I OSK 1784/24

I OSK 1784/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Sz 63/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-04-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Zachodniopomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 63/24 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną oraz odmowa uznania za osobę bezrobotną 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od J. M. na rzecz Wojewody Zachodniopomorskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r. II SA/Sz 63/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.M. (Skarżąca) na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego (Wojewoda) z 23 listopada 2023 r. nr WZPS-1.8640.2.42.2023.GP w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną oraz odmowy uznania za osobę bezrobotną uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] (Starosta) z 9 października 2023 r., nr [...] oraz zasądził od Wojewody na rzecz Skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Jako podstawę orzeczenia Sąd Wojewódzki przyjął następujący stan faktyczny i prawny sprawy :
Starosta decyzją z 9 października 2023 r. wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 735 ze zm., dalej: "u.p.z.i.r.p."):
1. uchylił decyzję ostateczną nr [...] Starosty z 6 kwietnia 2020 r. o uznaniu Skarżącej z dniem 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną,
2. odmówił uznania Skarżącej z 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Wojewoda decyzją z 23 listopada 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wyjaśnił, że Skarżąca zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] (dalej: "PUP w [...]") 1 kwietnia 2020 r. Od tego dnia przyznano jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 80% zasiłku podstawowego tj. 689,20 zł. miesięcznie brutto. Następnie w dniu 4 czerwca 2020 r. z raportu usługi elektronicznej ZUS-U1 Prawo, świadczonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na potrzeby publicznych służb zatrudnienia, PUP w [...] powziął informację, iż Skarżąca podlegała zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2020 r. z tytułu zatrudnienia w firmie: [...].
Starosta 27 lipca 2023 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] w przedmiocie uznania Skarżącej za osobę bezrobotną z dniem 1 kwietnia 2020 r. zaś 28 lipca 2023 r. zwrócił się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie Inspektorat w [...] o udzielenie informacji o okresie podlegania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej z tytułu zatrudnienia w firmie [...]. Dnia 20 września 2023 r. wpłynęła odpowiedź z ZUS, z której wynika, że Skarżąca została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 maja 2020 r. z tytułu umowy o pracę u płatnika składek K.G. z firmy [...] oraz, że cyt. (...) "Zapis ten jest zgodny z przedstawionym świadectwem pracy przez płatnika" (...)
Organ odwoławczy stwierdził, że mimo deklarowanego przez Skarżącą rozwiązania stosunku pracy w dniu 31 marca 2020 r., na moment ubiegania się o status osoby bezrobotnej (1 kwietnia 2020 r.), nadal podlegała ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pracy w firmie [...]. Wobec tego w dacie rozstrzygania sprawy nie mogła zostać uznana za osobę bezrobotną.
Organ odwoławczy odwołał się do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l u.p.z.i.r.p. wskazując, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o bezrobotnym - oznacza to między innymi osobę, nie podlegającą na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca wniosła pozew do Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne oświadczenia pracodawcy z dnia 24 marca 2020 r. o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem. Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...], określa inną datę rozwiązania umowy o pracę ze Skarżącą, ze względu na niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 24 marca 2020 r. - cyt. (...) "Brak zgody na cofnięcie wypowiedzeń oznacza, że umowy o pracę rozwiązały się z końcem upływu prawidłowych okresów wypowiedzeń (art. 49 KP w związku z art. 36 KP i art. 30 § 21) tj. z dniem 30 kwietnia 2020 r. w przypadku J. W. (...)". Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że od dnia 1 kwietnia 2020 r. Skarżąca, nie mogła pozostawać w rejestrze osób bezrobotnych. Wojewoda wskazał również, że organ administracji publicznej rozstrzygający sprawę statusu osoby bezrobotnej jest związany stanowiskiem organu rentowego i nie może opierać się jedynie na świadectwie pracy z dnia 31 marca 2020 r., przedłożonym przez Skarżącą oraz jej twierdzeniach odmiennie kształtujących tę kwestię. Raport Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, w rozumieniu art. 76 § 1 Kpa dokument urzędowy, sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania, który stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dopóki zatem uprawniony podmiot nie wyrejestruje pracownika z ubezpieczenia społecznego, niezależnie od tego czy zachodzą ku temu przesłanki, skutek ubezpieczenia trwa nadal. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby. Przepis ten ustanawia tzw. prawomocność materialną orzeczeń, czyli dotyczy zakresu ich mocy wiążącej. Zatem organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę, w której zapadło orzeczenie sądu są związane tym orzeczeniem.
