I OSK 1808/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił decyzje organów o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu. Sprawa dotyczyła świadczeń wypłaconych po śmierci dłużnika alimentacyjnego, o której organy dowiedziały się z opóźnieniem. Sąd I instancji uznał, że organy nie wykazały, iż skarżąca wiedziała o śmierci dłużnika w czasie pobierania świadczeń, co jest kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił rozróżnienie między 'świadczeniem nienależnym' (obiektywny brak podstawy prawnej) a 'świadczeniem nienależnie pobranym' (wymagającym elementu subiektywnego – wiedzy i świadomości uprawnionego o braku podstaw). NSA wskazał, że nawet jeśli śmierć dłużnika stanowi obiektywną przesłankę do ustania prawa do świadczeń, to obowiązek zwrotu świadczeń pobranych po tym zdarzeniu obciąża osobę, która wiedziała o braku podstaw do ich otrzymywania. W sytuacji, gdy zarówno uprawniony, jak i organy dowiedziały się o zgonie z opóźnieniem, a ustalenie tego faktu było utrudnione, skutki tego opóźnienia nie mogą obciążać uprawnionej, która działała bez winy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'świadczenia nienależnie pobranego' w kontekście funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza w sytuacjach opóźnionego ustalenia istotnych faktów przez organy i braku świadomości uprawnionego.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z funduszem alimentacyjnym i śmiercią dłużnika. Kluczowe jest ustalenie faktyczne co do wiedzy uprawnionego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone po śmierci dłużnika alimentacyjnego jest automatycznie świadczeniem nienależnie pobranym, niezależnie od wiedzy uprawnionego o zgonie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie wypłacone po śmierci dłużnika jest nienależne, ale aby uznać je za 'nienależnie pobrane' w rozumieniu ustawy, wymagane jest wykazanie, że uprawniony pobrał je ze świadomością o braku podstaw do jego otrzymywania.
Uzasadnienie
NSA podkreślił rozróżnienie między świadczeniem nienależnym a nienależnie pobranym. Śmierć dłużnika powoduje obiektywne ustanie prawa do świadczeń, czyniąc je nienależnymi. Jednakże, obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych obciąża osobę, która miała świadomość braku podstaw do ich otrzymywania. Brak takiej świadomości, nawet jeśli wynika z opóźnionego ustalenia faktu zgonu przez organy, nie może obciążać uprawnionego.
Czy organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zebrały materiał dowodowy w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.), nie wyjaśniając kluczowej kwestii wiedzy skarżącej o śmierci dłużnika alimentacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd I instancji uchylił decyzje organów, uznając, że nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, kiedy i czy skarżąca dowiedziała się o śmierci dłużnika. NSA potwierdził, że brak tego ustalenia stanowił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przepisy (8)
Główne
u.p.o.a. art. 2 § pkt 7 lit. a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Definicja świadczenia nienależnie pobranego wymaga elementu subiektywnego – wiedzy i świadomości osoby uprawnionej o braku podstaw do pobierania świadczenia.
u.p.o.a. art. 23 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania przez NSA w przedmiocie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Procedura rozpoznawania skargi kasacyjnej przez NSA.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organy przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie kluczowej okoliczności, czy skarżąca wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego. • Błędna wykładnia art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.a. przez organy, które uznały świadczenie za nienależnie pobrane bez ustalenia świadomości uprawnionej.
Odrzucone argumenty
Zarzuty SKO dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. • Zarzuty SKO dotyczące naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. • Zarzuty SKO dotyczące błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.a. • Zarzuty SKO dotyczące naruszenia art. 151 p.p.s.a.
Godne uwagi sformułowania
nie jest osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego osoba otrzymująca świadczenia z funduszu alimentacyjnego po śmierci dłużnika alimentacyjnego • nie oznacza to per se, że wszystkie świadczenia pobrane po śmierci dłużnika alimentacyjnego można uznać za podlegające zwrotowi świadczenia nienależnie pobrane • świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania) jest natomiast 'świadczeniem nienależnie pobranym' • obowiązek zwrotu obciąża więc tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość, że mu się ono nie należy • skutki niemożności niezwłocznego ustalenia zgonu osoby zobowiązanej, nie mogą obciążać uprawnionej do alimentów.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący-sprawozdawca
Marian Wolanin
członek
Aleksandra Łaskarzewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'świadczenia nienależnie pobranego' w kontekście funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza w sytuacjach opóźnionego ustalenia istotnych faktów przez organy i braku świadomości uprawnionego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z funduszem alimentacyjnym i śmiercią dłużnika. Kluczowe jest ustalenie faktyczne co do wiedzy uprawnionego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza ważny aspekt ochrony prawnej osób uprawnionych do alimentów i pokazuje, jak ważne jest indywidualne ustalenie stanu świadomości strony w postępowaniu administracyjnym, nawet w obliczu obiektywnych zmian prawnych.
“Czy świadczenie alimentacyjne po śmierci dłużnika zawsze oznacza zwrot? Niekoniecznie – kluczowa jest Twoja wiedza!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.