I OSK 1789/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-23
NSAAdministracyjneWysokansa
nieruchomościrekompensataustawa zabużańskapostępowanie administracyjnewznowienie postępowaniaNSAprawo materialneprawo procesowe

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, potwierdzając prawidłowość interpretacji art. 20 ustawy zabużańskiej przez WSA i wyłączenie stosowania art. 146 § 1 k.p.a. w postępowaniu dotyczącym decyzji wydanych na gruncie tej ustawy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku WSA, który uchylił decyzje administracyjne dotyczące stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w przedmiocie rekompensaty za nieruchomości zabużańskie. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja art. 20 ustawy zabużańskiej i jego zastosowanie do postępowań zakończonych na gruncie tej ustawy, w szczególności czy wyłącza on stosowanie art. 146 § 1 k.p.a. NSA podzielił stanowisko WSA, że art. 20 ustawy zabużańskiej nie ogranicza jej stosowania do decyzji wydanych na podstawie przepisów odrębnych, co oznacza, że art. 146 § 1 k.p.a. może być stosowany.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzje administracyjne dotyczące stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w przedmiocie rekompensaty za nieruchomości zabużańskie. Spór koncentrował się wokół wykładni art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucał Sądowi I instancji błędną wykładnię tego przepisu, twierdząc, że dotyczy on jedynie spraw zakończonych na podstawie przepisów odrębnych (przed wejściem w życie ustawy z 2005 r.) i nie wyłącza stosowania art. 146 § 1 k.p.a. do postępowań zakończonych na gruncie obowiązującej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tych argumentów. Sąd uznał, że literalna, systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 20 ustawy zabużańskiej nie zawiera ograniczenia co do zakresu przedmiotowego stosowania tej regulacji, co oznacza, że nie można jej stosować wyłącznie do decyzji wydanych na podstawie przepisów odrębnych. W konsekwencji, NSA podzielił stanowisko WSA, że art. 146 § 1 k.p.a. może być stosowany w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym decyzji wydanych na gruncie ustawy z 2005 r. Skarga kasacyjna została oddalona, a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji został obciążony kosztami postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, art. 20 ustawy zabużańskiej nie ogranicza jej stosowania wyłącznie do decyzji wydanych na podstawie przepisów odrębnych. W związku z tym, art. 146 § 1 k.p.a. może być stosowany w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym decyzji wydanych na gruncie ustawy z 2005 r.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni literalnej, systemowej i funkcjonalnej art. 20 ustawy zabużańskiej, stwierdzając, że przepis ten nie zawiera ograniczeń co do zakresu przedmiotowego stosowania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis ten dotyczy jedynie spraw zakończonych na podstawie przepisów odrębnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

ustawa zabużańska art. 20

Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis ten ma zastosowanie do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, niezależnie od tego, czy zostały wydane na podstawie przepisów odrębnych, czy na gruncie ustawy z 2005 r. Nie wyłącza on stosowania art. 146 § 1 k.p.a. w postępowaniu wznowieniowym.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki do uchylenia decyzji organów administracji publicznej w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 151 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub postępowania, może uchylić decyzję i wydać nową rozstrzygającą o istocie sprawy, lub stwierdzić naruszenie prawa bez uchylenia decyzji, jeśli okoliczności na to wskazują.

k.p.a. art. 146 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki, które uniemożliwiają uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania, w tym upływ określonych terminów.

k.p.a. art. 151 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa skutki wznowienia postępowania, w tym możliwość uchylenia decyzji i wydania nowej lub stwierdzenia naruszenia prawa bez uchylenia.

ustawa zabużańska art. 7 § 3a

Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Określa właściwość wojewody w sprawach zmiany, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania w sprawach zaświadczeń i decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty wydanych na podstawie odrębnych przepisów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

NSA podzielił argumentację Sądu I instancji co do wykładni art. 20 ustawy zabużańskiej. NSA uznał, że art. 20 ustawy zabużańskiej nie ogranicza jej stosowania do decyzji wydanych na podstawie przepisów odrębnych. NSA stwierdził, że art. 146 § 1 k.p.a. może być stosowany w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym decyzji wydanych na gruncie ustawy z 2005 r.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotycząca błędnej wykładni art. 20 ustawy zabużańskiej. Argumentacja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotycząca wyłączenia stosowania art. 146 § 1 k.p.a. Argumentacja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotycząca naruszenia art. 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a. w zw. z art. 20 ustawy zabużańskiej i w zw. z art. 151 § 2 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

"Kluczowym zagadnieniem spornym w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest to, czy zasadnie zostały uchylone zaskarżonym wyrokiem decyzje administracyjne organów..." "Sporny w sprawie art. 20 ustawy brzmi: 'Do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio.'" "Na kanwie niniejszej sprawy, mając na względzie treść zarzutów kasacyjnych, należy zwrócić uwagę na art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej..." "Tym samym brzmienie art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej nie ma wpływu na wykładnię art. 20 ustawy zabużańskiej w zakresie podnoszonym w środku odwoławczym." "Zgodnie z rzymską zasadą lege distinguente nec nostrum est distinguere przyjmuje się, że w sytuacji w której ustawa nie rozróżnia, nie dokonuje się rozróżnienia." "W świetle powyższego wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione."

