I OSK 1801/23

I OSK 1801/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gl 86/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-04-06
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art.7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 26 ust.3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 216 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
art. 1
PROTOKÓŁ Nr 1 I Nr 4 DO KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI sporządzony w Paryżu dnia 20  marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 31 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. i B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 86/23 w sprawie ze skargi A. A. i B. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 30 listopada 2022 r. nr NWXIV.7581.2.39.2022 w przedmiocie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości 1. prostuje sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia przedmiotu sprawy "w przedmiocie odszkodowania za prawo użytkowania wieczystego nieruchomości" wpisuje "w przedmiocie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości"; 2. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 30 listopada 2022 r. nr NWXIV.7581.2.39.2022; 3. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz A. A. i B. B. solidarnie kwotę 1 120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 86/23 oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z 30 listopada 2022 r. nr NWXIV.7581.2.39.2022 w przedmiocie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z 22 sierpnia 1972 r. nr GMK/XIX/60/1210/72, wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), powoływanej dalej jako "ustawa z 1958 r.", na wniosek Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu, orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, w stanie wolnym od obciążeń, nieruchomości położonej w Sosnowcu, oznaczonej jako [...], o powierzchni 991 m², stanowiącej własność spadkobierców C. C., oraz o odszkodowaniu z tego tytułu w wysokości 377 495,60 zł, w tym za składnik gruntowy 3 567,60 zł i za składnik budowlany 373 928,00 zł.
A. A. i B. B. wnioskiem z 6 kwietnia 2021 r. zwróciły się "o wypłatę zwaloryzowanego, a nie wypłaconego odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości wraz z należnymi odsetkami naliczonymi od daty wymagalności roszczenia" i wykazały następstwo prawne po C. C., zmarłym [...] maja 1961 r.
Prezydent Miasta Sosnowiec, w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, wystąpił do Sądu Rejonowego w Sosnowcu z wnioskiem o udzielenie informacji, czy ustalone decyzją wywłaszczeniową z 22 sierpnia 1972 r. odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego. W odpowiedzi pozyskał odpis postanowienia tego Sądu z 6 lutego 1973 r. sygn. akt I Ns 671/72 o zezwoleniu Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu na złożenie do depozytu sądowego kwoty 377 495,60 zł, należnej spadkobiercom C. C. z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w Sosnowcu o powierzchni 991 m², orzeczonego prawomocną decyzją wywłaszczeniową z 1972 r.
Prezydent Miasta Sosnowiec decyzją z 11 października 2022 r. nr WGN.II.6833.6.2.2021.SM odmówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W jej uzasadnieniu podał, że odszkodowanie zostało przekazane do depozytu sądowego, a więc należy uznać, że zostało wypłacone.
Wojewoda Śląski, po rozpatrzeniu odwołania A. A. i B. B., decyzją z 30 listopada 2022 r. nr NWXIV.7581.2.39.2022 uchylił decyzję organu I instancji w całości i odmówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość.
Jak wyjaśnił organ odwoławczy, organ I instancji nie oznaczył w sentencji adresatów własnej decyzji, tylko w jej uzasadnieniu podał, że postępowanie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania zostało wszczęte na wniosek A. A. i B. B. oraz doręczył ją ich pełnomocnikowi, co nie jest wystarczające do identyfikacji stron postępowania pierwszoinstancyjnego i adresatów rozstrzygnięcia. Ponadto, organ I instancji powołał przepisy niemające zastosowania w sprawie, ponieważ sprawa nie dotyczy wniosku o ustalenie odszkodowania w odrębnej decyzji o odszkodowaniu. Zdaniem Wojewody, powołanie niewłaściwych przepisów przez organ I instancji nie stanowi jednak przesłanki do uznania, że nastąpiło naruszenie prawa w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia.
Organ II instancji zaznaczył również, że w sprawie organ nie dokonuje analizy terminowości wypłaty odszkodowania. Z kolei, powielanie przez organ I instancji błędnego oznaczenia decyzji wywłaszczeniowej z 1972 r. jako decyzji o numerze GKM/IXI/60/1210/72, zamiast GKM/XIX/60/1210/72, wskazuje na oczywistą omyłkę pisarską.
Zdaniem Wojewody, kwestią kluczową w sprawie jest ustalenie, czy doszło do wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego, o czym milczy organ I instancji. Ponadto, lakoniczność uzasadnienia decyzji organu I instancji powoduje, że nie spełnia ono wymogów zawartych w art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.".