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji należycie ustalił okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz prawidłowo zastosował właściwe normy prawa materialnego. Wojewoda wskazał, że wyjaśnienie kwestii sugerowanego nadużycia prawa przez byłą pracodawczynię dotyczącą nie wyrejestrowania J.W. z ubezpieczenia społecznego - nie leży w kompetencji organu zatrudnienia i z tą sprawą należało zwrócić się do właściwego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem strona wystąpiła do Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. W tym zakresie Sąd uznał za niezgodne z przepisami prawa pracy wypowiedzenie umowy o pracę w dniu 24 marca 2020 r. i zasadził na rzecz powódki odszkodowanie, stwierdził również, że umowa rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że organ zatrudnienia nie posiada kompetencji do podważania danych jakie otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o osobie bezrobotnej. Jeśli z danych tych wynika, że strona od dnia 01.01.2018 r. do dnia 31.05.2020 r. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ramach umowy o pracę, a pracodawca nie dokonał korekty w deklaracji lub nie wyrejestrował z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, to dane te są dla niego wiążące.
Skarżąca wniosła skargę a powyższą decyzję zarzucając jej oraz decyzji organu I instancji naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 2 ust.1 pkt 2 lit. I u.p.z.i.r.p., poprzez błędną jego wykładnię i błędne przyjęcie, że skarżąca rejestrując się w dniu 1 kwietnia 2020 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy nie spełniała warunków do uznania jej za osobę bezrobotną;
- art. 6 k.p.a., poprzez naruszenia zasady praworządności tj. zasady działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób miarodajny czy nie wyrejestrowanie skarżącej z ubezpieczenia społecznego przez pracodawcę z dniem rozwiązania stosunku pracy tj. 31 marca 2020 r. stanowiło nadużycie prawa przez byłego pracodawcę i czynność pozorną mając na uwadze rozwiązanie stosunku pracy pomiędzy J.W. i K.G.,
- art. 10 ust. 1 k.p.a., poprzez ograniczenie możliwości skarżącej udziału w postępowaniu, bowiem przed wydaniem decyzji organ l instancji nie powiadomił skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 12 lutego 2024 r. skarżąca poinformowała o zmianie nazwiska z "W." na "M.", przedkładając jednocześnie odpis skrócony aktu małżeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania wobec wystąpienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organy ustaliły bowiem, że mimo deklarowanego przez skarżącą rozwiązania stosunku pracy w dniu 31 marca 2020 r., na moment ubiegania się o status osoby bezrobotnej (tj. dzień 1 kwietnia 2020 r.) skarżąca nadal podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Okoliczność tę organy wywiodły z informacji ZUS, z której wynikało, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2020 r. oraz wyroku Sądu Rejonowego w [...], IV Wydział Pracy z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt [...], który ze względu na niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 24 marca 2020 r. stwierdził inną datę rozwiązania umowy o pracę ze skarżącą (30 kwietnia 2020 r.), niż wynikająca ze świadectwa pracy przedstawionego przez skarżącą podczas rejestracji w 2020 r. (31 marca 2020 r.).
W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie w sprawie miał wyrok Sądu Pracy. Z wyroku tego niewątpliwie wynika inna data rozwiązania umowy o pracę ze Skarżącą, niż z przedłożonego przez nią świadectwa pracy, co oznacza, że w dniu 1 kwietnia 2020 r. skarżąca nie pozostawała bez pracy i w konsekwencji podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Nie budziło również wątpliwości Sądu, że okoliczność dotycząca faktycznej daty rozwiązania stosunku pracy nie była znana ani organowi, który wydał weryfikowaną decyzję, ani skarżącej. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia statusu osoby bezrobotnej. Skoro skarżąca w dniu 1 kwietnia 2020 r. pozostawała w stosunku pracy to nie mogła uzyskać statusu osoby bezrobotnej z tym dniem. Z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. wprost wynika, że za osobę bezrobotną uznaje się m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Okoliczność, że skarżąca była osobą zatrudnioną w dacie wydania ostatecznej decyzji stanowiła zatem "nieznaną organowi istotną okoliczność faktyczną mającą wpływ na wynik sprawy", i dawała podstawę do uchylenia weryfikowanej decyzji ostatecznej nr [...] Starosty [...] z dnia 6 kwietnia 2020 r.
Sąd wskazał następnie, że zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., powinna zatem zawierać rozstrzygnięcie składające się z dwóch elementów, z których jeden - eliminuje z obrotu prawnego dotychczasową decyzję (uchyla), drugi zaś - ponownie rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Rozstrzyganie o istocie sprawy obejmuje stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania orzeczenia. W przeciwnym wypadku należałoby przyjąć, że postępowanie wznowione ogranicza się wyłącznie do oceny wpływu przyczyny wznowienia na prawidłowość wydanej wcześniej decyzji ostatecznej.
Skoro przedmiotem rozpoznania przez organy obu instancji, w realiach kontrolowanej sprawy, była kwestia uznania Skarżącej za osobę bezrobotną, to organy te powinny wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie tej sprawy z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego regulujących te zagadnienia. Nie zostało w żaden sposób jednak wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji, dlaczego ograniczono się w tym zakresie do daty 1 kwietnia 2020 r. Nie można bowiem uznać, że okoliczność zarejestrowania Skarżącej pierwotnie z tą właśnie datą jako bezrobotnej powoduje, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy w toku wznowienia postępowania i wydawaniu decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ zostaje tą datą bezwzględnie związany, nie mogąc przyjąć innej, zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy daty, od której skarżącej przyznany powinien być status osoby bezrobotnej. Inaczej rzecz ujmując organ prowadzący postępowanie wznowieniowe, uznając że skarżąca nie była osobą bezrobotną w początkowo przyjętej dacie wskazanej w decyzji pierwotnej powinien dokonać wszechstronnej oceny, przeprowadzając ewentualnie uzupełniające postępowanie wyjaśniające, czy skarżąca stała się bezrobotną od innej daty, a jeżeli tak, to wskazać od jakiej daty status ten jej przysługuje, względnie przysługiwał z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych nieznanych uprzednio organowi, których ujawnienie się stanowiło przesłankę wznowienia postępowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 559/22).
W ocenie Sądu, wznowienie postępowania nie może zatem skutkować - w przypadku uchylenia decyzji dotychczasowej - pozbawieniem strony Skarżącej uprawnień za cały okres, w tym także ten, gdy strona spełniała materialnoprawne warunki do ich przyznania. Konsekwencją odmiennej wykładni art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 71 ust. 1 i w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. byłaby bezpowrotna utrata uprawnień do posiadania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 393/15, wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1702/14). Wbrew temu, co wynika ze stanowiska organów, istotą sprawy nie jest rozstrzygnięcie, czy skarżąca w stanie prawnym i faktycznym istniejącym w dniu 1 kwietnia 2020 r. spełniała przesłanki uznania jej za bezrobotną, ale czy może być - a jeżeli tak - to z jaką datą, uznana za osobę bezrobotną, a w konsekwencji też legitymującą się prawem do zasiłku.
Sąd zwrócił uwagę, że fakt, iż informacja z ZUS stanowi dokument urzędowy nie oznacza, że jest dowodem niepodważalnym. Z informacji ZUS przywoływanej przez organy wynika, że Skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2020 r. u płatnika K.G. [...]. Natomiast ze wskazanego powyżej wyroku Sądu Pracy wynika, że umowa o pracę zawarta pomiędzy skarżącą a K.G. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą [...] K.G. rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Organy powinny zatem ocenić czy skarżąca od dnia 1 maja 2020 r. spełniała warunki uprawniające ją do uzyskania statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p.
Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej co do daty rozwiązania stosunku pracy (31 marca 2020 r.) jako wynikającej z przedłożonego przez nią podczas rejestracji świadectwa pracy. Wyjaśnił, że Sąd Pracy, w wyroku z 20 października 2020 r. ustalił, że umowa o pracę, z pracodawcą, który wydał rzeczone świadectwo pracy, rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to rozciąga się ona również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą by objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają istotę danego stosunku prawnego (por. A. Patryk (w:) O.M. Piaskowska (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1 – 505(39). Tom I, WKP 2024, LEX/2024; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III AUa1247/20). Kwestia rozwiązania umowy o pracę skarżącej z dniem 30 kwietnia 2020 r. niewątpliwie jest elementem motywów rozstrzygnięcia, który odnosi się do istoty sprawy rozstrzygniętej powyższym wyrokiem. Zgodnie z art. 365 § 1 i art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego organy administracji i Sąd są tym ustaleniem związane. Jednocześnie podkreślić należy, że nie jest przy tym rolą organów administracji ustalanie okoliczności związanych z rozwiązaniem stosunku pracy. Ponadto wbrew stanowisku skarżącej organ I instancji, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, skierował do niej zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Zawiadomienie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej 27 września 2023 r.
Konkludując, odmowa przyznania skarżącej statusu osoby bezrobotnej bez jednoczesnego rozstrzygnięcia w granicach wznowionego postępowania o przyznaniu tego statusu z chwilą gdy zaistniały do tego ustawowe warunki, stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania w postaci art. 151 ust. 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Zebrane w sprawie dowody nie mogły stanowić wyłącznego oparcia dla decyzji o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej.
Wojewoda zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu:
I. naruszenie prawa materialnego, to jest:
- art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudniania i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r, poz. 475 z późn. zm., dalej "ustawa") poprzez błędną jego wykładnię polegającą na dopuszczeniu orzekania o dniu rejestracji przez osobę bezrobotną bez jej wniosku i bez faktycznej rejestracji w Urzędzie Pracy,
II. prawa procesowego, to jest:
- art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ich wykładnię w stopniu istotnym dla wyniku sprawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewoda wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania,
2) zasądzenie od Skarżącej na rzecz Wojewody kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.
W uzasadnieniu nie zgodził się z zarzutami braku rozstrzygnięcia w granicach wznowionego postępowania w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa oraz zarzutami niewydania nowej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 orzekającej o uznaniu Skarżącej za osobę bezrobotną z dniem 1 maja 2020 r. oraz zarzutem, jakoby organy I i II instancji ograniczyły się w sowich orzeczeniach tylko i wyłącznie do daty rejestracji osoby bezrobotnej tj. daty 1 kwietnia 2020 r. bez wyjaśnienia czy Skarżąca stała się bezrobotna od innej daty.
Wyjaśnił, że zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy powiatowe urzędy pracy rejestrują bezrobotnych i poszukujących pracy oraz prowadzą rejestr tych osób. Rejestracja następuje po przedstawieniu przez te osoby dokumentów niezbędnych do ustalenia ich statusu i uprawnień. Przywołując przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 listopada 2012 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (stan prawny ww. rozporządzenia obowiązywał do dnia 14 kwietnia 2020 r. tj. w dniu rejestracji Skarżącej w PUP także w obecnych stanie prawnym treść postanowień rozporządzenia nie została zmieniona) Wojewoda podkreślił że rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy dokonuje się z dniem, w którym osoba zgłosiła się do powiatowego urzędu pracy.
Przesłanki nabycia statusu osoby bezrobotnej zostały określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Oczywistym jest, że status osoby bezrobotnej można uzyskać jedynie wówczas, gdy spełnione zostają przesłanki pozytywne i nie wystąpi żadna z przesłanek negatywnych. W art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazuje się na okoliczności, które muszą zaistnieć, aby można było uznać osobę za osobę bezrobotną. Przepis ten odsyła również do przepisów art. 1 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 lit. a-g, lit. i, j, 1, ustawy dla określenia zakresu podmiotowego pojęcia osoby bezrobotnej.
Wojewoda zwrócił uwagę, że osoba dążąca do uzyskania statusu osoby bezrobotnej wyraża taką wolę w chwili rejestracji. Musi to wyrazić jednoznacznie nie tylko w sposób dorozumiany oraz w konkretnej formie, poprzez podpisanie w obecności urzędnika formuły oświadczenia znajdującego się na karcie rejestracyjnej, tak aby uzewnętrznić wolę zarówno rejestracji jak i podjęcia i świadczenia pracy.
Jak wynika zatem z treści art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 33 ust. 2 oraz art. 71 ust. 1 ustawy datą ustalenia statusu danej osoby jasko bezrobotnej oraz przyznania świadczeń z tytułu bezrobocia jest dzień jej rejestracji w urzędzie pracy.
Rejestracja osób bezrobotnych i poszukujących pracy zależy wyłącznie od inicjatywy i osobistego dokonania tej czynności w organie właściwym dla miejsca stałego lub czasowego zameldowania. Obecność jest konieczna i skutkuje wywołaniem zamierzonego skutku w postaci nadania statusu osoby bezrobotnej bądź poszukującej pracy.
Powołanie się na ww. przepisy jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, które zapadło w niniejszej sprawie w kontekście zastosowania (po wyjściu na jaw okoliczności ustania zatrudnienia Skarżącej w innej dacie) i wydania decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Istotą wznowionego postępowania i uchylenia decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową decyzję, rozstrzygającą o istocie sprawy wydaje się jak gdyby sprawa nie była w danej instancji rozstrzygnięta. Wobec tego organ administracji wydający nową decyzję stosuje przepisy prawa materialnego, które obowiązują w dniu orzekania.
Wojewoda podkreślił, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem wznowionego postępowania była weryfikacja decyzji dotycząca uznania Skarżącej z dniem 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną i w tym zakresie ponownie orzeczono o istocie sprawy tj. odmówiono Skarżącej przyznania statusu osoby bezrobotnej z uwagi na to, że na ten dzień pozostawała ona w zatrudnieniu, a zatem nie spełniała warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Granicą wznowionego postępowania i wydania orzeczenia w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa było ustalenie czy na dzień 1 kwietnia 2020 r. Skarżąca spełniała warunki do uznania jej za osobę bezrobotną, a nie to czy je spełniała w pierwszym - hipotetycznym - kolejnym dniu po ustaniu zatrudnienia (tu: 1 maja 2020 r.) i bez faktycznego dokonania rejestracji w PUP we wskazanym terminie.
Wojewoda nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, że po wznowieniu postępowania nie można zamykać Skarżącej drogi ustalenia jej uprawnień z inną datą. Zarówno charakter rejestracji w PUP jak i sam art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy nie dają organom uprawnień do dokonywania samoistnych zmian co do dat rejestracji, nie dają także upoważnienia do zastępowania strony w czynnościach, które należą do obowiązków Strony tj. do rejestracji, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych ( wyroki I OSK 502/17, I OSK 315/20, I OSK 2932/17, II SA/Sz 706/15).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania twierdzeń Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którymi możliwe jest przyznanie statusu bezrobotnego osobie, która w dacie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy pozostawała w stosunku pracy poprzez uznanie jej za osobę bezrobotną z datą późniejszą niż data rejestracji. W ocenie Wojewody takie orzeczenie byłoby sprzeczne z przepisami ustawy. Jak wynika bowiem z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 71 ust. 1 ustawy datą miarodajną dla ustalenia statusu danej osoby jako bezrobotnej jest dzień jej rejestracji w urzędzie pracy.
