I OSK 1808/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-06
NSAAdministracyjneWysokansa
Kodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważnościcezurą czasowaKonstytucja RPTrybunał Konstytucyjnyorzecznictwonieruchomości ziemskieprzejęcie mieniazasada zaufania do państwa

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji sprzed ponad 70 lat, potwierdzając zgodność z Konstytucją nowelizacji k.p.a. wprowadzającej 30-letnią cezurę czasową.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego. NSA uznał, że nowelizacja k.p.a. z 2021 r., wprowadzająca 30-letnią cezurę czasową dla wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodna z Konstytucją RP. Skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego z 1950 r. dotyczącego przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich. Umorzenie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który przewiduje umorzenie z mocy prawa postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Skarżący kasacyjnie zarzucali naruszenie przepisów postępowania oraz Konstytucji RP, argumentując, że nowa regulacja jest sprzeczna z zasadą zaufania obywateli do państwa i pozbawia ich możliwości dochodzenia roszczeń. NSA, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, uznał skargę kasacyjną za bezzasadną. Sąd podkreślił, że celem nowelizacji było dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r., który wskazał na potrzebę wprowadzenia ograniczeń czasowych dla stwierdzania nieważności decyzji w celu zapewnienia stabilności prawnej i ochrony zaufania obywateli do państwa. NSA stwierdził, że postępowanie zostało wszczęte po 70 latach od ogłoszenia orzeczenia, a zatem zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej było obligatoryjne. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. jest zgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

NSA wielokrotnie wypowiadał się na ten temat, uznając, że regulacja ta nie narusza wskazanych norm konstytucyjnych. Celem tej regulacji było dostosowanie prawa do wyroku TK z 2015 r., który wskazał na potrzebę ograniczenia czasowego możliwości stwierdzania nieważności decyzji w celu zapewnienia stabilności prawnej i ochrony zaufania obywateli do państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

ustawa nowelizująca k.p.a. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, podlegają umorzeniu z mocy prawa.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka mu została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

P.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje wyrok po uprzednim przeprowadzeniu postępowania dowodowego.

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony nie zażądały jej przeprowadzenia.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. jest zgodne z Konstytucją RP. Postępowanie zostało wszczęte po upływie 70 lat od doręczenia/ogłoszenia orzeczenia, co uzasadnia jego umorzenie z mocy prawa. Sąd administracyjny orzeka wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Odrzucone argumenty

Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. narusza Konstytucję RP, w tym zasadę zaufania do państwa i prawo do wynagrodzenia za szkody. Umorzenie postępowania w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania jest sprzeczne z prawem.

Godne uwagi sformułowania

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] podlegają umorzeniu z mocy prawa. Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Celem opisanego [...] rozwiązania prawnego [...] było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna.

Skład orzekający

Karol Kiczka

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Niczyporuk

sędzia

Anna Wesołowska

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zgodności z Konstytucją 30-letniej cezury czasowej dla postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz zasady orzekania przez sądy administracyjne wedle stanu prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia/ogłoszenia decyzji i nie zostało zakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej k.p.a. z 2021 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego, która ma istotne implikacje dla możliwości kwestionowania starych decyzji administracyjnych. Wyjaśnia też, dlaczego prawo musi ewoluować, aby zapewnić stabilność i zaufanie do państwa.

Czy można unieważnić decyzję sprzed 70 lat? NSA wyjaśnia, dlaczego nie zawsze.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1808/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1633/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-21
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 77 ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...], [...], [...], [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/22 w sprawie ze skargi [...], [...], [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 maja 2022 r. nr DN.gn.625.233.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...], [...], [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 maja 2022 r. nr DN.gn.625.233.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania [...], [...], [...], [...] i [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 21 października 2021 r., o umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego Nowosądeckiego z dnia 2 stycznia 1950 r. (o przejęciu na własność Skarbu Państwa, na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zmienionego dekretem z 28 września 1949 r. (Dz.U. Nr 53, poz. 404) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie Boguszy, gmina Grybów, powiat nowosądecki) w części dotyczącej [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że dnia 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491, dalej też ustawa o zmianie k.p.a., ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r., ustawa nowelizująca k.p.a.), której art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tejże ustawy ostatecznym rozstrzygnięciem (decyzją albo postanowieniem), podlegają umorzeniu z mocy prawa. Kwestionowane orzeczenie z dnia 2 stycznia 1950 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr 16 z 15 lipca 1950 r. pod pozycją 325. Za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Skoro kwestionowane orzeczenie zostało ogłoszone w stosownym publikatorze w dniu 15 lipca 1950 r., to za datę jego doręczenia należy uznać dzień 14 sierpnia 1950 r. Z kolei wniosek skarżących z dnia 26 października 2020 r. o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia wpłynął do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 6 listopada 2020 r. (data prezentaty na wniosku) i ten dzień należy uznać za datę wszczęcia postępowania. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, w sprawie ziściły się przesłanki do umorzenia przedmiotowego postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Od dnia doręczenia orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. do złożenia wniosku o stwierdzenie jego nieważności upłynęło bowiem 70 lat.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...], [...], [...], [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego. Wobec upływu ponad 30 lat od daty doręczenia kwestionowanego orzeczenia z 2 stycznia 1950 r. do dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia przedmiotowego postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2021 r., co nastąpiło 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywieli [...], [...], [...], [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z dnia 02 kwietnia 1997 r. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku według norm prawem przepisanych w tym koszów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wypowiadał się na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. (por. np. wyroki z dnia: 20 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1275/23; 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23 – publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), uznając, że powyższa regulacja nie narusza wskazanych przez skarżących kasacyjnie norm konstytucyjnych. Poglądy wyrażone w powyższych orzeczeniach podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.
W skardze kasacyjnej wskazano wyłącznie na zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. oraz w związku z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Autor skargi kasacyjnej podnosząc zarzuty naruszenia wskazanego przepisu k.p.a. nie powiązał naruszenia tego przepisu z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów ustawy procesowej (p.p.s.a.). W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240). Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi postępowanie na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie przepisów ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Zatem sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów k.p.a., a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowaniu, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 8 lutego 2007r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem, zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05). W rozpoznawanej sprawie byłby to art. 151 p.p.s.a.
Kolejno należy zauważyć, że ze sposobu skonstruowania zarzutu kasacyjnego przez powiązanie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z naruszeniem art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, należy wnosić, że autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje uprawnień organu odwoławczego w zakresie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w sprawie (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), ale kwestionuje stanowisko organu odwoławczego, który podzielił pogląd organu I instancji o zastosowaniu przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej do ustalonego stanu faktycznego. Zdaniem skarżących kasacyjnie, przepis ten nie powinien mieć zastosowania w sprawie, gdyż umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego z wniosku skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
Z punktu widzenia formalnego należy jednak zwrócić uwagę, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest przepisem prawa materialnego, a nie procesowego, jak błędnie wskazano w skardze kasacyjnej. O charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2025 r. I OSK 1155/23; z 10 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 1356/05, z 16 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 733/06 – publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazane uchybienia nie są jednak na tyle istotne, aby uniemożliwiały ustalenie granic wniesionej skargi kasacyjnej, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie.
Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, należy wskazać, że nie można podzielić stanowiska skarżących kasacyjnie, że Sąd I instancji aprobując zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w stanie faktycznym i prawnym sprawy, naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm. oraz art. 133 § 1 P.p.s.a.; J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2012 s. 344). Co do zasady zatem, Sąd ma obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r. II FSK 72/06; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 133. https://sip.lex.pl, dostęp: 2024-08-28).
W dacie wydania zaskarżonej decyzji bezspornie obowiązywał art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (to jest dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.
Bezspornie również, za datę doręczenia orzeczenia Starosty Powiatowego Nowosądeckiego z dnia 2 stycznia 1950 r. należy uznać dzień 14 sierpnia 1950 r., tj. dzień trzydziesty następujący po dniu wydania Dziennika Urzędowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr 16 z 15 lipca 1950 r. pod pozycją 325. Wniosek [...], [...], [...], [...] i [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego Nowosądeckiego z dnia 2 stycznia 1950 r. wpłynął do Wojewody Małopolskiego w dniu 6 listopada 2020 r. (data wpływu wniosku odnotowana na prezentacie). Przedmiotowe postępowanie zostało więc wszczęte po 70 latach od ogłoszenia orzeczenia z 2 stycznia 1950 r.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, iż zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego i było jedynie formalnością.
Celem opisanego i omówionego wyżej rozwiązania prawnego, na co wskazano wprost w uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej, było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Trybunał stwierdził w nim niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy 13 (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r. sygn. I OSK 57/23 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W motywach swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Odnosząc się zatem do argumentów zawartych w zarzucie kasacyjnym trzeba uznać, że Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił prawidłowe rozumienie zaufania obywatela do państwa prawa.
Powyżej omówione przyczyny stały się zaś podstawą przyjętej przez ustawodawcę regulacji, którą w art. 156 § 3 k.p.a. wprowadzono cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku. Niemożność ta wynika wyraźnie z zawartego w ustawie nowelizującej art. 2 ust. 2, który zakłada umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
W świetle zaprezentowanych rozważań zarzut skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny, a zaskarżony wyrok jako odpowiadający prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna, oparta na chybionym zarzucie, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI