I OSK 1792/24

I OSK 1792/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Op 224/24 - Wyrok WSA w Opolu z 2024-04-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 września 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 września 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 224/24 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego we wznowionym postępowaniu oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J.W. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (Kolegium) z [...] listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego we wznowionym postępowaniu.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p. p. s. a. naruszenie prawa materialnego to jest :
1 art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 31.03.2022, gdyż w okresie, do 31.10.2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej; u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której, w okresie od 1 marca 2022 do 31.10.2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie.
Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.;
2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego, rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a.
3. Zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazał, że nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem w zakresie w jakim stwierdza, iż brak jest możliwości przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym pozostawała w mocy decyzja przyznająca mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Przywołując stanowisko wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń. Podkreślił, że zgodnie poglądami NSA przedstawionymi m. in. w wyrokach z 26 stycznia 2022 sygn. akt i OSK 916/21 i z 3 lutego 2022 sygn. akt I OSK 1062/21 to na organie administracji prowadzącym postępowanie w sprawie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które umożliwi stronie skarżącej pełne zrealizowanie przysługującego jej na podstawie art. 27 ust 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia, które chce pobierać oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Skarżący zwrócił uwagę, że przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na uwadze nie tylko wyniki wykładni językowej w/w przepisów, ale również ich funkcjonalne i celowościowe znaczenie. Przepisy te mają na celu zapewnienie wnioskodawcy, iż mimo że postępowanie może trwać kilka miesięcy, to wnioskowane świadczenie dostanie on za cały okres trwania tego postępowania. Ograniczanie przysługującego stronie prawa poprzez formalistyczne podejście do zagadnienia uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy wnioskodawcy zależy na jak najszybszym załatwieniu sprawy w celu uzyskania środków do życia wydaje się nie znajdować uzasadnienia. W ocenie Skarżącego, w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, to organy orzekające w sprawie winny zastosować takie rozwiązanie procesowe, które umożliwią pełną realizację przysługującego stronie prawa do Wyboru świadczenia rodzinnego jakie chce pobierać.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Została ona oparta jedynie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Tym samym należało uznać, że ustalenia faktyczne, dokonane w postępowaniu administracyjnym a zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki nie były w tym przypadku sporne.
Spór w przedmiotowej sprawie, determinowany podniesionymi przez Skarżącego zarzutami, dotyczył daty początkowej przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Kolegium, w zaskarżonej decyzji przyznało Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od 1 listopada 2022 r. tj. od dnia ustania negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okolicznością niesporną w sprawie był fakt przyznania Skarżącemu decyzją z 8 listopada 2021 r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad żoną na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Stanowisko to zostało następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji.
Zdaniem Skarżącego świadczenie pielęgnacyjne powinno mu przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku, to jest od 1 marca 2022 r. mimo, że do 31 października 2022 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany mu w okresie wcześniejszym z tytułu opieki nad żoną.
Wobec powyższego należało zważyć, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. dalej: u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów w sposób jednoznaczny więc wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może zatem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać jej prawa do jego pobrania.
Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w całej rozciągłości argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, a w której Sąd I instancji stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W dalszej części uzasadnienia w/w wyroku Sąd I instancji - powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2024 r. (I OSK 545/23) - wskazał także, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne zrzeczenie się tego prawa, a nie tylko warunkowe czy hipotetyczne. Dopiero utrata prawa do konkurencyjnego świadczenia otwiera bowiem możność przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że okolicznością bezsporną było, iż decyzja przyznająca Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. nie została wyeliminowana z obrotu, co oznacza, że do 31 października 2022 r. przysługiwało mu prawo do konkurencyjnego świadczenia.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że we wniosku z 10 marca 2022 r. Skarżący wskazał, że rezygnuje z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawa ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oświadczenie to ocenić należało zatem jako warunkowe. Jak wspomniano wyżej, zrzeczenie się konkurencyjnego uprawnienia musi być wyraźne, a nie jedynie warunkowe czy hipotetyczne (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1364/24).
Organ pierwszej instancji decyzją z [...] kwietnia 2022 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium decyzją z [...] lipca 2022 r. uchyliło decyzję oganu pierwszej instancji, który ponownie decyzją z 2 listopada 2022 r., a więc wydaną już po upływie okresu, na jaki przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy, odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
W piśmie z 28 października 2022 r. Skarżący wskazał, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie to złożone zostało jednak trzy dni przed upływem terminu na jaki przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy i nie skutkowało podjęciem przez organ właściwy do jego rozpoznania żadnych czynności. W konsekwencji, Kolegium zobligowane było do uwzględnienia faktu, że decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie została wyeliminowana z obrotu.
Sąd kasacyjny dostrzega wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądy, w świetle których rzeczą organu jest znalezienie rozwiązania umożliwiającego dokonanie wnioskodawcy wyboru świadczenia. W niniejszej sprawie na etapie skargi kasacyjnej nie zostały jednak podniesione żadne zarzuty o charakterze procesowym zmierzające do zakwestionowania prawidłowości działania organów w tym zakresie. Skarżący nie może zatem zasadnie twierdzić, że organy, rozpoznając jego wniosek, nie podjęły działań, do których były obowiązane a którego to uchybienia nie dostrzegł Sąd I instancji.
Skoro zatem warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia konkurencyjnego, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., był brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania tego rodzaju świadczenia, to – w świetle przytoczonych wyżej przepisów - nie było możliwe najpierw przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu, uchylenie przez właściwy organ decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wykładnia objętych zaskarżeniem przepisów, dokonana przez Sąd I instancji nie była zatem wadliwa.
Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego, dokonaną przez Sąd I instancji a co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., należało uznać za niezasadne.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.