Wojewoda wyjaśnił dalej, że przed organem I instancji toczyło się już postępowanie w sprawie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania z wniosku A. A. z 25 czerwca 2013 r. (nr WGN.II.6833.2.6.2013.SM). Postępowanie to, w trybie art. 98 § 1 K.p.a., zostało zawieszone postanowieniem Prezydenta Miasta Sosnowiec z 4 grudnia 2014 r., a następnie wskutek jego niepodjęcia uległo umorzeniu, o czym pełnomocnik strony został zawiadomiony w piśmie z 19 grudnia 2017 r. Organ I instancji błędnie uznał w takich okolicznościach żądanie wszczęcia postępowania za wycofane, gdyż powinien był umorzyć to postępowanie - z uwagi na jego bezprzedmiotowość – ale tego nie uczynił. Zatem, skoro w obrocie prawnym brak jest decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty. Wniosek A. A. podlega więc rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu. Wojewoda zaznaczył następnie, że B. B. nie była stroną postępowania administracyjnego o numerze WGN.II.6833.2.6.2013.SM. Zatem, jej wniosek z 6 kwietnia 2021 r. również podlega rozpoznaniu.
Odnosząc się do istoty sprawy, Wojewoda Śląski wskazał, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na mocy ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej doszło do wywłaszczenia nieruchomości, stanowiącej własność spadkobierców C. C. oraz o przyznaniu odszkodowania z tego tytułu w wysokości 377 495,60 zł. Jednocześnie, brak stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym [...] maja 1961 r. właścicielu nieruchomości (C. C.), nie pozwalał na ustalenie prawidłowego kręgu jej spadkobierców. Postępowanie spadkowe po C. C. zostało przeprowadzone dopiero w 1997 r.
Jak ustalił organ, w toku postępowania wywłaszczeniowego spadkobierczynie C. C. przebywały poza granicami kraju, bowiem w 1962 r. przeniosły się do X. i organ nie był zdolny do ustalenia ich adresów. Administratorem nieruchomości był D. D., który posiadał notarialne pełnomocnictwo do pełnienia opieki nad przedmiotową nieruchomością i brał udział w postępowaniu wywłaszczeniowym. Decyzja wywłaszczeniowa z 1972 r. została doręczona na adres D. D. oraz wywieszona na tablicy ogłoszeń Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu, zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 2 ustawy z 1958 r.
Zdaniem Wojewody, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że Prezydent Miasta Sosnowiec podjął czynności mające na celu ustalenie, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wpłacone do depozytu sądowego. Świadczy o tym treść pisma z 25 sierpnia 2021 r., w którym organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w Sosnowcu o udzielenie informacji, czy odszkodowanie ustalone decyzją wywłaszczeniową z 1972 r. zostało złożone do depozytu tego sądu, jako właściwego z uwagi na położenie przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi organ uzyskał informację, że w sprawie o sygn. akt II Ns 671/72 z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu, przy udziale D. D., Sąd zezwolił na złożenie podanej kwoty do depozytu sądowego, o czym orzekł ostatecznym postanowieniem z 6 lutego 1973 r. W treści tego postanowienia wskazano, że kwota odszkodowania "zostanie wypłacona spadkobiercom C. C. po przedłożeniu przez nich prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po C. C., albo osobom upoważnionym przez spadkobierców po przedłożeniu przez nich zezwolenia dewizowego udzielonego przez Narodowy Bank Polski, bądź przelania na ich wniosek na rachunek zagraniczny, zablokowany w Oddziale Narodowego Banku Polskiego w Sosnowcu".
Wojewoda podał, że organ I instancji pozyskał do akt sprawy informację z Sądu Rejonowego w Sosnowcu o wydaniu postanowienia w przedmiocie zezwolenia na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego (pismo Sądu z 22 listopada 2021 r.), a następnie również samo to postanowienie ze stwierdzeniem jego prawomocności. W opinii Wojewody, dokumenty te nie stanowią bezpośrednich dowodów potwierdzających wpłatę ustalonej kwoty odszkodowania do depozytu właściwego sądu w sposób zgodny z obowiązującymi w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku przepisami prawa, jednak nie można przyjąć, że jedynym dowodem na faktyczne dokonanie tej czynności może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę.
Wojewoda uznał, że udzielenie zezwolenia na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego jest zdarzeniem poprzedzającym samą wpłatę kwoty na rachunek depozytowy Sądu. Gdyby bowiem wnioskodawca - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - nie kierował się zamiarem złożenia przedmiotowej kwoty do depozytu sądowego, to w ogóle nie występowałby do Sądu z wnioskiem o udzielenie zgody na dokonanie tej czynności. Wpłata określonej sumy pieniężnej na rachunek depozytowy sądu obligatoryjnie musiała zostać poprzedzona uzyskaniem zgody na jej wpłacenie, gdyż nikt nie może czynić tego dowolnie, w sposób swobodny i niekontrolowany.
Z tej też przyczyny Wojewoda nie dopatrzył się błędu w ustaleniach faktycznych uczynionych przez organ I instancji i uznał za nieuzasadnione zarzuty zawarte w odwołaniu.
