I SA/WA 3061/21

I SA/Wa 3061/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1816/22 - Wyrok NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 39
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 4 sierpnia 2021 r. W. Ś. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] Miasta [...] o przyznanie pomocy finansowej na osuszenie ścian w domu, w którym mieszka, po zalaniu piwnicy i kotłowni.
Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2021 r. pracownicy Ośrodka ustalili, że W. Ś. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pracuje, jest osobą długotrwale chorą, w trakcie diagnozy lekarskiej, leczenia i rehabilitacji. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń ZUS ani KRUS, a w miesiącu lipcu 2021 r. utracił status osoby bezrobotnej. Właścicielką domu, w którym mieszka jest jego matka K. Ś., która opłaca wszelkie koszty eksploatacyjne domu i utrzymuje się ze swojego świadczenia emerytalnego z ZUS. W. Ś. zajmuje oddzielny pokój. Od czerwca 2020 r. utrzymuje się z pomocy przyznawanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej. W miesiącach lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r. przyznany mu został zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. W miesiącu lipcu 2021 r. otrzymał pomoc finansową w formie zasiłku celowego na: zakup żywności w kwocie [...] zł, zakup leków w kwocie [...] zł oraz na zakup środków czystości w kwocie [...] zł. Łączna kwota pomocy otrzymanej w miesiącu lipcu 2021 r. wyniosła [...] zł.
Prezydent [...] z upoważnienia którego występował Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej i Specjalistycznej w Ośrodku Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], decyzją z [...] sierpnia 2021 r. wydaną w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8, art. 39, art. 40 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.), odmówił W. Ś. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na osuszanie ścian. Organ wskazał, że budżet Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] na rok 2021, na zasiłki celowe i zasiłki celowe specjalne wynosi [...] zł. W okresie od stycznia do lipca 2021 r. z zasiłków celowych i celowych specjalnych skorzystało 60 rodzin, łącznie wypłacono 504 świadczenia na kwotę [...] zł, co stanowi średnią wartość zasiłku w wysokości [...] zł.
Organ zaznaczył, że W. Ś. zwrócił się z prośbą o pomoc na osuszenie ścian w budynku mieszkalnym, w którym mieszka. W dniach 12 i 13 lipca 2021 r. miały miejsce silne opady deszczu, które spowodowały zalanie wodą piwnicy i kotłowni przylegającej do budynku mieszkalnego. Z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że wilgoć przez ściany piwnicy przesiąkła na ściany budynku mieszkalnego i do pokoju, który on sam zajmuje, co spowodowało wystąpienie wilgoci i grzyba na ścianach. Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie samodzielnie fachowo oszacować poziomu strat, ani wilgoci w pomieszczeniu. Wnioskodawca zaś, mimo kilkakrotnych próśb pracownika socjalnego, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wilgoć, pleśń czy grzyb w pokoju w którym mieszka. Organ podkreślił, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż pomieszczenie, które zajmuje W. Ś. było brudne i zaniedbane już podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego cz. I w dniu [...] czerwca 2020 r. W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2021 r. ustalono, że piwnica znajdująca się przy posesji [...] jest starego typu, na ziemi jest klepisko. Teren, na którym znajduje się budynek jest okolicą narażoną na przesiąkanie wód gruntowych, a warunki atmosferyczne w tym roku wyjątkowo sprzyjają podnoszeniu się poziomu wód gruntowych. Problem okresowego zalewania piwnic, czy chodników przy posesjach dotyczy również innych budynków znajdujących się w okolicy. Ściany w pokoju zajmowanym przez W. Ś. są w niektórych miejscach czarne i brudne, jednak w ocenie pracownika socjalnego jest to stare zaniedbanie, nie mające bezpośredniego wpływu przyczynowo-skutkowego z opadami deszczu w dniach 12 i 13 lipca 2021 r. Ponadto opisywana sytuacja silnych opadów deszczu w tych dniach nie została uznana przez Biuro Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego w Dzielnicy [...] za klęskę żywiołową. Wnioskodawca nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających szkody w pomieszczeniu, które zamieszkuje, ani wyceny potencjalnej naprawy szkód. Samodzielnie, podczas wywiadu środowiskowego wycenił koszt osuszenia ściany, zatrudnienia pracowników i kosztu zakupu materiałów budowlanych na [...] zł.
Biorąc powyższe pod uwagę, jak również okoliczność, że budynek mieszkalny jest własnością matki wnioskodawcy, która jest odpowiedzialna za zarządzanie nieruchomością, a zalanie piwnicy nie dotyczyło części mieszkalnej budynku oraz nie wpłynęło na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, organ odmówił przyznania wnioskowanej pomocy.
Nie zgadzając się z tą decyzją W. Ś. złożył od niej odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podkreśliło, że niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa odwołującego jest trudna. Niemniej jednak decyzja o odmowie przyznania odwołującemu się spornego świadczenia, w ocenie Kolegium miała oparcie w przepisach prawa. Kolegium wskazało, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową wnioskodawcy. W kwestii niezbędności zgłoszonej potrzeby to, zdaniem Kolegium, sfinansowanie osuszania ścian nie może zostać uznane za tego rodzaju potrzebę tym bardziej w okolicznościach niniejszej sprawy. Nie ulega też wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł W. Ś. wyrażając niezadowolenie z takiego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wnioskowi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie sprzeciwił się skarżący.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd obowiązany jest zająć się sprawą zakończoną w trybie administracyjnym zaskarżonym aktem, kontrolując jego legalność, a zatem jego zgodność z prawem w zakresie wyznaczonym normami prawa determinującymi treść rozstrzygnięcia i czynności poprzedzające jego podjęcie.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.
Kwestia dopuszczalności przyznania zasiłku celowego została uregulowana
w art. 39 u.p.s., który przewiduje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek ten może być przyznany
w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków
i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Analiza powyższych przepisów wskazuje, że przyznanie zasiłku celowego nie jest decyzją związaną, ale podlega uznaniu administracyjnemu. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie tej formy wsparcia, organ może ograniczyć, a nawet odmówić przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1322/20, z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2698/19, czy z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2360/19, CBOSA).
W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że organ będąc zobowiązany do wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, dążąc do umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, uprawniony jest do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które ustala w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2018 r., sygn. akt I OSK 812/18, z 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 1032/20, z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 130/19, czy z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, CBOSA). Sam zatem fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeby osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu, orzekające w tej sprawie organy administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, czyli w granicach pozwalających dokonać im wyboru co do rozstrzygnięcia, wyboru tego nie dokonały w sposób dowolny. Przy rozstrzyganiu sprawy wzięły pod uwagę zakres pomocy, z jakiej już korzysta skarżący oraz dokonały analizy aktualnie zgłoszonej potrzeby w kontekście jego sytuacji materialnej i rodzinnej, jak i możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Jak wynika z poczynionych ustaleń, skarżący jest osobą chorą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje samodzielny pokój w domu, który stanowi własność jego matki. Bieżących opłat z tytułu utrzymania domu nie ponosi. Otrzymuje wsparcie finansowe z ośrodka pomocy społecznej na zakup żywności, ubrań i lekarstw. Ogólna wartość przyznanej skarżącemu pomocy w miesiącu lipcu 2021 r. wyniosła, jak podaje organ I instancji, [...] złotych. Systematyczne formy pomocy zaspokajają podstawowe potrzeby skarżącego. Oceniając zgłoszoną aktualnie potrzebę pokrycia kosztów osuszenia ścian w domu, w którym mieszka skarżący, organy uwzględniły udzielony zakres pomocy, a także słusznie odwołały się do istotnych w tej mierze okoliczności faktycznych stwierdzonych w ramach wywiadu środowiskowego a także do posiadanych informacji z urzędu. Ustalony w sprawie aktualny stan faktyczny pozwolił przyjąć, że zalane ściany nie znajdują się bezpośrednio w pokoju zajmowanym przez skarżącego. Przestrzeń mieszkalną domu, jaką zajmuje skarżący, już w latach poprzednich wyznaczały ściany, które pracownik socjalny określił jako brudne, a samo pomieszczenie: zaniedbane. Zawilgocenie ścian, z uwagi na położenie domu i jego stan, jest wynikiem podniesienia wód gruntowych. Okoliczność intensywnych opadów deszczu w dniach 12 i 13 lipca 2021 r. nie miała decydującego wpływu na zaistniały stan pomieszczeń. Skoro zatem zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie ma charakteru nagłego, nie jest niezbędną naprawą, a jest wynikiem zaniedbań właściciela budynku, w jakim skarżący zajmuje jeden pokój, słusznie organy przyjęły, że żądanie jej zaspokojenia wykracza poza ramy pomocy społecznej. Organy nie poprzestały jednak na analizie celów pomocy instytucjonalnej. Dokonały również analizy własnych możliwości finansowych, które – jak wykazano - nie pozwalają zabezpieczyć wszystkich doraźnych potrzeb zgłaszanych przez uprawnionych do uzyskania pomocy państwa. W tym zakresie organy wyczerpująco uzasadniły i wyjaśniły brak możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego wsparcia, którego wymiar określił na kwotę: [...] złotych, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego.
Zaskarżone decyzje, wydane w ramach uznania administracyjnego, znalazły oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić trzeba, że obowiązek pomocy społecznej wspierania osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej".
Mając to wszystko na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 tej ustawy.