I OSK 1814/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-12-19
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamistrefa ochronnacel wywłaszczeniapostępowanie administracyjneNSAWSAGmina Lublin

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia nie został w pełni zrealizowany, a materiał dowodowy był niepełny.

Sprawa dotyczyła zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1976 r. pod budowę zakładów C. Właścicielka (spadkobiercy) wniosła o zwrot, twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość stanowiła jedynie strefę ochronną. Organy administracyjne i WSA uznały, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jednak NSA uchylił te rozstrzygnięcia. Sąd kasacyjny wskazał na niepełny materiał dowodowy, w tym brak kluczowych dokumentów dotyczących planowania strefy ochronnej, co uniemożliwiło prawidłową ocenę sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy Lublin od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę Gminy na decyzję Wojewody Lubelskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość została wywłaszczona w 1976 r. pod budowę zakładów C. w trybie ustawy z 1958 r. Spadkobiercy byłej właścicielki wystąpili o zwrot nieruchomości, argumentując, że nie została ona wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a jedynie stanowiła strefę ochronną. Organy administracyjne i WSA uznały, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co uzasadnia zwrot nieruchomości. Gmina Lublin wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów o gospodarce nieruchomościami oraz nienależytą ocenę materiału dowodowego. NSA, podobnie jak w analogicznych sprawach dotyczących innych nieruchomości wywłaszczonych pod tę samą inwestycję, dopuścił dowody uzupełniające z dokumentów przedstawionych przez skarżącą (decyzja o lokalizacji szczegółowej z 1969 r., mapa sytuacyjna z 1974 r., decyzja wywłaszczeniowa z 1970 r.). Sąd uznał, że dotychczasowe rozstrzygnięcie zostało oparte na niepełnym materiale dowodowym, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje administracyjne i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo wyznaczenie terenu izolacyjnego inwestycji nie może świadczyć o potrzebie wywłaszczania nieruchomości na jego utworzenie. Funkcją takiej strefy jest ochrona przed zagrożeniem dla środowiska, a teren nią objęty powinien pozostawać niezabudowany. Ograniczenia w zabudowie nie muszą polegać na pozbawianiu prawa własności przez wywłaszczenie, często wystarczające są zapisy planów miejscowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia dotyczył budowy obiektów i urządzeń budowlanych, a nie realizacji strefy ochronnej zieleni izolacyjnej. Strefa ochronna nie została wprost wymieniona w przepisach Prawa budowlanego jako 'obiekt budowlany', a jej utworzenie nie wymagało wywłaszczenia, wystarczały ograniczenia w zabudowie wynikające z planu miejscowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane art. 2 § ust. 1 i 2

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych art. § 1 § ust. 2 pkt 2

Zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 20 maja 1966 r. w sprawie ustalenia lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażenia zgody na zmianę wykorzystania terenu

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym art. 30 § ust. 2 pkt 3 i ust. 3

Zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych art. § 18 § ust. 1 pkt. 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. w sprawie ustalania miejsca realizacji inwestycji budowlanych oraz państwowego nadzoru budowlanego nad budownictwem powszechnym

Ustawa z dnia 21 kwietnia 1966 r. o ochronie powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniem

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 marca 1967 r. w sprawie stref ochronnych ustanawianych dla ochrony powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczaniem

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym. Niedopuszczenie przez WSA dowodów uzupełniających z kluczowych dokumentów dotyczących planowania strefy ochronnej.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanych wcześniej sprawach [...] dopuścił dowody uzupełniające z przedłożonych dokumentów i uwzględnił skargę kasacyjną, albowiem dokumentów tych nie było w zebranym materiale dowodowym. Mając na uwadze, że dotychczasowe rozstrzygnięcie w sprawie dokonane zostało na niepełnym materiale dowodowym, bez uwzględnienia dowodów, które dopiero na etapie skargi kasacyjnej zostały zgłoszone przez skarżącą kasacyjne, zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem ustalenia faktyczne zostały oparte na niepełnym materiale dowodowym, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł dokonać prawidłowej kontroli.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Dariusz Chaciński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że strefa ochronna nie zawsze stanowi cel wywłaszczenia i że postępowanie dowodowe musi być kompletne, zwłaszcza w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod budowę zakładów C. w Lublinie w latach 70. XX wieku, ale zasady dotyczące materiału dowodowego i celu wywłaszczenia są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe znaczenie ma kompletność materiału dowodowego i jak późniejsze odkrycie dokumentów może wpłynąć na wynik sprawy, nawet po latach. Dotyczy też ważnej kwestii zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Nieruchomość wywłaszczona 50 lat temu wraca do właścicieli? NSA uchyla decyzje z powodu braków w dowodach.