A. A. i B. B. wniosły skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody Śląskiego. W szczególności, wskazały, że organy nie udowodniły, że doszło do skutecznego złożenia odszkodowania do depozytu sądowego, na zasadzie art. 26 ust. 2 ustawy z 1958 r. oraz pominęły treść odpowiedzi Sądu Rejonowego w Sosnowcu z 21 stycznia 2015 r., że na rachunku depozytów nie stwierdzono wpłaty odszkodowania od podmiotów wskazanych w piśmie z 22 października 2014 r. W takiej sytuacji, w ocenie wnoszących skargę, ustalone odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie jest zasadna.
Sąd I instancji na wstępie przypomniał, że decyzją Ministra Rozwoju z 15 stycznia 2020 r. utrzymano w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 21 czerwca 2019 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 22 sierpnia 1972 r. nr GKM/XIX/60/1210/72. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 14 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 821/20 oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Ministra Rozwoju z 15 stycznia 2020 r.
Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie ze znajdującym się w aktach archiwalnych sprawy zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w Sosnowcu z 8 stycznia 1971 r. o stanie prawnym nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], położonej w Sosnowcu przy ul. [...] o łącznej pow. 1866 m², jej właścicielem hipotecznym był C. C.. Organ wywłaszczeniowy, co wynika z treści wniosku wywłaszczeniowego, dysponował wiedzą o śmierci C. C., który zmarł [...] maja 1961 r., a więc przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego. Z uwierzytelnionego odpisu prawomocnego postanowienia spadkowego z [...] listopada 1997 r. wynika, że po śmierci C. C. spadek po nim nabyły żona E. E. i córka A. A. Próby uzyskania informacji o miejscu pobytu spadkobierców C. C. nie dały jednak rezultatu, ponieważ administrator wywłaszczanej nieruchomości D. D. nie podał tych danych ubiegającemu się o wywłaszczenie, o czym świadczą pisma PMRN w Sosnowcu z: 14 kwietnia 1971 r., 10 sierpnia 1971 r. i z 15 lutego 1972 r. Również pisma kierowane do Wydziału Spraw Wewnętrznych Referat Ewidencji Ludności o podanie adresu zamieszkania A. A. i E. E. nie dały rezultatu. Z uzyskanych informacji wynika, że A. A. i E. E. wyjechały do X. w 1962 r. Zdaniem Sądu I instancji, oznacza to, że w dacie orzekania o wywłaszczeniu za odszkodowaniem zarówno E. E., jak i A. A. nie dysponowały dokumentem potwierdzającym ich tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.
Sąd I instancji wskazał, że w aktach sprawy nie ma dowodu na wpłatę odszkodowania do depozytu, ale także nie ma dowodu, że nie miała ona miejsca. Zatem, należy zakładać, że działanie organów administracji publicznej (wówczas państwowej) było zgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
Nie kwestionując zasadności postępowania wyjaśniającego, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że stosownie do przepisów obowiązujących w chwili wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, to jest w świetle przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie nieruchomości następowało za odszkodowaniem, a obowiązek jego wypłaty ciążył na podmiocie ubiegającym się o wywłaszczenie (art. 7). Do ustalenia odszkodowania oraz terminu jego wypłaty dochodziło co do zasady w ramach decyzji o wywłaszczeniu (art. 23 cytowanej ustawy). W sytuacji gdy wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne, ówczesne przepisy zobowiązywały do złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądu powiatowego właściwego ze względu na położenie nieruchomości (do 1974 r. kwestię tę regulował art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy, później art. 27).
Sąd I instancji uznał, że Prezydent Miasta Sosnowiec podjął czynności mające na celu ustalenie, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wpłacone do depozytu sądowego. Świadczy o tym treść pisma z 25 sierpnia 2021 r., w którym organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w Sosnowcu o udzielenie informacji, czy odszkodowanie ustalone decyzją wywłaszczeniową z 1972 r. zostało złożone do depozytu tego sądu jako właściwego z uwagi na położenie przedmiotowej nieruchomości, odpowiedź Sądu, że w sprawie o sygn. akt II Ns 671/72 z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu, przy udziale D. D., Sąd zezwolił na złożenie podanej kwoty do depozytu sądowego, o czym orzekł ostatecznym postanowieniem z 6 lutego 1973 r., a także treść samego postanowienia. Sąd podkreślił, że postanowienia z 6 lutego 1973 r., jest dokumentem urzędowym sporządzonym w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w jego zakresie działania, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 K.p.a.), to jest że podmiot zobowiązany do wypłaty osobom uprawnionym odszkodowania z tytułu wywłaszczenia uzyskał zgodę na zwolnienie się z tego obowiązku przez wpłatę sumy odszkodowania w całości do depozytu sądowego, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Sąd uznał ponadto, że "według okoliczności przytoczonych we wniosku złożenie do depozytu sądowego jest prawnie uzasadnione i zgodne z art. 26 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości". Sam brak dokumentacji pozwalającej na jednoznaczne i bezpośrednie stwierdzenie wpłaty odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową do depozytu sądowego, stanowi konsekwencję upływu czasu i nie można na tej podstawie doszukiwać się podstawy roszczenia o wypłatę zwaloryzowanej kwoty tego odszkodowania. Co więcej, fakt dokonania takiej wpłaty można wyprowadzić w sposób pośredni z treści zachowanego prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z 6 lutego 1973 r. Gdyby bowiem sam wnioskodawca - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - nie kierował się zamiarem złożenia przedmiotowej kwoty do depozytu sądowego, to w ogóle nie występowałby do sądu z wnioskiem o udzielenie zgody na dokonanie tej czynności. Wpłata określonej sumy pieniężnej na rachunek depozytowy sądu obligatoryjnie musiała zostać poprzedzona uzyskaniem zgody na jej wpłacenie, gdyż nikt nie może czynić tego dowolnie.