Skład orzekający

Karol Kiczka

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Przybysz

członek

Dariusz Chaciński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 20 ustawy zabużańskiej i jego zastosowanie do postępowań wznowieniowych, a także zasady wykładni przepisów prawa administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy o rekompensacie za nieruchomości zabużańskie i jej relacji z przepisami k.p.a. o wznowieniu postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacyjnej dotyczącej prawa do rekompensaty za nieruchomości utracone poza granicami kraju, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

NSA rozstrzyga kluczową kwestię interpretacji ustawy zabużańskiej: czy można wznowić postępowanie po latach?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1789/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1416/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-19
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 7 ust. 3a, art. 20
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1a i 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 151 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del.WSA Dariusz Chaciński Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1416/19 w sprawie ze skargi B.Ś.Ś. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 maja 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-47/2019/JL w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.Ś.Ś. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1416/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 maja 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-47/2019/JL w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., nr IGR.X.7725-0006-056/09/16/19; 2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego [...] kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Warmińsko - Mazurskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., stwierdzającą, że decyzja Wojewody Warmińsko - Mazurskiego z dnia 9 lipca 2009 r., o potwierdzeniu [...], [...], [...] oraz [...] (obecnie [...]) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] s. [...] nieruchomości poza obecnymi granicami RP we wsi Jurgiszki, gmina Orany, powiat wileńsko - trocki, woj. wileńskie, dalej "decyzja zabużańska", została wydana z naruszeniem prawa, jednak w związku z zaistnieniem okoliczności o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a. nie jest możliwe uchylenie ww. decyzji. Zdaniem Ministra, art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.", "ustawa", "ustawa zabużańska"), ma zastosowanie jedynie do decyzji i zaświadczeń, które wydane zostały na podstawie przepisów odrębnych od ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Konsekwencją tego jest konieczność stosowania do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. art. 146 § 1 k.p.a. oraz terminów w nim określonych, co potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne. Uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może nastąpić, bowiem od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat (termin ten upłynął w dniu 24 czerwca 2014r.), zaś wniosek o wznowienie postępowania złożono w dniu 23 lutego 2016 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wywiódł [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, spór powstał na tle wykładni art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Sąd wskazał, że skoro w art. 20 prawodawca nie wymienił art. 146 § 1 k.p.a., to organ nie mógł z powołaniem się na tę regulację stwierdzić, że wobec spełnienia się przesłanek z art. 146 § 1 zasadne jest stwierdzenie, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji zabużańskiej z uwagi na upływ czasu od doręczenia decyzji. Brak możliwości zastosowania art. 146 § 1 k.p.a. oznacza, że upływ czasu jako negatywna przesłanka wznowieniowa nie występuje. Dlatego organ, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, w sytuacji w której wystąpiła przesłanka z art.145 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien wydać decyzję na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, przy uwzględnieniu art. 145 § 2 k.p.a.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj.
- naruszenie art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej: "ustawa zabużańska") - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "brak jest podstaw; aby art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. w brzmieniu znowelizowanym stosować wyłącznie do decyzji czy zaświadczeń wydanych na podstawie przepisów odrębnych" oraz polegającą na pominięciu przy dokonywaniu wykładni ww. przepisu treści art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej - w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia art. 20 powoływanej ustawy prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy jedynie spraw o potwierdzenie prawa do rekompensaty, które zostały zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku, a więc spraw zakończonych decyzjami lub zaświadczeniami wydanymi na podstawie przepisów odrębnych (a więc na podstawie poprzednich regulacji zabużańskich), na co wskazuje również art. 7 ust. 3a ww. ustawy, stanowiący doprecyzowanie regulacji zawartej w art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Na skutek błędnej wykładni art. 20 ustawy zabużańskiej, Sąd niesłusznie uznał, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie (niewłaściwie zastosował przepis). Konsekwencją tego było błędne przyjęcie przez Sąd, że na mocy ww. art. 20 należy wyłączyć stosowanie art. 146 § 1 k.p.a. w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym postępowania zakończonego na gruncie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a co za tym idzie - nie można zastosować w takiej sprawie art. 151 § 2 k.p.a., co nie może znaleźć akceptacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który uważa, że do sprawy zakończonej na gruncie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r, stosuje się przepisy ogólne dotyczące wznowienia postępowania, określone w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym art. 146 § 1 k.p.a., a zawarte w art. 20 ustawy zabużańskiej wyłączenie stosowania art. 146 § 1 k.p.a. było celowym zabiegiem ustawodawcy, który zakładał możliwość wznowienia postępowania i uzyskania rozstrzygnięcia w sprawach, w których termin, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a. zaczął biec i jego znaczny okres upłynął jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a więc w sprawach zakończonych na podstawie tzw. przepisów odrębnych.
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a. w zw. z art. 20 ustawy zabużańskiej i w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie, wynikające z wadliwej oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a. i przyjęcia, że "organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego", tj. art 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez wadliwą jego wykładnię oraz prawa procesowego tj. art. 151 § 2 k.p.a." - w sytuacji gdy art. 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a. stanowi przesłanki do uchylenia decyzji organów administracji publicznej w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak też w przypadku innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w niniejszej sprawie do takich naruszeń nie doszło, gdyż organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni przepisu, o którym mowa w art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (a więc nie naruszyły prawa materialnego w postaci art. 20 ustawy zabużańskiej), która to wykładnia rzutowała przyjęciem przez organy administracji publicznej, że w sprawach o wznowienie postępowania zakończonych wydaniem decyzji w oparciu o przepisy ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. obowiązują przepisy ogólne kodeksu postępowania administracyjnego o trybach nadzwyczajnych, w tym art. 146 § 1 k.p.a., co wiąże się z zasadnie zastosowanym w sprawie art. 151 § 2 k.p.a., gdyż w niniejszej sprawie na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej nie mógł w wyniku wznowienia uchylić decyzji, więc zasadnie ograniczył się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (a więc nie doszło do naruszenia art. 151 § 2 k.p.a.).
Naruszenie w powyższym zakresie przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wadliwa ocena zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a doprowadziła do błędnego stwierdzenia przez Sąd i instancji, że doszło do naruszenia przez organy administracji publicznej prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak też doszło do innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji doprowadziła do uchylenia decyzji organów administracji publicznej. Tymczasem prawidłowa analiza przesłanek, o których mowa w ww. przepisie na tle stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy powinna prowadzić do wniosku, że nie można dopatrzeć się naruszeń w postępowaniu prowadzonym przez organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie, w tym naruszeń w stosowaniu przez te organy prawa materialnego i procesowego, co powinno skutkować zastosowaniem przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. i oddalenia w całości skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 maja 2019 r.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł [...] dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie autora skargi kasacyjnych istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Kluczowym zagadnieniem spornym w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest to, czy zasadnie zostały uchylone zaskarżonym wyrokiem decyzje administracyjne organów – Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 maja 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-47/2019/JL oraz Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia z dnia 9 lipca 2009 r., w którym Sąd wojewódzki stwierdził, że w okolicznościach załatwianej sprawy miał zastosowanie art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wokół powyższego skupiają się zarzuty kasacyjne. Pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej. Skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.
Sporny w sprawie art. 20 ustawy brzmi: "Do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio."
W uprzedniej (pierwotnej) postaci (wersji) przepis art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowił, że "do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się przepisy działu II rozdziału 12 i 13 kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 146 § 1". Ponieważ przytaczany przepis w pierwotnej budził wątpliwości interpretacyjne dokonano nowelizacji tej wypowiedzi normatywnej (przepisu prawa) ustawą z dnia 3 października 2008 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. nr 197, poz. 1223), nadając mu aktualne – cytowane wyżej – brzmienie.
Na kanwie niniejszej sprawy, mając na względzie treść zarzutów kasacyjnych, należy zwrócić uwagę na art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej, dodany również w wyniku powyższej nowelizacji ustawy zabużańskiej, który stanowi, że organem właściwym w sprawach zmiany, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania w sprawach zaświadczeń i decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty wydanych na podstawie odrębnych przepisów jest wojewoda, o którym mowa w art. 7 ust. 3 w/w aktu normatywnego.
Jest to przepis prawa administracyjnego o charakterze – kompetencyjnym – wskazujący tylko właściwego wojewodę w sprawach zmiany, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania w sprawach zaświadczeń i decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty wydanych na podstawie odrębnych przepisów (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 1027–1031).
Powyższe zaświadczenia i decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty wydawały uprzednio – różne organy publiczne o niejednolitym statusie prawnym – "na podstawie odrębnych przepisów", które były ulokowane (zamieszczone) w wielu aktach normatywnych, poprzedzających regulację jurydyczną dotyczącą "prawa do rekompensaty" zawartą obecnie w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Tym samym ustawodawca uznał za zasadne aby aktualnie w tym przedmiocie był właściwy wyłącznie wojewoda, stosownie do art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej.
Tym samym brzmienie art. 7 ust. 3a ustawy zabużańskiej nie ma wpływu na wykładnię art. 20 ustawy zabużańskiej w zakresie podnoszonym w środku odwoławczym. Nie można więc podzielić dokonanej przez kastora wykładni art. 20 ustawy zabużańskiej, wskazującej na możliwość stosowania m. in. procedury wznowieniowej nim określonej wyłącznie do decyzji czy zaświadczeń wydanych na podstawie odrębnych przepisów (tj. uprzednich regulacji zabużańskich) w świetle celu tego przepisu i jego nowelizacji oraz przy zastosowaniu zasad prawidłowej wykładni.
Sąd odwoławczy w pełni podziela ustalenie zaskarżonego wyroku, że już wykładnia literalna nie czyni rozróżnienia w zakresie podstawy prawnej wydania ocenianej decyzji administracyjnej czy zaświadczenia. Zgodnie z rzymską zasadą lege distinguente nec nostrum est distinguere przyjmuje się, że w sytuacji w której ustawa nie rozróżnia, nie dokonuje się rozróżnienia. Także wykładnia systemowa oraz wykładnia funkcjonalna potwierdzają przedstawione powyżej stanowisko (zob. m. in. uchwały podjęte w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia: 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 oraz powoływane tam orzecznictwo i piśmiennictwo, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Treść jurydyczna ulokowana w art. 20 z dnia 8 lipca 2005 r. nie zawiera więc ograniczenia co do zakresu przedmiotowego stosowania tej regulacji w przeciwieństwie choćby do art. 4, 6 ust. 3, 7 tej ustawy. W normach tych jasno wskazuje się, że stosuje się je nie tylko do stanów faktycznych objętych normą ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ale i tych, które zaistniały pod rządami przepisów odrębnych czy osób które posiadają decyzje i zaświadczenia potwierdzające prawo do rekompensaty na podstaw przepisów odrębnych. Ustawodawca w sposób świadomy używa na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. różnych pojęć, rozróżnia decyzje, zaświadczenia i określa, które instytucje stosuje się do określonych zdarzeń prawnych, co zasadnie podkreśla zaskarżony wyrok. Zakładając zatem racjonalność ustawodawcy, również zdaniem Sądu kasacyjnego, brak jest podstaw aby art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. w brzmieniu obecnym stosować wyłącznie do decyzji czy zaświadczeń wydanych na podstawie przepisów odrębnych. Ustawodawca takiego zastrzeżenie nie zawarł w hipotezie tej normy. Oznacza, że dokonujący wykładni tej normy nie ma podstawy do zastosowania jej tylko do decyzji czy zaświadczeń wydanych na gruncie przepisów odrębnych (por. L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk–Sadowski, Wykładania w prawie administracyjnym. System Prawa Administracyjnego. Tom 4. Redakcja naukowa R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2015).
W świetle powyższego wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.
Na kanwie niniejszej sprawy należy też przypomnieć, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej winny być składane do dnia 31 grudnia 2008 r. Jest to nieprzywracalny termin prawa materialnego, po upływie którego roszczenie o przyznanie rekompensaty wygasają. Wniosek taki może dotyczyć przy tym indywidualnie oznaczonej pozostawionej nieruchomości, zakreślając granice sprawy administracyjnej, czyli możliwość konkretyzacji prawa materialnego w zakresie uprawnienia do rekompensaty tylko odnośnie do niej (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, ONSAiWSA 2018, nr 1, poz. 2). W konsekwencji rozszerzenie wniosku o kolejne nieruchomości mogło następować nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., wobec czego żądania przyznania rekompensaty za kolejne nieruchomości, nieujawnione przed tą datą, trzeba traktować jako nowe wnioski zgłoszone po upływie rozpatrywanego terminu prekluzyjnego. Także wznowienie postępowania administracyjnego nie może oznaczać zmiany przedmiotu postępowania wznowionego, w tym wydania w wyniku wznowienia decyzji przyznającej rekompensatę za inne nieruchomości niż te, których dotyczyła ostateczna decyzja kończąca postępowanie wznowione (zob. odpowiednio wyroki NSA z dnia: 1 grudnia 2015r., sygn. akt I OSK 594/14, 14 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2943/17; 19 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 347/23, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; por. W. Chróścielewski, Weryfikacja ostatecznych decyzji administracyjnych i postanowień, [w:] W. Chróścielewski, J. P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2021, s. 243–253).
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania sądowego na rzecz [...] orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI