I OSK 1790/19

I OSK 1790/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1149/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-12-11
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz W. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1149/18 w sprawie ze skargi Fundacji N. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargi kasacyjne.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1149/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Fundacji N. z siedzibą w W., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 kwietnia 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
W. G. (obecnie N.) wystąpiła z wnioskiem o wydanie na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) decyzji w stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo - parkowy dawnego majątku [...], zapisanego w księdze wieczystej "[...]", nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
Decyzją z dnia 24 października 2017 r. Wojewoda Wielkopolski w pkt 1 orzekł, że nieruchomość wchodząca w skład dawnego majątku [...], stanowiąca zespół pałacowo - parkowy oznaczony grubą czerwoną przerywaną linią na projekcie podziału nieruchomości, stanowiącym integralną część decyzji, nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w pkt 2 umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do gruntów stanowiących działki nr [...], [...] i [...] położone w obrębie ewid. [...], gm. Kaźmierz.
Odwołanie od pkt 1 powyższej decyzji złożyła skarżąca.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 23 kwietnia 2018 r. umorzył postępowanie z odwołania skarżącej od pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 24 października 2017 r.
W uzasadnieniu organ podniósł, że interes prawny w sprawie ustalenia, czy nieruchomość (jej część) nie podlegała działaniu art. 2 ust. i lit. e dekretu mają jedynie: dawni właściciele (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci; jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz te podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione normą zawartą w art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Stroną postępowania nie jest więc zdaniem organu skarżąca, która działki ewid. nr [...], [...] i [...] nabyła odpłatną umową sprzedaży z dnia 13 grudnia 1989 r. (vide odpis aktu notarialnego [...] oraz księga wieczysta nr [...], prowadzona przez Sąd Rejonowy w Szamotułach V Wydział Ksiąg Wieczystych).
Mając na uwadze przepisy art. 127 § 1 i art. 28 K.p.a., organ stwierdził, że skarżąca - chroniona wiarą publiczną ksiąg wieczystych, będąca właścicielką działek objętych żądaniem następczyni prawnej A. N., nie ma interesu prawnego we wniesieniu środka zaskarżenia od decyzji Wojewody Wielkopolskiego.
Na powyższą decyzję skargę złożyła skarżąca zarzucając naruszenie art. 127 § 1 K.p.a. i art. 28 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedopuszczenie skarżącej do postępowania pomimo, że postępowanie dotyczy również jej prawa własności nieruchomości objętej decyzją Wojewody Wielkopolskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że podstawę do wyprowadzenia interesu prawnego, do brania udziału w przedmiotowej sprawie przez skarżącą stanowi art. 140 K.c., który zawiera w sobie tzw. triadę uprawnień właściciela - prawo do korzystania z rzeczy, prawo do dokonywania czynności rozporządzających rzeczą oraz prawo do posiadania rzeczy.
Sąd zauważył, że skarżąca nabyła na mocy aktów notarialnych z dnia 13 grudnia 1989 r. nr [...], z dnia 13 grudnia 1989 r. nr [...], z dnia 30 stycznia 1992 r. nr [...] i z dnia 11 marca 1992 r. nr [...] od Skarbu Państwa nieruchomości objęte postępowaniem z wniosku spadkobierczyni A. N. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca jest bezpośrednio zainteresowana zakończeniem postępowania dotyczącego nieruchomości, których jest właścicielem, ponieważ przedmiotowa sprawa dotyczy rozstrzygnięcia sporu o własność pomiędzy aktualnym właścicielem nieruchomości przejętej na mocy dekretu, a spadkobierczynią byłego właściciela, co ma niewątpliwie znaczenie dla jej interesu prawnego.
Reasumując Sąd stwierdził, że właściciel (także użytkownik wieczysty) jest zawsze legitymowany do udziału w postępowaniu dotyczącym nieruchomości, której jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, wynika to wprost z prawa materialnego (prawa własności).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 105 K.p.a. poprzez uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku błędnego przyjęcia, że brak było podstaw do umorzenia postępowania z odwołania aktualnego właściciela nieruchomości od decyzji Wojewody Wielkopolskiego wydanej na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;
2) prawa materialnego, tj. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 140 K.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że aktualny właściciel nieruchomości, pochodzącej z dawnego majątku ziemskiego, posiada interes prawny w postępowaniu wszczętym na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia, w sytuacji gdy z prawidłowej wykładni tych przepisów wynika, że aktualnym właścicielom nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o wydanie decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;
3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Ponadto skargę kasacyjną wniosła W. N., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię art. 28 K.p.a. i § 5 i 6 rozporządzenia, wskutek której Sąd przyjął, że przedmiotowa sprawa dotyczy rozstrzygnięcia sporu o własność pomiędzy aktualnym właścicielem nieruchomości przejętej na mocy dekretu a spadkobierczynią byłego właściciela;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. przez błędną wykładnię art. 28 K.p.a. polegającą na przyjęciu, że skarżąca, jako właścicielka nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...], które nabyła w drodze odpłatnej czynności prawnej, posiada interes prawny wynikający z art. 140 K.c. do wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia, podczas gdy skarżąca, chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie posiada rzeczywiście istniejącej potrzeby ochrony prawnej przysługującego jej prawa własności;
3) art. 50 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na uznaniu, że skarżąca posiada interes prawny w zaskarżeniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podczas gdy decyzja administracyjna nie ogranicza ani nie uniemożliwia skarżącej korzystania z przysługującego jej prawa własności, co implikuje przyjęcie, że skarżąca nie posiada indywidualnego, konkretnego, aktualnego, sprawdzalnego obiektywnie interesu prawnego umożliwiającego poszukiwanie ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego.
W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych;
3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), w związku z niewyrażeniem zgody przez wszystkie strony postępowania na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej, zarządził skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (pkt 5 zarządzenia).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ww. ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skarg kasacyjnych.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargi kasacyjne są niezasadne.
Istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa skarżącej Fundacji N. z siedzibą w W., tj. podmiotowi który nabył od Skarbu Państwa nieruchomości stanowiące działki ewid. nr [...], [...] i [...] i których aktualnie jest właścicielem przysługuje przymiot strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem W. G. (obecnie N.) o wydanie na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzji w stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo - parkowy dawnego majątku [...], zapisanego w księdze wieczystej "[...]", nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Stosownie do treści art. 28 K.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Kryterium "interesu prawnego" ma zatem charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy a przedmiotem sprawy. Interes prawny musi być rozumiany jako obiektywna, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes prawny charakteryzuje się więc następującymi cechami: jest indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 225 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 2084/12, z dnia 29 maja 2014 r. sygn. II OSK 3086/12 i z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1229/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co do zasady zatem istotę interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo przyjął, że w sprawach dotyczących ustalenia, czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stroną jest nie tylko były właściciel przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości lub jego następca prawny, ale także podmiot, któremu aktualnie przysługuje tytuł prawny do nieruchomości.
Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100ha powierzchni ogólnej, bądź 50ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Natomiast w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Poprzedni właściciel mógł zatem ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W rozpoznawanej sprawie wniosek z dnia 5 listopada 2015 r., uzupełniony pismem z dnia 14 lutego 2017 r. dotyczył stwierdzenia, że przejęty na rzecz Skarbu Państwa ww. majątek ziemski, położony obecnie m.in. na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...], które stanowią aktualnie własność Fundacji N. z siedzibą w W., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro zatem przedmiotem prowadzonego przez organy postępowania była kontrola prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, w stosunku do których (ich części) takie samo prawo rzeczowe posiadają osoby trzecie, to błędne jest stanowisko skarżących kasacyjnie, że aktualny właściciel nieruchomości nie ma uprawnienia do występowania w takim postępowaniu w charakterze strony. Prawo to wynika, jak właściwie zauważył Sąd I instancji z art. 140 K.c., zgodnie z którym, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Wskazać przy tym trzeba, że stwierdzenie w decyzji, że nieruchomość wchodząca w skład dawnego majątku [...], stanowiąca zespół pałacowo - parkowy nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej odnosić się będzie bezpośrednio do praw skarżącej fundacji i w konsekwencji może mieć wpływ na sytuację prawną właściciela wyodrębnionej części przejętego majątku.
Wobec powyższego uznać należy, że przymiot strony postępowania w sprawie dotyczącej podpadania nieruchomości ziemskiej pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przysługuje nie tylko byłym właścicielom przejętej nieruchomości, ewentualnie ich spadkobiercom prawnym, ale również aktualnym właścicielom nieruchomości, bowiem ich interes prawny jest konsekwencją prawa własności tej samej (części) nieruchomości.
Tożsamy pogląd dotyczący prawidłowego sposobu określenia kręgu podmiotów, które powinny uczestniczyć jako strony w postępowaniu związanym z oceną legalności przeprowadzonej reformy rolnej został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1900/11, z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2466/16, z dnia 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2012/19 oraz z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1229/20, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. We wskazanych orzeczeniach podkreślono, że jeśli przedmiotem prowadzonego przez organy postępowania jest kontrola prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, w stosunku do której prawo rzeczowe posiadają osoby trzecie, to oczywistym jest, że rzeczywisty interes w tej sprawie – oprócz byłych właścicieli przejętej nieruchomości – przysługuje aktualnemu właścicielowi. Legitymację prawną do bycia stroną w tym postępowaniu poza spadkobiercami ówczesnych właścicieli nieruchomości, mają również podmioty będące aktualnymi właścicielami (użytkownikami wieczystymi) przedmiotowej nieruchomością. Skoro w sprawie, dotyczącej legalności nacjonalizacji, bierze m.in. udział spadkobierca prawny byłego właściciela nieruchomości znacjonalizowanej to – mając na uwadze chociażby zasadę równości wobec prawa i równości w ochronie praw majątkowych (art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu dotyczącym, generalnie rzecz ujmując stanu prawnego określonej nieruchomości, mogłyby brać udział jedynie osoby, które roszczą sobie w stosunku do niej określone prawa, a z drugiej strony nie mogłyby brać w nim udziału osoby, którym takie prawa już przysługują, choć na innej podstawie prawnej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentów skarżących kasacyjnie, odwołujących się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w których wskazano że interes prawny w sprawie ustalenia czy nieruchomość (jej część) nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, mają jedynie: dawni właściciele nieruchomości (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci, jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione normą zawartą w art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r., poz. 146), dalej powoływanej jako "u.k.w.h.". Spór rozstrzygany w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ma bowiem na celu wyjaśnienie czy nieruchomości prawidłowo objęte zostały działaniem dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także czy objęcie to nastąpiło z naruszeniem powyższego przepisu. Istotą instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączenie zasady, że nikt nie może przenieść więcej praw niż posiada (nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet), i uznanie za skuteczne nabycia prawa nieistniejącego albo istniejącego, ale nieprzysługującego rozporządzającemu. Podkreślić przy tym należy, że instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych uregulowana w art. 5 do art. 8 u.k.w.h. jest samodzielną instytucją prawa cywilnego materialnego, powołane przepisy dotyczące rękojmi regulują zarówno przesłanki rękojmi, jak i przypadki ustawowego wyłączenia rękojmi. Dlatego też organ administracji nie jest podmiotem uprawnionym do ustalania i dokonywania samodzielnej oceny, czy w danym stanie faktycznym aktualny właściciel nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest, czy nie jest objęty instytucją rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Należy mieć również na uwadze, takie stany faktyczne w których do zmiany właściciela nieruchomości mogło dochodzić wielokrotnie w wyniku różnych zdarzeń prawnych, w tym czynności prawnych inter vivos jak i mortis causa, w takich przypadkach ustalanie przez organ administracji, czy aktualny właściciel nieruchomości ma legitymację strony w postępowaniu wszczętym na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej, w oparciu o instytucję rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest tym bardziej niezasadne. Należy jeszcze raz wyraźnie zaznaczyć, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest instytucją prawa cywilnego, a nie prawa administracyjnego, organ nie jest zatem w tym postępowaniu uprawniony do oceny, czy w okolicznościach danej sprawy prawo własności jest chronione rękojmią, o której mowa w art. 5 u.k.w.h. Poza przedmiot sprawy prowadzonej w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej wychodzą więc takie kwestie jak: istnienie po stronie nabywców dobrej wiary, ocena, czy rozporządzenia miały charakter odpłatny (art. 6 u.k.w.h.), czy przeciwko prawom ujawnionym w księdze wieczystej działa rękojmia (art. 7 u.k.w.h.), jak również czy wystąpiły zdarzenia wyłączające rękojmię (art. 8 u.k.w.h.). Równocześnie należy przypomnieć wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemanie prawne, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, natomiast proponowana przez organ wykładania dotycząca posiadania legitymacji strony przez aktualnego właściciela nieruchomości objętej postępowaniem dekretowym powoduje, że aktualni właściciele nieruchomości ujawnieni w księdze wieczystej byliby różnie traktowani w zależności od wyników przeprowadzonej przez organ dekretowy oceny, czy instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych ma, czy nie ma zastosowania do danego właściciela. Tymczasem bezsporne jest, że organ administracji prowadzący postępowanie dekretowe nie jest uprawniony do dokonywania takiej oceny, stąd też przyjęcie, że kryterium decydującym o posiadaniu legitymacji strony przez aktualnego właściciela nieruchomości jest ocena organu, czy dany właściciel jest objęty ochroną instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest poglądem błędnym.
Mając powyższe na uwadze, zarzuty skarg kasacyjnych są niezasadne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.