Dane finansowe

WPS: 4177,91 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1814/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Lu 23/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-06-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Dnia 19 grudnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Lublin od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 23/21 w sprawie ze skargi Gminy Lublin na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 3 grudnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Lubelskiego z dnia 24 lipca 2020 r. znak [...], 2. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz Gminy Lublin kwotę 880 (osiemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 23/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Gminy Lublin na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 3 grudnia 2020 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 czerwca 1976 r., na wniosek P. w L., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Lublinie w dzielnicy [...] oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...]ha, stanowiącą własność K. W. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pod budowę zakładów C. w L.
Wnioskiem z dnia 10 października 2019 r. o zwrot ww. nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr [...] położonej przy ulicy [...] wystąpiły J. B., M. K. i A. K., spadkobierczynie byłej właścicielki w zakresie wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego.
Postanowieniem z dnia 25 października 2019 r. Wojewoda Lubelski wyłączył Prezydenta Miasta Lublin od prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie i jednocześnie wyznaczył Starostę Lubelskiego do jej prowadzenia, który decyzją z dnia 24 lipca 2020 r. orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców projektowanej działki nr [...] o powierzchni [...]ha, odpowiadającej dawnej działce nr [...]. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczony grunt w kwocie 4.177,91 zł w terminie 14 dni od daty kiedy stanie się wykonalna oraz ustanowiono zabezpieczenie w postaci hipoteki na zwracanej nieruchomości.
Decyzją z dnia 3 grudnia 2020 r. Wojewoda Lubelski, po rozpoznaniu odwołania Miasta Lublin, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W skardze na powyższą decyzję Miasto Lublin zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do celu na jaki nastąpiło wywłaszczenie, stanowiących podstawę wydania decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę odwołał się do treści art. 137 oraz art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ), dalej u.g.n., i stwierdził, że w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został sformułowany ogólnie. Z decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 czerwca 1976 r. jasno wynika, że wywłaszczenia dokonano w związku z lokalizacją budowy C. w L. uwzględnioną w zatwierdzonych planach gospodarczych – urbanistycznych miasta Lublin. Zauważono, że zarówno w decyzji jak i samym wniosku L. z dnia 22 maja 1974 r. nie wskazano na czym miałaby polegać planowana budowa. Zdaniem Sądu ani we wniosku o wywłaszczenie, ani w decyzji nie zamieszczono jakiejkolwiek informacji pozwalającej sądzić, że przedmiotem wywłaszczenia miałoby być również zapewnienie strefy izolacyjnej dla samego zakładu. Zwrócono przy tym uwagę, że obowiązująca w dacie wywłaszczenia ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 81, poz. 229 ze zm.) w art. 2 ust. 1 i 2 przewidywała, że przez "budowę" rozumie się wykonywanie obiektu budowlanego, a także jego przebudowę i rozbudowę, zaś przez "obiekty budowlane" - stałe i tymczasowe budynki lub inne stałe i tymczasowe budowle, jak mosty, budowle ziemne, tunele, drogi, linie kolejowe, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, budowle hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, ściany oporowe, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, stanowiące całość techniczno-użytkową, wyposażoną w instalacje i urządzenia niezbędne do spełniania przeznaczonych im funkcji. Nie ulega wątpliwości, że strefa zieleni izolacyjnej nie została wprost wymieniona w tym przepisie wśród "obiektów budowlanych" (których dotyczy pojęcie "budowy"), zaś mając ponadto na względzie, że zgodnie z nim, cechą każdego "obiektu budowlanego" musi być to, by obiekt stanowił całość techniczno – użytkową wyposażoną w określone instalacje, nie można uznać, że mieści się ona w otwartym katalogu takich obiektów. Wprawdzie załącznikiem wniosku o wywłaszczenie miał być zatwierdzony plan realizacyjny, jednak w toku postępowania nie udało się go odnaleźć. Sama skarżąca w piśmie z dnia 19 września 2018 r. odpowiadając na zapytanie Starosty o dokumentację związaną z inwestycją, w tym z obszarem na jakim miała być realizowana podała, że nie dysponuje informacją kiedy rozlewnia paliw została wybudowana. Chociaż treść pisma nie odpowiada sensowi pytania, zdaniem Sądu, sądzić jednak należy, że takiej dokumentacji nie posiada. Tym bardziej, że złożono decyzje dotyczące budowy kolejnych budynków samego zakładu Za oceną prezentowaną przez organy przemawiają natomiast ustalenia Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego PERSPEKTYWA m. Lublin, zatwierdzonego uchwałą nr 111/1406/69 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1969 r. (ogłoszoną w Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 9 października 1969 r., nr 10), z późniejszymi zmianami zatwierdzonymi uchwałą nr 137/1029/72 PWRN w Lublinie z dnia 25 lipca 1972 r. Wynika z nich, że wywłaszczona działka położona była w obszarze oznaczonym symbolem "D 55 RP" tereny rolne w strefie izolacyjnej składu C. - zakaz zabudowy. Jest oczywiste, że powyższe ustalenie należy odczytywać łącznie z zapisem planu o symbolu "D 58 - SII - składy produktów naftowych - strefa izolacyjna o szerokości 500m od granic obiektów składowych wyłączonych z zabudowy kubaturowej".
Zdaniem Sądu, trafnie jednak zwrócono uwagę, że samo wyznaczenie terenu izolacyjnego inwestycji nie może świadczyć o potrzebie wywłaszczania nieruchomości na jego utworzenie. Funkcją takiej strefy jest ochrona przed ewentualnym zagrożeniem dla środowiska, a więc teren nią objęty powinien pozostawać niezabudowany. Ograniczenia w zabudowie nie muszą jednak polegać na pozbawianiu prawa własności nieruchomości przez jej wywłaszczenie, często wystarczające do tego są odpowiednie zapisy planów miejscowych. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdzie plan wprowadził ograniczenie polegające jedynie na zakazie zabudowy obszaru strefy, nadal dopuszczając możliwość prowadzenia upraw polowych. Trudno natomiast przypuszczać, aby sam inwestor, prowadząc działalność w zakresie obrotu produktami naftowymi miał prowadzić jakiekolwiek uprawy rolne. Sąd nie podzielił zatem stanowiska skarżącej, według której ustanowienie tej strefy mieściło się w pojęciu "budowy zakładów C.".
W związku z powyższym i mając na uwadze, że "niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, o której mowa w art. 3 ust. 1-2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. musi być rozumiana jako niemożliwość zrealizowania celu wywłaszczenia bez nabycia prawa własności nieruchomości, czyli jako sytuacji, gdy bez tego przedmiotu cel ten będzie niemożliwy do osiągnięcia", Sąd zgodził się z organami obu instancji, że celem wywłaszczenia spornej nieruchomości była wyłącznie budowa obiektów i urządzeń budowlanych, a nie realizacja strefy ochronnej zieleni izolacyjnej, w której znajdowała się przedmiotowa działka. Jeśli zatem nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia orzeczenie o jej zwrocie było oczywiście uzasadnione. Potwierdzenia stanowiska skarżącej nie można upatrywać w powołanym w skardze zarządzeniu Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 20 maja 1966 r. w sprawie ustalenia lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażenia zgody na zmianę wykorzystania terenu (M.P Nr 25, poz. 129). Z jego przepisów wynika, że strefy ochronne ustala się w drodze decyzji na wniosek lub z urzędu. Z § 43 ust. 1 wynika natomiast, że decyzja o ustaleniu strefy ochronnej powinna dokładnie określać granice strefy oraz dopuszczalne, nakazane lub zakazane sposoby wykorzystania terenów na obszarze strefy. Ust. 2 stanowi natomiast, że decyzja może zobowiązywać do określonego oznaczenia w terenie granic strefy lub jej części albo ogrodzenia terenu strefy lub jej części. Z akt sprawy nie wynika w żaden sposób, aby tego rodzaj decyzja była wydana dla omawianej inwestycji. Uwaga ta jest również o tyle nietrafna, że nie wiadomo kiedy w ogóle projekt realizacyjny został zatwierdzony, powołane zarządzenie utraciło natomiast moc z dniem 10 listopada 1969 r. w związku z wejściem w życie zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 373). § 18 ust. 1 pkt. 1 tego zarządzenia rzeczywiście stanowił, że plan realizacyjny w zależności od rodzaju inwestycji powinien określać w części graficznej granice terenu projektowanej inwestycji a w razie ustalenia strefy ochronnej również granice tej strefy. Jednak w dacie złożenia wniosku przez C., tj. 22 maja 1974 r. również to rozporządzenie już nie obowiązywało.
Sąd podkreślił przy tym, że argumentów Gminy, opartych na tezie o zmianie charakteru działek (utracie charakteru rolnego), na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215), nie można uwzględnić również z tego względu, że według tej argumentacji to akt wywłaszczenia spowodował zmianę charakteru działek. Skoro w wyniku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości należy przywrócić stan prawny nieruchomości sprzed wywłaszczenia, nie można brać pod uwagę powołanych przez Gminę regulacji, gdyż ich skutki prawne są ściśle powiązane z aktem wywłaszczenia, natomiast zwrot nieruchomości ma doprowadzić do cofnięcia skutków wywłaszczenia w pełnym wymiarze stanu prawnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Lublin, zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom, pomimo iż powstała na niej strefa ochronna zakładu C., którego budowa była celem wywłaszczenia;
2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie błędnych ustaleń faktycznych organów obu instancji i oddalenie skargi pomimo tego, że organy naruszyły przepisy postępowania poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że na nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie i uwzględnienie w całości skargi Gminy Lublin;
2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Ponadto Gmina Lublin, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej w postaci:
- decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 maja 1969 r. ustalającej lokalizację szczegółową składu dystrybucyjnego C. na okłoliczność planowania strefy ochronnej jako składowej, integralnej części bazy C. i konieczności objęcia wywłaszczeniem dawnej działki nr [...] w związku z jej realizacją;
- mapy sytuacyjnej z wykazu zmian gruntowych (rejestru pomiarowego) [...] z dnia 1 kwietnia 1974 r. (wymienionego w treści decyzji wywłaszczeniowej z dnia 30 czerwca 1976 r. i we wniosku o wywłaszczenie z dnia 22 maja 1974 r.) oraz decyzji wywłaszczeniowej z dnia 20 października 1970 r. wraz z mapą nr [...] na okoliczność stopniowego wywłaszczania nieruhomości i realizowania inwestycji - budowy zakładów C.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Na wstępie zaznaczyć należy, że przed rozpoznawaną obcenie sprawą I OSK 1814/21 dotyczącą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej przy ul. [...] w Lublinie wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 czerwca 1976 r. na wniosek P. w L., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawy, które również dotyczyły zwrotu innych nieruchomości wywłaszczonych położonych przy ul. [...] w Lublinie, które wywłaszczone zostały decyzją Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 czerwca 1976 r. również na wniosek P. w L., były to sprawy: I OSK 584/20, I OSK 802/21 oraz I OSK 1109/21. Zarówno w rozpoznawanej obecnie sprawie I OSK 1814/21 jak i w wymienionych wcześniej sprawach zagadanienie wokół którego toczy się spór dotyczy ustalenia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, a realizacja tego celu miałaby nastapić poprzez utworzenie stref ochronnych w związku z realizowaną inwestycją składu dystrybucyjnego C. We wszystkich tych sprawach w skargach kasacyjnych na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. zawarto wnioski dowodowe o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów załączonych do skarg kasacyjnych.
W rozpoznawanej sprawie I OSK 1814/21 (tak jak w sprawach wymienionych wyżej) wniosek dowodowy dotyczył decyzji Prezydim Miejskiej Rady Narodwej w Lublinie z dnia 5 marca 1969 r. znak [...] ustalającej lokalizację szczegółową składu dystybucyjnego C. na okoliczność planowania strefy ochronnej jako składowej integralnej części bazy C. i konieczność objęcia przedmiotowej działki wywłaszczeniem w związku z jej realizacją. Drugi wniosek dowodowy dotyczył mapy sytuacyjnej z wykazu zmian gruntowych (rejestru pomiarowego) [...] z dnia 1 kwietnia 1974 r. (wymienionego w treści decyzji wywłaszczeniowej z dnia 30 czerwca 1976 r. i we wniosku o wywłaszczenie z dnia 22 maja 1974 r.) oraz decyzji wywłaszczeniowej z dnia 20 października 1970 r. wraz z mapą nr [...] na okoliczność stopniowego wywłaszczania nieruhomości i realizowania inwestycji - budowy zakładów C. Uzasadniając złożony wniosek dowodowy skarżąca kasacyjnie podała: "Jak wynika z decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 maja 1969 r. ustalającego lokalizację szczegółową składu dystrybucyjnego C. na terenie położonym w Lublinie przy ul. [...], jednym z warunków jakie musiały zostać zachowane przy realizacji inwestycji było urządzenie strefy ochronnej. Decyzja ta została wydana w opraciu o plan ogólny miasta Lublin oraz plan szczegółowy dzielnicy Wrotów. Zgodnie z jej treścią przedsięwzięcie obejmowało budowę bazy, dróg dojazdowych, bocznicy kolejowej, skrzyżowania dróg lokalnych oraz strefę ochronną.Jako inewstycja o złożonym charakterze była realizowana sukcesywnie – w pierwszej kolejnosci wywłaszczono teren pod samą bazę i drogi dojazdowe, a następnie pod strefę ochronną na dowód czego skarżąca przedstawia decyzję wywłaszczeniową z dnia 20 października 1970 r. nr [...] wraz z mapą nr [...] stanowiącą załącznik P. w L. o wydanie tej decyzji oraz mapę i rejestr nr [...] będące załącznikami do wniosku o wywłaszczenie przeprowadzone decyzją z dnia 30 czerwca 1976 r. Dokumenty mapowe pokazują granice obszarów wywłaszczanych ww. decyzjami".
Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanych wcześniej sprawach wymienionych wyżej, tj.: I OSK 584/20, I OSK 802/21 oraz I OSK 1109/21 dopuścił dowody uzupełniające z przedłożonych dokumentów i uwzględnił skargę kasacyjną, albowiem dokumentów tych nie było w zebranym materiale dowodowym zarówno na etapie postępowania administracyjnego jak i postępowania sądowego. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 marca 1969 r. znak [...] ustalająca lokalizację szczegółową składu dystrybucyjnego C. wydana została na podstawie art. 30 i 31 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7 poz. 47) i zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 20 maja 1966 r. w sprawie ustalenia lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażania zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu (M.P. Nr 25 poz. 129). W powołanych aktach prawnych, będących podstawą wydania decyzji ustalającej lokalizację szczegółową problematyka stref ochronnych regulowana jest między innymi w art. 30 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy, § 15 ust. 4 oraz rozdział 4 zarządzenia. Natomiast z samej treści decyzji z dnia 5 marca 1969 r. ustalającej lokalizację szczegółową wynika, że przy realizacji inwestycji składu dystrybucyjnego C. mają być zachowane wymienione w pkt 1 do pkt 7 warunki. Pkt 7 stanowi: "Należy opracować projekt strefy ochronnej". Wobec braku w aktach decyzji ustalającej lokalizację szczegółową, jej treść nie była dotychczas oceniana. Podobnie analizy wymaga przedłożony plan i rejestr pomiarowy w części dotyczącej przedmiotowej działki, który stanowił załącznik do wniosku wywłaszczeniowego, a który to dokument dotychczas był nieznany.
Mając na uwadze powyższe okoliczności dotyczące wymienionych wcześniej spraw, oraz te same okoliczności występujące w rozpoznawanej obecnie sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podobnie jak w poprzednich sprawch dopuścił wskazane dowody uzupełniając i uwzględnił skargę kasacyjną. Istotne jest bowiem, aby ocena tych dowodów była spójna.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie w uzasadnieniu zasakrżonego wyroku Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 20 maja 1966 r. w sprawie ustalenia lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażenie zgody na zmianę wykorzystania terenu (M.P. Nr 25, poz.129) , utraciło moc z dniem 10 listopada 1969 r. w związku z wejściem w życie zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 373) jednak w dacie złożenia wniosku przez C. w dniu 22 maja 1974 r. również to zarządzenie nie obowiązywało. Informacja ta jest o tyle niepełna, że w dacie złożenia wniosku obowiązywało rozporzadzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. w sprawie ustalania miejsca realizacji inwestycji budowlanych oraz państwowego nadzoru budowlanego nad budownictwem powszechnym (Dz. U. Nr 4, poz. 29), w którym również pojawia się zagdanienie stref ochronnych, a także ustawa z dnia z dnia 21 kwietnia 1966 r. o ochronie powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniem (Dz. U. Nr 14, poz. 87) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 marca 1967 r. w sprawie stref ochronnych ustanawianych dla ochrony powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczaniem (Dz. U. Nr 15, poz. 66).
Mając na uwadze, że dotychczasowe rozstrzygnięcie w sprawie dokonane zostało na niepełnym materiale dowodowym, bez uwzględnienia dowodów, które dopiero na etapie skargi kasacyjnej zostały zgłoszone przez skarżącą kasacyjne, zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem ustalenia faktyczne zostały oparte na niepełnym materiale dowodowym, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł dokonać prawidłowej kontroli.
W takich okolicznościach odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego byłoby przedwczesne.
Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI