I OSK 1801/24

I OSK 1801/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1909/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 15b ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1909/23 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 września 2023 r., nr SKO.4116.227.2023 w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1909/23 oddalił skargę A.S. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 września 2023 r., nr SKO.4116.227.2023 w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca kasacyjnie zarzuciła:
– naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r.") poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że:
– świadczenie przewidziane w art. 15b u.ś.r. przysługuje wyłącznie tym kategoriom podmiotów, które w dniu złożenia wniosku znajdowały się w katalogu osób uprawnionych do świadczenia, a w konsekwencji uznania, że prawo do zapomogi wygasa jeżeli w trakcie biegu ustawowego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opieka ustała, mimo że prawo do tego świadczenia powstało w dniu uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu opieki, a przywołany jako podstawa prawna orzeczenia artykuł ustawy o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje przesłanek wygaśnięcia prawa do świadczenia;
– przyjęcie interpretacji, iż opiekunem prawnym w rozumieniu ustawy, uprawnionym do ubiegania się o zapomogę jest osoba, która w chwili złożenia wniosku posiadała status opiekuna, a nie ta, która faktycznie nabyła prawo w dniu zaistnienia określonego zdarzenia (tu wydania orzeczenia o opiece prawnej) i poniosła zwiększone koszty utrzymania dziecka wskutek przyjęcia go pod opiekę czyli faktycznie zrealizowała obowiązek ekonomiczny, którego skutki dla budżetu rodziny, przewidziana ustawą instytucja, tzw. becikowego miała złagodzić zgodnie z celem ustawy i zamiarem ustawodawcy.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie, iż skarżącej przysługuje świadczenie z art. 15b u.ś.r.;
- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
W piśmie z dnia 23 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 269 ze zm., dalej "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że podniesione w niej zarzuty – ograniczone wyłącznie do naruszeń przepisów prawa materialnego – nie zasługiwały na uwzględnienie. Skoro skarżąca kasacyjnie nie postawiła zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 15b u.ś.r. Zgodnie z brzmieniem art. 15b ust. 1 u.ś.r., z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł, zgodnie z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r., poz. 1481), na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania (ust. 3).
Wyjaśnienia wymaga, że z treści art. 15b u.ś.r. jednoznacznie wynika, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym jednorazowo w związku z zaistnieniem zdarzenia prawnego w postaci urodzenia się żywego dziecka. Roszczenie do powyższego świadczenia, może zostać zrealizowane tylko raz, niezależnie od tego, który z uprawnionych podmiotów stanie się beneficjentem świadczenia. Wskazany przepis zawiera również katalog podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie takiej zapomogi. W pierwszej kolejności o przyznanie świadczenia mogą ubiegać się rodzice dziecka (matka lub ojciec), natomiast w dalszej kolejności – w razie braku rodziców, utraty lub pozbawienia ich władzy rodzicielskiej względnie nieskonsumowania przez nich roszczenia o przyznanie świadczenia w okresie, w którym mogli oni je realizować – roszczenie to przechodzi na opiekuna prawnego dziecka albo – jeżeli nie dojdzie do ustanowienia opieki prawnej – na opiekuna faktycznego dziecka. Ust. 3 powyższego przepisu ustanawia natomiast maksymalne terminy składania wniosku o wypłatę jednorazowej zapomogi. Zasadą jest, że wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Termin ten odnosi się do rodziców dziecka jako podmiotów, które są uprawnione do świadczenia w pierwszej kolejności. Jeżeli natomiast podmioty te nie złożyły lub nie mogły złożyć wniosku o wypłatę w powyższym terminie (np. z uwagi na śmierć, utratę lub pozbawienie władzy rodzicielskiej), a w późniejszym okresie doszło do ustanowienia opieki prawnej, przysposobienia lub powstania opieki faktycznej nad dzieckiem, ustawa przewiduje otwarcie nowego terminu do złożenia wniosku o wypłatę zapomogi. Termin ten wynosi 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia, nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Warunkiem jednak otwarcia biegu nowego terminu jest bezskuteczny upływ 12 miesięcy od dnia zaistnienia stosownego zdarzenia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1338/18, LEX nr 2627152.)
W niniejszej sprawie, wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2023 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Przemyśla o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, na dziecko – F.G. Decyzją z dnia 8 maja 2023 r., nr ŚR.MW-522-59/23 organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 5 ust. 11, art. 15b, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 1 u.ś.r. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia 12 września 2023 r., nr SKO.4116.227.2023 utrzymał ją w mocy. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika również, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Przemyślu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...] skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego, ur. [...] listopada 2021r. Natomiast postanowieniem z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Przemyślu III Wydział Rodzinny i Nieletnich orzekł przysposobienie pełne małoletniego przez P.G. oraz D.G. W orzeczeniu wskazano również, że orzeczone przysposobienie wywołuje skutki z art. 121 § 1-4, art. 122 § 1 i art. 123 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809, dalej "k.r.o.").
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz rozpoznając zaistniały w sprawie problem, odnieść należy się również do kwestii regulujących stosunki między rodzicami a dziećmi opartych na postanowieniach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Zgodnie z brzmieniem art. 121 k.r.o. przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi (§ 1). Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego (§ 2). Ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego (§ 3). Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego (§ 4). Wedle natomiast art. 123 § 1 k.r.o. przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym. Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie (§ 2).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w oparciu o powyższe wywody uznać należy, że skoro skarżąca, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 13 kwietnia 2022 r. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego, to od tego dnia, przez 12 miesięcy, przysługiwało jej uprawnienie do ubiegania się o przyznanie świadczenia z tytułu urodzenia dziecka. Jednakże, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, bieg 12-miesięcznego terminu został przerwany wydaniem przez Sąd Rejonowy w Przemyślu postanowienia z dnia 16 września 2022 r. o przysposobieniu małoletniego przez P. i D. małżonków G. Orzeczenie stało się prawomocne i wykonalne z dniem 26 września 2022 r. Nie ulega zatem wątpliwości, wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze kasacyjnej, że dotychczasowa, przysługująca skarżącej opieka prawna nad małoletnim ustała z dniem wydania przez Sąd Rejonowy orzeczenia o przysposobieniu, zgodnie z art. 123 § 1 k.r.o., tj. z dniem 16 września 2022 r. Nie są tym samym słuszne twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej odnoszące się do możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, pomimo, że złożyła ona stosowny wniosek w terminie 12 miesięcy od dnia ustanowienia jej opiekunem prawnym małoletniego (postanowienie SR z dnia 13 kwietnia 2022 r., wniosek z dna 6 kwietnia 2022 r.). Skarżąca bowiem funkcję opiekuna prawnego nad małoletnim sprawowała, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, do dnia 16 września 2022 r., tj. do dnia wydania przez Sąd Rejonowy orzeczenia o przysposobieniu małoletniego. Skutkiem takiego postanowienia było wygaśnięcie instytucji pieczy zastępczej i wynikającego z niej obowiązku skarżącej opieki nad małoletnim.
W oparciu o powyższe, trafny jest pogląd Sądu I instancji, że przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka może zostać przyznane jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca, na dzień składania wniosku znajduje się w katalogu podmiotów uprawnionych do jego złożenia, o którym stanowi art. 15b ust. 2 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.