Następnie, odnosząc się do zarzutów skargi Sąd I instancji stwierdził, że skoro żaden przepis prawa nie przewiduje powinności bezterminowego archiwizowania dokumentów finansowych, dopuszczając możliwość przeprowadzania ich okresowego brakowania (niszczenia), to w tych okolicznościach, brak dokumentu bezpośrednio potwierdzającego przekazanie bądź złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, nie może stanowić podstawy dla przyjęcia tezy o zaniechaniu takiego obowiązku, jak również o braku jego realizacji. Nie można bowiem przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wpłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego może być dowód z dokumentu potwierdzającego taką wpłatę.
Sąd I instancji zauważył też, że obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy, w sytuacji niemożności ustalenia kręgu spadkobierców byłego właściciela wywłaszczanej nieruchomości, przewidywały możliwość złożenia odszkodowania do depozytu sądowego. Zatem, brak dokumentacji pozwalającej na stwierdzenie wpłaty ustalonej prawidłowo kwoty odszkodowania do depozytu sądowego stanowi wyłącznie konsekwencję upływu czasu i nie można na tej podstawie wywodzić podstawy wniosku o wypłatę zwaloryzowanej kwoty odszkodowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły A. A. i B. B. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 K.p.a. przez oddalenie skargi, pomimo że organy administracji błędnie ustaliły, że suma ustalonego odszkodowania została wpłacona do depozytu sądowego, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikają przeciwne wnioski, a w konsekwencji pominięcie, że wydanie zaskarżonej decyzji miało miejsce z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 K.p.a.;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, to jest:
a) art. 26 ust. 3 ustawy z 1958 r. polegające na niezastosowaniu normy powołanego przepisu, pomimo że przepis ten miał zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że uprawnienie do ustalonej i wpłaconej kwoty odszkodowania przeszło na Skarb Państwa, pomimo że nie nastąpiło doręczenie wezwania osobom uprawnionym do odbioru złożonego depozytu ze wskazaniem skutków niepodjęcia;
b) art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), powoływanego dalej jako "Protokół", w związku z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", w związku z art. 31 "ust. 1" (powinno być "§ 1" – przypis NSA) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, obowiązującego w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu (Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168, z 1962 r. Nr 33, poz. 156), powoływanej dalej jako "K.p.a. z 1972 r.", polegające na niezastosowaniu powołanych przepisów, pomimo że miały one zastosowanie, a w konsekwencji wydanie wyroku wbrew zasadom prawa międzynarodowego wiążących Rzeczpospolitą Polską.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci dołączonego do skargi kasacyjnej odpisu pełnych akt postępowania sądowego w przedmiocie udzielenia zgody na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego, udostępnionych przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu, sygn. akt II Ns 671/72, na okoliczność, że:
a) w dniu wydania zaskarżonej decyzji istniały dowody, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
b) z akt sprawy depozytowej wynika, że złożenie kwoty ustalonego odszkodowania nie nastąpiło.
Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej, wnoszące skargę kasacyjną podkreśliły, że Sąd I instancji podzielił ustalenia organów, które na podstawie domniemania faktycznego uznały, że odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego. Tymczasem, Wojewoda Śląski, tak jak i Sąd I instancji, pominął podniesione w odwołaniu okoliczności, że w aktach sprawy znajduje się pismo organu I instancji z 22 października 2014 r., skierowane do Sądu Rejonowego w Sosnowcu, w sprawie udzielenia informacji czy ustalone wyżej wymienioną decyzją z 1972 r. odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego. W odpowiedzi, Sąd Rejonowy w Sosnowcu, pismem z 21 stycznia 2015 r. poinformował, że na rachunku depozytów Sądu Rejonowego w Sosnowcu nie stwierdzono wpłaty kwoty odszkodowania od podmiotów, na które wskazywał Prezydent w piśmie z 22 października 2014 r. Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, skoro Sąd Rejonowy w Sosnowcu udzielił odpowiedzi na wystąpienie organu, to dysponował odpowiednimi zapisami (księgami), które te okoliczności potwierdzały. W przeciwnym razie odpowiedź polegałaby na przekazaniu informacji, że Sąd ten nie dysponuje stosownymi dokumentami.
Zatem, w opinii wnoszących skargę kasacyjną, z zebranego materiału dowodowego wynika, że ustalone odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego. Z uwagi na treść art. 75 § 1, art. 76 § 1, § 2 i § 3 K.p.a., nadanie pierwszeństwa domniemaniu faktycznemu przed dowodem z dokumentu urzędowego należy uznać za oczywiste naruszenie przepisów postępowania. Takie działanie stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z art. 7 i art. 8 K.p.a. Ponadto, wnoszące skargę kasacyjną zwróciły uwagę na treść art. 81a § 1 K.p.a., nakazującego rozstrzygać na korzyść strony niedające się usunąć wątpliwości dotyczące stanu faktycznego.
W ocenie wnoszących skargę kasacyjną, w sprawie nie mają zastosowania cytowane przez Sąd I instancji wyroki sądów administracyjnych, ponieważ dotyczyły one inne stanu faktycznego. W przywołanych orzeczeniach brak było jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby świadczyć o wpłacie lub braku wpłaty ustalonego odszkodowania na rachunek depozytowy sądu. Tymczasem, w niniejszej sprawie, Sąd Rejonowy wprost wypowiedział się o braku wpłaty kwoty odszkodowania od podmiotów, na które wskazywał Prezydent w piśmie z 22 października 2014 r.
Jak wskazały wnoszące skargę kasacyjną, pozyskane z Sądu Rejonowego w Sosnowcu kopie kompletnych akt sprawy w przedmiocie złożenia do depozytu sądowego kwoty ustalonego odszkodowania (sygn. akt I Ns 671/72) prowadzą do uznania, że wbrew twierdzeniom organu oraz Sądu I instancji, organy nie zdołały w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie sprostały też obowiązkom płynącym z zasady wynikającej z art. 7 K.p.a.
Wnoszące skargę kasacyjną podkreśliły, że akta sprawy depozytowej są kompletne. W aktach sprawy depozytowej brak jest jakichkolwiek dokumentów z których mogłoby wynikać, że odszkodowanie zostało wpłacone. W aktach nie tylko brak jest potwierdzenia wpłaty, ale również innych dokumentów, które by potwierdzały ogłoszenie publiczne w budynku sądu oraz w lokalu prezydium, co wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz. U. Nr 42, poz. 261).
W uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, wnoszące skargę kasacyjną wskazały, że w sprawie nie zastosowano przepisu art. 26 ust. 3 ustawy z 1958 r. Przepis ten nie zawiera odniesienia do art. 16 ust. 2 ustawy z 1958 r., tak jak to ustawodawca uczynił w art. 18 ust. 2, art. 19 czy też w art. 28 ust. 1 tej ustawy. Zatem, przepisy o doręczeniu zastępczym nie mogły mieć w sprawie zastosowania. Ponadto, zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, z treści przepisu art. 26 ust. 3 ustawy z 1958 r. nie wynika jednoznacznie, czy jest on skierowany do sądu, czy do organu administracji. W ocenie wnoszących skargę kasacyjną, przepis ten był skierowany do organów administracji, o czym świadczy ulokowanie normy w przepisach ustawy wywłaszczeniowej, która normuje prawa i obowiązki podmiotów postępowania wywłaszczeniowego. Niezależnie od tego, dysponując zarówno aktami sprawy administracyjnej, jak i depozytowej, można stwierdzić, że takie wezwanie nie zostało wystosowane. Oznacza to, że wobec wnoszących skargę kasacyjną nie otworzył się jeszcze termin na podjęcie kwoty odszkodowania. Skoro przepis art. 26 ust. 3 ustawy z 1958 r. uznawany jest za wyjątek od ogólnego dwuletniego terminu przepadku depozytu na rzecz Państwa, określonego w dekrecie z 18 września 1954 r., to musi podlegać ścisłej wykładni, derogując inne unormowania dotyczące przepadku depozytu.
W ocenie wnoszących skargę kasacyjną, zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 1 Protokołu w związku z art. 216 ust. 1 u.g.n. oraz w związku z art. 31 "ust. 1" (powinno być "§ 1" – przypis NSA) K.p.a. z 1972 r.
Wobec wprowadzenia do porządku prawnego przepisu art. 216 ust. 1 u.g.n., rozstrzyganie o uprawnieniach do odszkodowania, również na gruncie ustawy z 12 marca 1958 r., powinno odpowiadać zasadom prawa międzynarodowego wiążących Rzeczpospolitą Polską. Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, nie sposób zaakceptować takiej wykładni przepisów, która przewidywałaby możliwość odmowy wypłaty odszkodowania jeszcze zanim wywłaszczony podmiot posiądzie wiedzę o tym, że został wyzuty z własności, oraz zanim takie roszczenie mogło być dochodzone. Jak słusznie ustalił Sąd I instancji, skarżące formalnie nabyły uprawnienia do odszkodowania dopiero w 1997 r., to jest w chwili stwierdzenia nabycia spadku.
Z tych względów, nie można zaakceptować postępowania organów wywłaszczeniowych, w zakresie w jakim dotyczy ono ustalenia i wypłaty odszkodowania, a w ramach którego organy administracji nie ustaliły przedstawicieli dla stron nieobecnych, pomimo wiedzy, że osoby te przebywają za granicą (art. 31 ust. 1 K.p.a. z 1972 r.).
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżące kasacyjnie zrzekły się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, gdyż zasadnie zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez przyjęcie, że sprawa została wyjaśniona zgodnie z wymogami postępowania administracyjnego.
Przed odniesieniem się do ich istoty konieczne jest podkreślenie, że prawnie nie ulega wątpliwości, że ważne złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia (art. 470 Kodeksu cywilnego, który to przepis obowiązywał w dniu składania wniosku o przyjęcie do depozytu). Dłużnik, od którego wierzyciel domaga się spełnienia świadczenia, może zatem odesłać go po odbiór przedmiotu świadczenia do depozytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt I CK 735/04, Pr.Bank. 2006, Nr 7–8).
Należy wyjaśnić, że skutek prawny w sferze prawa materialnego wywołuje nie samo postanowienie sądowe w przedmiocie zezwolenia dłużnikowi na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu, ale faktyczne złożenie tego przedmiotu do depozytu przez dłużnika; i to warunkowo – zależnie bowiem od tego, czy dłużnik nie odbierze przedmiotu świadczenia (art. 469 § 2 K.c.), a także od tego, czy złożenie było ważne, tj. czy wskazana w ustawie przyczyna upoważniająca do złożenia wystąpiła (istniała w chwili złożenia do depozytu) oraz czy świadczenie dłużnika jest zgodne z treścią zobowiązania (por. np. komentarz do art. 470 K.c. w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T II. Komentarz. Art. 450–1088. Przepisy wprowadzające, Wyd. 9, Warszawa 2018; wyrok NSA z 10 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 1636/17, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., kwotę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Wedle art. 26 ust. 3 wskazanej ustawy, kwota odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej przez 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.
Poza sporem w sprawie jest, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa zwróciło się do Sądu Powiatowego w Sosnowcu o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 377.495,60 zł należnej spadkobiercom C. C. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o pow. 991 m2, położonej w Sosnowcu i zapisanej w księdze wieczystej PBN w Sosnowcu nr [...], celem zwolnienia się ze zobowiązań wypłaty odszkodowania. Sąd Powiatowy w Sosnowcu Wydział I Cywilny Sekcja Nieprocesowa prawomocnym postanowieniem z 6 lutego 1973 r. sygn. akt I Ns 671/72 postanowił zezwolić Skarbowi Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa na złożenie do depozytu sądowego ww. kwoty odszkodowania należnej spadkobiercom C. C. z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, z tym że kwota ta "zostanie wypłacona spadkobiercom C. C. po przedłożeniu przez nich prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po C. C., albo osobom upoważnionym przez spadkobierców po przedłożeniu przez nich zezwolenia dewizowego udzielonego przez Narodowy Bank Polski, bądź przelania na ich wniosek na rachunek zagraniczny, zablokowany w Oddziale Narodowego Banku Polskiego w Sosnowcu". Z treści uzasadnienia postanowienia z 6 lutego 1973 r. wynika ponadto, że "według okoliczności przytoczonych we wniosku złożenie do depozytu sądowego jest prawnie uzasadnione i zgodne z art. 26 ust. 2 ustawy z 12 dnia 12.III.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jednolity D.U. 18 z 1961 t. poz. 94.".
Nie jest sporne również, że Sąd I instancji przyjął za organami administracyjnymi, że dokumenty powyższe nie stanowią bezpośrednich dowodów potwierdzających wpłatę ustalonej kwoty odszkodowania do depozytu właściwego sądu w sposób zgodny z obowiązującymi w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku przepisami prawa, jednak nie można przyjąć, że jedynym dowodem na faktyczne dokonanie tej czynności może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Sąd I instancji wyjaśnił bowiem, że dokumentacja księgowa lub bankowa potwierdzająca wpłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego, która mogłaby stanowić bezpośredni dowód tego doniosłego prawnie faktu, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu. Z tego powodu Sąd Wojewódzki uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała potrzeba skorzystania z dowodów pośrednich mających potwierdzić fakt wpłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego. W ocenie Sądu I instancji, użycie tych dowodów, tj. informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w Sosnowcu, a także postanowienia tego Sądu z 6 lutego 1973 r., jest zgodne z zasadami kodeksowymi rządzącymi postępowaniem dowodowym. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym podkreśla się, że w sytuacji, gdy akta sądowe dotyczące sprawy, w której wydano postanowienie sądowe o zezwoleniu wnioskodawcy wywłaszczenia nieruchomości na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, zostały wybrakowane (zniszczone), to samo wydanie takiego postanowienia sądowego (o zezwoleniu wnioskodawcy wywłaszczenia nieruchomości na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego) świadczy o podejmowaniu w przeszłości przez dłużnika takich działań, które służyły zwolnieniu się z długu wynikającego z obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie części nieruchomości. Wskazuje się też, że pomimo braku materialnego dowodu złożenia przez dłużnika kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, uwzględniając całokształt okoliczności, należy przyjąć, że niezłożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, pomimo wystąpienia o wydanie postanowienia w przedmiocie udzielenia zgody na takie złożenie kwoty odszkodowania oraz jego uzyskanie, byłoby nieracjonalne (por. np. wyrok NSA 21 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 17/14).
Stanowisko powyższe należy podzielić co do zasady, jednak w niniejszej sprawie byłoby przedwczesne przyjęcie, że zaistniała potrzeba skorzystania z dowodów pośrednich dokumentujących okoliczność faktycznego złożenia kwoty odszkodowania do depozytu przez dłużnika. Zasadnie bowiem skarżące kasacyjnie podniosły, że Wojewoda Śląski, jak i Sąd I instancji, pominął podniesione w odwołaniu i skardze okoliczności, że w aktach sprawy znajduje się pismo Urzędu Miejskiego w Sosnowcu z 22 października 2014 r. nr WGN.II.6833.2.6.2013.SM, skierowane do Sądu Rejonowego w Sosnowcu, w sprawie udzielenia informacji czy ustalone decyzją z 22 sierpnia 1972 r. odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego. W odpowiedzi, Sąd Rejonowy w Sosnowcu, w piśmie z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt L.Dz 51/14, poinformował, że na rachunku depozytów Sądu Rejonowego w Sosnowcu nie stwierdzono wpłaty kwoty odszkodowania od podmiotów, na które wskazywał Prezydent w piśmie z 22 października 2014 r.
Pisma te, zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, wskazują, że skoro Sąd Rejonowy w Sosnowcu udzielił odpowiedzi na wystąpienie organu, to dysponował odpowiednimi zapisami (księgami), które te okoliczności potwierdzały, gdyż w przeciwnym razie odpowiedź polegałaby na przekazaniu informacji, że Sąd ten nie dysponuje stosownymi dokumentami.
Należy zgodzić się ze skarżącymi, że skoro w odpowiedzi Sądu Rejonowego w Sosnowcu wprost odwołano się do rachunku depozytów Sądu Rejonowego w Sosnowcu, to w istocie może oznaczać, że akta sądowe dotyczące sprawy, w której wydano postanowienie sądowe o zezwoleniu wnioskodawcy wywłaszczenia nieruchomości na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, nie zostały wybrakowane. Okoliczność ta może znajdować potwierdzenie we wcześniejszym piśmie Sądu Rejonowego w Sosnowcu z 6 czerwca 2014 r., w którym wskazano, że "w tut. Wydziale w latach 1972-2000 nie zarejestrowano sprawy z wniosku Urzędu Miejskiego w Sosnowcu oraz Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast w Sosnowcu o wpłacenie do depozytu sądowego kwoty 377.495,60 zł". Sposób sformułowania obu pism nie pozwala jednak kategorycznie potwierdzić tych okoliczności. Dlatego stwierdzone w tych pismach okoliczności powinny być przez organ wyjaśnione w celu jednoznacznego ustalenia, czy dokumentacja sądowa potwierdzająca wpłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego nie podlegała zniszczeniu i w razie potwierdzenia - czy kwota odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości została wpłacona do depozytu sądowego. Dopiero bowiem po ustaleniu, że okoliczności wpłaty kwoty odszkodowania do depozytu sądowego nie można ustalić na podstawie tych bezpośrednich dowodów, można byłoby przyjąć, że dopuszczalne jest wywiedzenie tej okoliczności za pomocą dowodów pośrednich.
Jak była o tym mowa powyżej, czynienie ustaleń faktycznych z uwzględnieniem konstrukcji domniemania faktycznego jest dopuszczalne, gdyż ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). Przy czym u jego podstaw spoczywa niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, M. Wilbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2020, s. 426-427, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody).
W tym zakresie rację należy przyznać autorowi skargi kasacyjnej, że z uwagi na treść art. 75 § 1, art. 76 § 1, 2 i 3 K.p.a., nadanie pierwszeństwa domniemaniu faktycznemu przed dowodem z dokumentu urzędowego należy uznać za naruszenie przepisów postępowania. Jednak wywodzenie z tego przez autora skargi kasacyjnej, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że ustalone odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego, jako przedwczesne, nie zasługuje na aprobatę. Okoliczności powyższe będą musiały być wyjaśnione przez organ odwoławczy, w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 § 1 K.p.a.). Dokładnej analizie powinno przy tym być poddane pismo Sądu Rejonowego w Sosnowcu z 21 stycznia 2015 r. w kontekście informacji o braku wpłaty kwoty odszkodowania od podmiotów wskazanych w piśmie z 22 października 2014 r. (w którym wskazano, że celem wykonania decyzji wywłaszczeniowej, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Sosnowcu, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Zarząd Gospodarki Terenami lub [...] w dniu 29 września 1972 r. winna wpłacić kwotę 377 495,60 zł.) i dokładnego określenia wnioskodawcy wydania zezwolenia na złożenie do depozytu kwoty odszkodowania (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa).
Nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne i poczynione przez organy, a zaakceptowane przez Sąd I instancji, ustalenia faktyczne nie pozwalają na ocenę prawidłowości zastosowania prawa materialnego. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, dla oceny prawidłowości kwalifikacji prawnej wyjściowe znaczenie ma bowiem prawidłowość ustaleń faktycznych.
Generalnie należy jednak wskazać, że celem art.132 u.g.n. nie jest wzruszanie ostatecznych decyzji; przepis ten nie ustanawia żadnego postępowania nadzwyczajnego, mającego zastosowanie w odniesieniu do ostatecznych decyzji. Cele takie są bowiem realizowane wyłącznie przez przewidziane w K.p.a. tryby nadzwyczajne wzruszania ostatecznych decyzji. W niniejszej sprawie natomiast decyzja o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna i nie została wzruszona. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 14 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 821/20 oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Ministra Rozwoju z 15 stycznia 2020 r. nr D07.7613.287.2019.RR o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 22 sierpnia 1972 r. nr GKM/XIX/60/1210/72. Z mocy art. 170 P.p.s.a. związanie prawomocnym wyrokiem odnosić się będzie do niniejszego postępowania w zakresie, w jakim rozstrzyga, że przedmiotowa nieruchomość miała nieuregulowany stan prawny (stan własnościowy wynikający z działu II księgi wieczystej nr [...] był nieaktualny, ponieważ wieczystoksięgowy właściciel nieruchomości C. C. zmarł [...] maja 1961 r.), D. D. posiadający notarialne pełnomocnictwo z 2 listopada 1962 r. Rep. A [...] sukcesorów C. C. przebywających poza granicami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (w X.) parokrotnie wzywany przez ubiegającego się o wywłaszczenie nie podał personaliów spadkobierców C. C. i ich miejsc pobytu, a także nie przedłożył ubiegającemu się o wywłaszczenie (PMRN w Sosnowcu) i organowi (PWRN w Sosnowcu) pełnomocnictw do działania w ich imieniu w postępowaniu wywłaszczeniowym, a także brak było prawomocnego postanowienia sądu spadku stwierdzającego nabycie spadku po C. C. Są to określone kwestie prawne, która mają znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Oceny zaistnienia przesłanek z art. 26 ust. 2 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. należy dokonać w oparciu o już zebrane dokumenty. Z tych dokumentów wynikało zaś, że organ orzekający o odszkodowaniu i wywłaszczeniu nie dysponował postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po C. C.
Z powyższego wynika, że nie mógł być skuteczny zarzut naruszenia art. 1 Protokołu w związku z art. 216 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 31 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego według stanu obowiązującego w 1972 r. (niezależnie od nieprawidłowości w jego sformułowaniu).
Odnośnie do wniosku o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 P.p.s.a., dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci dołączonego do skargi kasacyjnej odpisu pełnych akt postępowania sądowego w przedmiocie udzielenia zgody na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego, udostępnionych przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu, sygn. akt II Ns 671/72, na okoliczność, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji istniały dowody, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i że z akt sprawy depozytowej wynika, że złożenie kwoty ustalonego odszkodowania nie nastąpiło, należy wskazać, że odnosi się on częściowo do nowych okoliczności faktycznych sprawy i zmierza do zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie i zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Tymczasem dyspozycja art. 106 § 3 P.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (wyrok NSA z 6 października 2009 r. sygn. II FSK 615/08). Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1306/08).
Na podstawie art. 156 § 1 P.p.s.a. sprostowano w komparycji zaskarżonego wyroku oczywistą omyłkę w zakresie oznaczenia przedmiotu sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1it. c P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji.