. nabył odrębną własność budynku zlokalizowanego na gruncie stanowiącym nieruchomość będącą przedmiotem niniejszego postępowania, z którym to prawem związane są prawa z art. 7 ust. 1 dekretu stanowiące części składowe budynku zgodnie z art. 47 § 1 w zw. z art. 50 k.c.,
Na podstawie zaś art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez Sąd I instancji właściwej kontroli legalności decyzji SKO w sytuacji, w której zaskarżoną decyzją SKO dokonało arbitralnej, błędnej, stronniczej oceny dowodu z dokumentu w postaci umowy z 10 stycznia 1992 r. wraz z załącznikami i wyprowadziło z tego dokumentu wnioski sprzeczne z jego treścią uznając, że umowa ta – wbrew jej treści jednolicie rozumianej przez obydwie strony – nie obejmowała przeniesienia na skarżącego roszczeń dekretowych do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w [...] ani nie obejmowała przeniesienia na skarżącego własności budynku zlokalizowanego na tym gruncie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135, art. 153 i art. 141 § 4 in fine p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. Warszawy i zobowiązanie organów do podjęcia działań procesowych mających na celu ustalenie stron niniejszego postępowania, względnie zawieszenie go do czasu ustalenia tychże stron, a zatem dalszego prowadzenia postępowania z wykluczeniem skarżącego jako jego strony, podczas gdy dalsze postępowanie przed organami administracji powinno uwzględniać status skarżącego jako jego strony z uwagi na jego następstwo prawne w zakresie roszczeń dekretowych do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w [...] wynikające z postanowień umowy z 10 stycznia 1992 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
W piśmie z dnia 11 grudnia 2024 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wskazała, że treść umowy z 10 stycznia 1992 r. zawartej na mocy art. 1 ust.1 oraz art. 3 ust.6 a ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości nigdy nie była przedmiotem sporu pomiędzy jej stronami ani innymi podmiotami ruchu spółdzielczego, które nie miały wątpliwości, że umowa ta obejmuje prawa i roszczenia do nieruchomości gruntowej przy ul. [...] w [...] oraz prawo własności budynku. Taki był bowiem cel umowy tj. umożliwienie realizacji celu powstania Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] " [...]" polegającego na kontynuowaniu działalności "[...]" ZSS w [...] na bazie wszystkich składników niesłużących do prowadzenia działalności gospodarczej, które należały do likwidowanego " [...]" ZSS w [...]. Cel ten przyświecał tworzeniu kształtu i poszczególnych zapisów umowy z 10 stycznia 1992 r., która miała mieć jak najszerszy ( a przez to również dość ogólny) zakres, obejmując wszystkie te składniki majątkowe. Ustawodawca nie zdecydował się na wskazanie jakiegokolwiek innego podmiotu, który miałby z mocy ustawy nabyć nierozdysponowane uprzednio składniki majątkowe zlikwidowanego związku spółdzielni, zaś przedmiotowe prawa nie wygasły z chwilą likwidacji [...] ww. związku spółdzielni.
W piśmie podniesiono ponadto, że skarżący kasacyjnie jest jedynym podmiotem powstałym w miejsce " [...]" Związku Spółdzielni [...] W [...], jako następca prawny likwidowanego związku spółdzielni jest kontynuatorem jego działalności i misji na bazie całego majątku niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślono, że nie istnieje inny podmiot, któremu przysługiwałyby roszczenia dekretowe oraz prawo własności budynkowej przy ul. [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Mając na uwadze tak określony zakres kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą w [...] zasługuje na uwzględnienie.
Wszystkie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej miały na celu wykazanie, że błędne jest stanowisko tak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak również organów administracji obu instancji, negujące istnienie po stronie skarżącego kasacyjnie przymiotu strony w postępowaniu o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (wcześniej prawa własności czasowej) do gruntu nieruchomości [...] położonej w [...] przy ul. [...].
Zacząć należy od wskazania, że błędne było stanowisko organu pierwszej instancji Prezydenta m.st. Warszawy według którego wniosek dekretowy złożył podmiot nieuprawniony. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wniosek dekretowy złożył w dniu 13 października 1948 r. podmiot do tego uprawniony - Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji z siedzibą w [...]. Okoliczność tę potwierdzają: zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział VI Ksiąg Wieczystych z 26 listopada 1992 r., zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w [...] ze stycznia 1990 r., zaświadczenie Wydziału Gospodarki Terenami z 10 września 1963 r., poświadczony odpis z Rejestru Spółdzielni nr [...] z 12 marca 1946 r., odpis postanowienia Sądu Okręgowego w [...] – Sądu Rejestrowego z 13 listopada 1946 r., zaświadczenie Sądu Grodzkiego w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z 17 września 1948 r.
Wymaga również wskazania, że nie były kwestionowane następujące zmiany podmiotowe składającego wniosek dekretowy. A mianowicie Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji z siedzibą w [...] ustawą z dnia 21 maja 1948 r. o Centralnym Związku Spółdzielczym i centralach spółdzielni ( Dz. U. Nr 30 poz. 199) został postawiony w stan likwidacji. Na mocy z art. 36 i 37 wskazanej ustawy oraz uchwał Naczelnej Rady Spółdzielczej majątek ruchomy i nieruchomy rozwiązywanych spółdzielni przeszedł na rzecz nowoutworzonego podmiotu – Centralnej Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą przy ul. [...] w [...]. Podmiot ten zmieniał swoją nazwę na: Związek Spółdzielni [...] (w 1950 r.), "[...]" Związek Spółdzielni [...] Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (w 1957 r.), "[...]" Centralny Związek Spółdzielni [...] (w 1973 r.), a następnie "[...]" Związek Spółdzielni [...] ( w 1989 r.), który został postawiony w stan likwidacji na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości ( Dz.U. Nr 6, poz.36 ze zm.). Nie budzi zatem wątpliwości, że "[...]" Związek Spółdzielni [...], dalej jako "[...] ZSS" był następcą prawnym przedwojennego właściciela - również co do praw i roszczeń z dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279, dalej, jako dekret), a z uwagi na nierozpoznany wniosek dekretowy był też właścicielem posadowionego na nieruchomości budynku do czasu rozpoznania wniosku dekretowego, jak to przewidywał art. 5 dekretu. Gdy zaś chodzi o budynek to z akt wynika, że jest on historyczną siedzibą Związku Spółdzielczego "[...]" od 1913 r.
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy tego, czy skarżący kasacyjnie Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą w [...] jest następcą prawnym "[...] ZSS", a tym samym czy przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu o ustanowienie użytkowania wieczystego w trybie art.7 dekretu.
Sąd I instancji wniosek o braku następstwa prawnego w zakresie dotyczącym praw i roszczeń dekretowych oraz własności posadowionego na przedmiotowej nieruchomości budynku, wyprowadził dokonując wyłącznie analizy, wyżej opisanej w ustaleniach stanu faktycznego, umowy z dnia 10 stycznia 1992 r., w części pomijając a w części błędnie interpretując zmiany dokonane na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości ( Dz.U. Nr 6, poz.36 ze zm.) i konsekwencje tych zmian. To właśnie legło u podstaw błędnego stanowiska w tej spornej kwestii, czyli następstwa prawnego skarżącego kasacyjnie po zlikwidowanym ustawowo związku ZSS "[...]".
Zachodzi w tym miejsca potrzeba spojrzenia na uwarunkowania społeczno – gospodarcze okresu przemiany ustrojowej mającej miejsce na początku lat 90 tych. Konsekwencją bowiem wystąpienia zaistniałych w Polsce po 1989 r. przemian ustrojowo - gospodarczych były także zmiany odnoszące się do prawa spółdzielczego. W dniu 11 października 1989 r. rząd przekazał do laski marszałkowskiej projekt ustawy o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości, natomiast w dniu 21 listopada 1989 r. przedłożony uprzednio projekt w wielu kwestiach zmodyfikował. W tej też postaci projekt z autopoprawkami został przedstawiony Sejmowi. Ustawa z 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości miała na celu dokonanie takich zmian w porządku prawnym, które spowodują skuteczną likwidację struktur i praktyk monopolistycznych, była aktem "odpaństwowienia" spółdzielni i upodmiotowienia członków spółdzielni, powiązania ich z majątkiem spółdzielni. Co ważne celem tej ustawy z pewnością nie była nacjonalizacja majątku spółdzielczego, lecz pozostawienie go w rękach spółdzielców i stworzenie warunków wyzwalających spółdzielczą aktywność. Jak podkreślono w uzasadnieniu autopoprawki do projektu ustawy i w dyskusji sejmowej - autopoprawka rządu prawo do majątku po zlikwidowanych związkach przyznaje spółdzielniom zrzeszonym w tych związkach (vide: Sprawozdanie stenograficzne z 18 posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji z dnia 18, 19 i 20 stycznia 1990 r. – str.196,204,206, 214 i uzasadnienie projektu autopoprawki ustawy z dnia 21 listopada 1989 r. druk nr 44 –A).
W literaturze przedmiotu również wskazywano, że powodem uchwalenia ustawy była przebudowa ustroju gospodarczego państwa i związane z tym odrodzenie ruchu spółdzielczego. Ustawa ta doprowadziła do likwidacji wszystkich centralnych związków spółdzielczych i niewątpliwie wzmocnienia pozycji szczebla podstawowego ( Marta Stepnowska – Michaluk, Likwidacja Spółdzielni, Instytut Stefczyka, Sopot 2009, str.52-53). W doktrynie wskazywano, że wymieniona wyżej ustawa z 20 stycznia 1990 r. wstrząsnęła ruchem spółdzielczym. Zgodnie z art.1 ust.1 i 2 postawiła ex lege, z dniem jej wejścia w życie, w stan likwidacji wszystkie związki spółdzielcze, spółdzielnie osób prawnych i fizycznych, spółdzielnie te powstając w wyniku przekształcenia związku spółdzielczego, przejęły w części lub w całości majątek tego związku ( por. Prawo Spółdzielcze, Henryk Cioch Lex 2011, str.20-21).
Na cele ustawy z 20 stycznia 1990 r. wskazał także w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 1991 r., sygn. K 6/90 Trybunał Konstytucyjny badając zgodność art.1 i art. 19 tej ustawy z Konstytucją, zaznaczając, że po drugiej wojnie światowej podjęte zostały kroki zmierzające do włączenia spółdzielni do planowo-centralistycznego systemu gospodarczego i autorytatywnego systemu politycznego, a środkiem prowadzącym do tego celu były struktury spółdzielcze drugiego poziomu, czyli związki spółdzielni. Kolejne zmiany przepisów dotyczących spółdzielczości doprowadziły do tego, że spółdzielnie jako podstawowe ogniwa ruchu spółdzielczego podporządkowane zostały całkowicie odpowiednim związkom spółdzielni (w tym zwłaszcza centralnym związkom spółdzielni), które stały się integralnymi ogniwami centralnego, nakazowo-rozdzielczego systemu zarządzania i gospodarki planowej. Taki stan prawny dotyczący ruchu spółdzielczego zaczął ulegać zmianie wraz z uchwaleniem w 1982 r. nowego prawa spółdzielczego. Nie zmieniło to jednak istoty rzeczy, że centralne związki spółdzielcze pozostawały nadal jako integralny element centralnego, nakazowo-rozdzielczego systemu zarządzania gospodarką i nie miały nic wspólnego z zasadą samorządności ruchu spółdzielczego. W ciągu lat struktury organizacyjne drugiego stopnia w ruchu spółdzielczym ulegały różnym reorganizacjom. Jednakże pomimo tych reorganizacji i zmian ustawowych nowo powstające związki nie były tworzone oddolnie, a więc z inicjatywy spółdzielni, ale w wyniku przekształceń polegających na wydzieleniu się nowych związków z istniejących poprzednio struktur organizacyjnych. W tych warunkach, Trybunał uznał, że postawione w stan likwidacji przez ustawę z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości, związki spółdzielni nie były wyrazem działania zasady wolności zrzeszania się spółdzielców (tak: uzasadnienie wyroku TK z 12 lutego 1991 r., K 6/90, publ. 1991/1/1).
Problematyka zmian ustrojowych i zmian podstaw działalności ruchu spółdzielczego oraz cele tych zmian była podejmowana także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 22 listopada 1991 r., III CZP 120/21, publ. ONSC 1992/6/98, zwrócił uwagę na okoliczności i cel wydania ustawy. Sąd Najwyższy podkreślił, że w ustawie tej nie chodzi o uregulowanie obrotu nieruchomościami, lecz przeprowadzenie ustawowych niezależnych od woli poszczególnych właścicieli zmian organizacyjnych w spółdzielczości, z którymi wiąże się ustawowe rozdysponowanie majątku likwidowanych jednostek organizacyjnych.
Rozważania dotyczące celów i założeń tej szczególnej ustawy Sąd Najwyższy zawarł również w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 30 września 1991 r. III CZP 83/91 (OSNCP 1992, z. 5, poz. 64), w którym stwierdził: " Ustawodawca przyjął, że przebudowa ustroju gospodarczego państwa i związane z tym odrodzenie ruchu spółdzielczego wymaga likwidacji wszelkich związków spółdzielczych, hamujących procesy reformatorskie. Dlatego z mocy art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. postawiono w stan likwidacji wszelkie związki spółdzielcze (centralne i inne) oraz te spółdzielnie, które powstały w wyniku przekształcenia związku spółdzielczego, a ponadto przejęły przynajmniej część ich majątku". W uchwale tej Sąd Najwyższy poczynił także dość istotne rozważania dotyczące zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia planów, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36) - przez organ, który wyznaczył likwidatora. Sąd Najwyższy wywiódł, że "pozycja ministra (lub dyrektora izby skarbowej) wyznaczającego likwidatora ogranicza się tylko do nadzorowania działań wyznaczonego likwidatora, i to w bardzo ograniczonym zakresie; może zatwierdzić sporządzony przez likwidatora plan, ale też tylko i wyłącznie wówczas, gdy nie uczyni tego zebranie przedstawicieli spółdzielni zrzeszonych w związku. Słowem, pełni jedynie funkcje nadzorcze, i to w ograniczonym zakresie; jest w tak zarysowanym układzie raczej "organem prawa spółdzielczego" niż organem administracyjnym. Decydująca jest bowiem przede wszystkim okoliczność, że o rozwiązywaniu wszelkich problemów majątkowych, powstających w toku likwidowania związków spółdzielczych przesądza w istocie rzeczy plan przewidziany w art. 3 ust. 1 wspomnianej ustawy, nie zaś treść rozstrzygnięcia organu nadzorującego. Ten ostatni (art. 3 ust. 3) może tylko i wyłącznie zatwierdzić sporządzony wcześniej plan, nie zaś go zmienić lub zastępować własnym. Nie ma więc uprawnień do samodzielnego i jednostronnego kształtowania materii, o niczym w istocie rzeczy sam nie rozstrzyga, potwierdza tylko decyzję, którą wcześniej podjął ktoś inny, też zresztą nie będący organem administracji. Należy zatem przyjąć, że rozstrzygnięcie to powinno być traktowane jako oświadczenie woli i podejmowane jest w sferze objętej domeną prawa spółdzielczego."
Zgodnie z art. 3 ust.1 - 4 ustawy 1. Likwidator, niezależnie od obowiązku sporządzenia planu finansowego likwidacji i planu zaspokojenia zobowiązań, w tym zobowiązań wymienionych w art. 6, sporządza plan rozdysponowania zakładów i innych wyodrębnionych jednostek organizacyjnych, utworzonych w celu prowadzenia działalności gospodarczej, zwanych dalej "zakładami", oraz innych rzeczowych składników majątkowych związku spółdzielczego. 2. Plany, o których mowa w ust. 1, podlegają zatwierdzeniu przez zebranie przedstawicieli spółdzielni zrzeszonych w związku, wymienionych w ust. 6. Zatwierdzenie planu następuje większością głosów przedstawicieli obecnych na zebraniu.3.W wypadku niezatwierdzenia planu, o którym mowa w ust. 2, przez zebranie przedstawicieli spółdzielni w ciągu 30 dni, plan może zatwierdzić organ, który wyznaczył likwidatora.4.Likwidator jest obowiązany zapewnić kontynuowanie działalności zakładów likwidowanego związku spółdzielczego.
W rozpoznawanej sprawie w jej aktach znajduje się uchwała nr 2 Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni [...] Zrzeszonych w "[...]" Związku Spółdzielni [...] w likwidacji z dnia 18 kwietnia 1991 r. podjęta właśnie na podstawie art.3 ust.2 wyżej wymienionej ustawy, która dotyczy zatwierdzenia przedstawionego przez Likwidatora planu rozdysponowania zakładów i innych wyodrębnionych jednostek organizacyjnych oraz pozostałych składników majątkowych – część II stanowiąca załącznik do uchwały. W pkt 2 uchwały upoważniono Likwidatora do realizacji zatwierdzonego planu w części dotyczącej majątku nie związanego z działalnością gospodarczą, przy odpowiednim uwzględnieniu znowelizowanej ustawy z 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości. Do uchwały załączono protokół głosowania oraz plan rozdysponowania zakładów i innych wyodrębnionych jednostek organizacyjnych oraz pozostałych składników majątkowych Związku ( k. 90 akt sądowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mają właśnie postanowienia planu rozdysponowania pozostałego majątku Związku. Przede wszystkim wynika z niego, że przystępując do opracowania planu rozdysponowania majątku likwidator przyjął założenie, że powinien być on zachowany w całości, jako mienie zrzeszonych spółdzielni spożywców i przeznaczony na cele służące interesom wszystkich spółdzielców. Wskazano, że po zrealizowaniu I części planu rozdysponowania zakładów i innych wyodrębnionych jednostek organizacyjnych w gestii likwidatora pozostały przede wszystkim składniki majątkowe nie związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą Związku, a służące dotychczas zrzeszonym spółdzielniom jako baza statutowa, poza gospodarczą działalnością "[...]" ZSS. Ponadto plan odwoływał się do nowelizacji omawianej ustawy i wprowadzenia możliwości przyznania spółdzielniom prawa zrzeszania się w związkach rewizyjnych nie prowadzących działalności gospodarczej oraz przekazania nowoutworzonym związkom składników majątkowych nie służących do prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto podano, że spółdzielnie spożywców podjęły już inicjatywę utworzenia związku rewizyjnego organizacji "[...]".
Z opisanego wyżej planu i podjętej uchwały nr 2 Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni [...] Zrzeszonych w "[...]" wynika upoważnienie dla likwidatora do przekazania w całości majątku nie służącego prowadzeniu działalności gospodarczej po wejściu w życie nowelizacji ustawy nowoutworzonemu związkowi rewizyjnemu. Według szczegółowego planu rozdysponowania zakładów i innych wyodrębnionych jednostek organizacyjnych oraz pozostałych składników majątkowych – część II, jako majątek niezwiązany z działalnością gospodarczą został ujawniony m.in. budynek przy ul. [...] (siedziba Związku). Majątek ten pozostał w dyspozycji likwidatora do czasu nowelizacji ustawy z 20 stycznia 1990 r.
Po uchwaleniu ustawy z 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości uznano za konieczne większe upodmiotowienie członków spółdzielni i przekazanie im praw do części majątku w ramach tzw. waloryzacji udziałów funduszem zasobowym. Regulacje prawne tego zamierzenia zostały wprowadzone ustawą z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 83, poz. 373). Mocą art. 9 pkt 1 lit. b) tej ustawy został z dniem 19 września 1991 r. dodany art. 3 ust. 6a do ustawy z 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości. Natomiast na podstawie art.9 pkt 4 ustawy nowelizującej dodano do art.19 ust. 5, 6 i 7, które przewidywały m.in., że po dniu 31 lipca 1991 r. spółdzielnie mają prawo zrzeszania się w związkach rewizyjnych nie prowadzących działalności gospodarczej, z wyjątkiem działalności o charakterze instruktażowym i doradczym ( ust.5).
W konsekwencji przepis art.9 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej z 1991 r. przywrócił możliwość zrzeszania się spółdzielni szczebla podstawowego w związkach rewizyjnych.
Na podstawie art.3 ust.6 a w.w. ustawy z 1990 r. po jej nowelizacji oraz stosownie do uchwały nr 2 z dnia 18 kwietnia 1991 r. Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni [...] Zrzeszonych w "[...]" Związku Spółdzielni [...] w likwidacji Likwidator "[...]" ZSS zawarł porozumienie ze skarżącym Związkiem w dniu 10 stycznia 1992 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego porozumienie to stanowiło wypełnienie wymogów ustawy z 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości z mocy prawa likwidującej związki spółdzielcze i stanowiącej o przekazaniu mienia zlikwidowanych Związków Spółdzielczych, obejmującego składniki majątkowe nie służące do prowadzenia działalności gospodarczej przez likwidatora nowoutworzonym związkom rewizyjnym na ich wniosek ( art.3 ust.6 a ustawy). Można wywieść, że porozumienie z 10 stycznia 1992 r. stanowiło swoisty protokół zdawczo – odbiorczy mienia związku spółdzielczego zlikwidowanego ustawowo i mocą postanowień ustawy przekazanego nowoutworzonemu Związkowi Rewizyjnemu.
Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wymienionej już powyżej uchwały z dnia 22 listopada 1991 r., III CZP 120/91 w jej fragmencie dotyczącym rozdysponowania majątkiem likwidowanych spółdzielni: " Fakt, że posłużono się przy tym formą prawną umowy, nie jest wystarczającą przesłanką traktowania jej jako umowy obrotu, nie wyraża ona bowiem woli stron, ani od tej woli nie zależy. Świadczy o tym m.in. wprowadzenie likwidacji z mocy ustawy, możliwość pominięcia woli członków spółdzielni przy zatwierdzaniu planu rozdysponowania majątku likwidowanych związków (art. 3 ust.3 ustawy) a także wiele posunięć reorganizacyjno – majątkowych, przewidzianych w art.5 i nast. ustawy)". Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na podobieństwo organizacyjnego charakteru zmian wprowadzonych ustawą z 1990 r. (a nie aktu obrotu) do przekazywania nieruchomości między spółdzielniami w następstwie wprowadzenia dwustopniowego podziału administracyjnego państwa na mocy ustawy z 28 maja 1975 r.
Zgodnie z §3 porozumienia z 10 stycznia 1992 r. przekazanie składników majątkowych następuje z dniem 1 stycznia 1992 r. i z tą chwilą "Związek Rewizyjny przejmuje wszelkie prawa związane z przekazywanymi składnikami majątkowymi, w tym zobowiązania i wierzytelności "[...]" ZSS w likwidacji...." Stwierdzenie to w powiązaniu z planem rozdysponowania pozostałego majątku i pozostawienia go w całości nie powinno nasuwać wątpliwości, że chodzi o cały pozostały majątek nie służący do prowadzenia działalności gospodarczej i przekazanie tego majątku w całości nowoutworzonemu Związkowi Rewizyjnemu. Ponadto z § 4 pkt 2 porozumienia wynika, że wykaz nieruchomości będących własnością "[...]" w likwidacji zawiera załącznik nr 2. W załączniku tym pod nr 1 wymieniona została, stanowiąca "grunt objęty dekretem z 26.10.1945 r. – własność Skarbu Państwa nieruchomość zabudowana budynkiem biurowym przy ul. [...] w [...] o pow. 3268 m2 ." Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sadu Administracyjnego w tych okolicznościach sprawy, że przekazaniu podlegały również prawa i roszczenia z art. 7 dekretu z 26 października 1945 o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Do takich wniosków prowadzą regulacje ustawowe oraz analiza wyżej omówionych dokumentów sporządzonych w wykonaniu ustawowych postanowień dotyczących likwidacji związków spółdzielczych z 20 stycznia 1990 r. Wobec tego z uwagi na treść art.5 dekretu 26 października 1945 o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy tracą na znaczeniu rozważania dotyczące formy przekazania budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości. Wobec uznania, że następstwo prawne było wynikiem przekształceń podmiotowych wywołanych zmianami ustawowymi nie ma zastosowania w sprawie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23 ( por. także przytoczone wyżej uzasadnienie uchwały SN z dnia 22 listopada 1991 r., sygn. III CZP 120/91).
Uzasadnione zatem okazały się zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów dotyczących błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżący kasacyjnie nie jest następcą prawnym zlikwidowanego związku ZSS [...] i tym samym błędnego przyjęcia, że skarżący kasacyjnie Związek Rewizyjny nie ma przymiotu strony do udziału w postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku dekretowego złożonego w 1948 r. przez Związek [...] w [...] spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami w likwidacji z siedzibą w Warszawie.
Zasadny okazał się również ostatni z zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej, albowiem wytycznym Sądu, zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nakazującym poszukiwane następcy prawnego Związku Gospodarczego Spółdzielni R.P. w [...], nie mogłyby organy administracji sprostać wobec poczynionych już w sprawie ustaleń dotyczących następstwa prawnego. Z akt bowiem wynika, że jedynym następcą prawnym [...] ZSS w likwidacji jest Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni [...] "[...]" w [...],
Z powyższych względów wobec błędnego w całości stanowiska Sądu I instancji, pomimo, iż Sąd ten uchylił wydane w sprawie decyzje, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji. Mając to na uwadze na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania poniesionych przed Sądem I instancji orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art.205 §2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego wobec braku ku temu w przepisach p.p.s.a. podstawy prawnej.