I OSK 1819/24

I OSK 1819/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Jolanta Górska
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1576/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-03-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 9, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1576/23 w sprawie ze skargi N.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 sierpnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/270/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1576/23 oddalił skargę N.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 sierpnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/270/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła N.N. (dalej "skarżąca") reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:
1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej "P.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj.:
- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej "u.ś.r.") polegającą na przyjęciu, iż brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną mężowi;
- art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, iż uczęszczanie przez M.N. na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...], które odbywają się w godzinach od 10:00 do 14:30 przez 5 dni w tygodniu wpływają na brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną mężowi;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumpcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając najpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego;
2. względnie – uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w całości;
3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Skarżąca oświadczyła jednocześnie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd I instancji.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 P.p.s.a., a pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy. Strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, wobec czego rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
Na wstępie wskazania wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 sierpnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/270/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. dnia 3 lipca 2023 r. znak 524/00199/SP/2023 odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 14 listopada 2022 r.
Istota zarzutów kasacyjnych sprowadza się natomiast do wykazania, wbrew twierdzeniom organów jak i Sądu I instancji, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, pomimo faktu, iż mąż uczęszcza od poniedziałku do piątku na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w godzinach 10:00-14:30.
Istotną, a wręcz kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie jest, na co trafnie zwrócił uwagę zarówno Sąd I instancji jak i organ odwoławczy, że w sprawie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 718/22. W wyroku tym Sąd stwierdził, że pomimo, iż mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to zakres wykonywanej przez skarżącą opieki nad nim nie wymusza na niej rezygnacji z podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd ten wskazał, że mąż wymaga pomocy przy codziennej toalecie, wchodzeniu i wychodzeniu z wanny, dawkowaniu lekarstw, utrzymywaniu czystości w otoczeniu chorego, sprzątaniu, podawaniu posiłków, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, robieniu masaży czy umawianiu wizyt lekarskich. Nie jest osobą leżącą, niemogącą poruszać się samodzielnie czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Sąd zwrócił również uwagę, że mąż skarżącej przez 5 dni w tygodniu uczestniczy w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...], które odbywają się w godzinach 10:00-14:30, na które dojeżdża sam busem. Około godziny 15:00 wraca do miejsca zamieszkania.
Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. prawomocny wyrok wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wedle natomiast at. 171 P.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie - także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. W orzecznictwie wskazuje się, że związanie, o którym mowa w art. 170 P.p.s.a. oznacza, że wymienione w nim podmioty, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, nie mogą formułować odmiennych ocen od oceny prawnej wynikającej z prawomocnego wyroku. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (zob. wyrok NSA z 15 marca 2023 r., II OSK 3598/19). W sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Ratio legis tych regulacji polega na wymuszaniu logicznego działania szeroko rozumianych organów państwa i zapobieganiu sytuacjom funkcjonowania w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych (przykładem takiej sytuacji jest współistnienie dwóch lub więcej rozbieżnych orzeczeń, które inaczej oceniają tę samą kwestię (zob. wyrok NSA z 7 lipca 2023 r., I GSK 1553/19). Moc wiążąca wyroku, określona w art. 170 P.p.s.a. oznacza, że dana kwestia prawna w konkretnej sprawie kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, co sprawia, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana konkretna kwestia związana z tą właśnie sprawą, nie może być już ona ponownie badana.
Innymi słowy, związanie oceną prawną, o której mowa w art. 170 P.p.s.a. oznacza, że ani organy administracyjne, ani sądy administracyjne nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Jedynie w przypadku, gdyby po wydaniu prawomocnego wyroku zmianie uległ stan prawny w danej sprawie, wówczas traci moc wiążącą ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku. Analogicznie w przypadku, gdyby zaistniały istotne zmiany w stanie faktycznym danej sprawy lub prawomocny wyrok zostałby wzruszony we właściwym trybie orzeczenia, to wówczas moc wiążąca wyroku jest ograniczona. Przyjęty pogląd stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność działania organu winien ograniczyć się tylko do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku (zob. wyrok NSA z 14 września 2022 r., sygn. akt II FSK 893/21; wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1835/19; wyrok NSA z 27 października 2021 r., sygn. akt III OSK 4179/21). Także w doktrynie podnosi się, że ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy, w której to zmianie można by upatrywać utraty aktualności oceny zawartej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 718/22. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zarówno zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec męża nie uległ zmianie, jak i okoliczności zaprzestania przez nią zatrudnienia, czy kwestii, że małżonek nadal uczęszcza na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w godzinach 10:00-14:30. Również stan prawny, na podstawie którego orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 14 października 2022 r. nie uległ zmianie. Skoro zatem, od wydania wyroku z dnia 14 października 2022 r. nie uległa zmianie zarówno sytuacja faktyczna jak i prawna sprawy, brak było podstaw do jej ponownego badania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w świetle art. 170 P.p.s.a. nie tyle istotne jest, jakich konkretnych aktów administracyjnych czy ich części (zakresów) dotyczyło postępowanie sądowe zakończone wydaniem prawomocnego orzeczenia, ale jakiego rodzaju zagadnienia powstałe na tle konkretnego stanu faktycznego zostały w nim przesądzone (zob. wyrok. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2021 r., III OSK 833/21). Sądy administracyjne stoją bowiem na stanowisku, że rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być już w odniesieniu do danego podmiotu kwestionowana i poddana odmiennej ocenie (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2021 r., II OSK 3133/18; z 3 sierpnia 2021 r., II FSK 255/19, czy z 28 maja 2021 r., I OSK 252/21).
Sąd I instancji słusznie zatem ocenił, że jest związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 14 października 2022 r. W konsekwencji prawidłowo zatem uznał, że organ odwoławczy poczynił słuszne i wyczerpujące ustalenia faktyczne, co do okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że do dnia orzekania zarówno przez organy jak i Sąd I instancji, nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem.
Z powyższych względów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, iż uczęszczanie przez męża skarżącej na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy, które odbywają się w godzinach od 10:00 do 14:30 przez 5 dni w tygodniu wpływają na brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną mężowi. Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Nie ulega wątpliwości, że powołany przepis nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem mąż skarżącej nie został umieszczony w ani w placówce zapewniającej całodobową opiekę, ani też nie korzysta z opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu w placówce wykonującej działalność leczniczą. Kwestia uczęszczania przez małżonka skarżącej na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w godzinach 10:00-15:00 była również przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 718/22. Sąd ten uznał, że skoro niepełnosprawny małżonek w powyższym czasie, przez 5 dni w tygodniu przebywa poza domem, skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ocena ta, na mocy art. 170 P.p.s.a., stała się wiążąca zarówno dla Sądu I instancji orzekającego w niniejszej sprawie, jak i składu Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.