Sąd kasacyjny podziela stanowisko Wojewody, co oznacza, że za zasadny uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy ilekroć w ustawie mowa jest o bezrobotnym - oznacza to osobę (...) niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Jak wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, Skarżąca w dacie rejestracji, to jest 1 kwietnia 2024 r. pozostawała w stosunku pracy, bowiem uległ on rozwiązaniu dopiero z dniem 30 kwietnia 2024 r.
Powyższa definicja pojęcia bezrobotnego - w kontekście pozostawania Skarżącą w zatrudnieniu w dniu złożenia zgłoszenia rejestracyjnego - nie budzi żadnych wątpliwości, bo wspomniany wyżej przepis nie pozostawia miejsca na swobodę interpretacyjną. W jego świetle, status osoby bezrobotnej został powiązany m.in. z brakiem zatrudnienia, czyli pozostawaniem bez pracy w dniu rejestracji takiej osoby w powiatowym urzędzie pracy.
W konsekwencji zasadny jest także zarzut błędnej wykładni art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez uznanie, że uchylając ostateczną decyzję i wydając nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy organ nie może poprzestać jedynie na ocenie, czy dana osoba posiadała status bezrobotnego na dzień, który był oznaczony w decyzji ostatecznej, a powinien ustalić z jaką datą dana osoba może być uznana za bezrobotnego.
Celem wznowienia postępowania jest stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończona została decyzją ostateczną i w stosunku do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145 § 1 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a, lub art. 145b § 1 k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania W wyniku przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego mogą zapaść różne rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 lub art. 151 § 2 k.p.a. Decyzja o uchyleniu decyzji dotychczasowej wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. musi być połączona z rozstrzygnięciem o istocie sprawy. Nowa decyzja musi zawierać rozstrzygnięcie o całości sprawy objętej decyzją dotychczasową, Istotą wznowienia postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Zatem nową decyzję, rozstrzygającą istocie sprawy, wydaje się jak gdyby w sprawie nie było w danej instancji rozstrzygnięcia (por. M. Jaśkowska, Komentarz do art. 151 KPA, teza 5 - System Informacji prawnej LEX). Rozstrzygając sprawę na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ wydaje nową decyzję, która uchyla dotychczasową decyzję ostateczną i na nowo rozstrzyga sprawę. W niniejszej sprawie, wbrew stanowisku Sądu I instancji, organy administracyjne słusznie orzekły o uchyleniu decyzji ostatecznej, a następnie uznawszy, że Skarżąca nie spełniała w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy (tj.1 kwietnia 2020 r. warunków), o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy odmówiły uznania jej za osobę bezrobotną, orzekając tym samym o istocie sprawy. Nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że organ administracyjny orzekając w trybie wznowienia postępowania co do istoty sprawy mógł i powinien uznać Skarżącą za osobę bezrobotną z datą późniejszą niż dzień rejestracji, to jest z datą w której spełniałaby ona przesłanki do uznania jej za osobę bezrobotną. Takie orzeczenie byłoby bowiem sprzeczne z przepisami ustawy. Jak bowiem wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 71 ust. 1 ustawy datą miarodajną dla ustalenia statusu danej osoby jako bezrobotnej jest dzień jej rejestracji w urzędzie pracy.
Sąd kasacyjny wskazuje, że analogiczny pogląd wyrażony został w wyroku NSA z 4 grudnia 2020 r. I OSK 1859/20 oraz z 23 lutego 2022 r. I OSK 1679/21.
Sąd kasacyjny dostrzega wyrażony w orzecznictwie pogląd w świetle którego przyjęcie, że skoro skarżący w dacie rejestracji w urzędzie pracy nie spełniał przesłanek uznania za bezrobotnego (o czym wówczas nie mógł wiedzieć ani on sam, ani organy), to należy mu ten status odebrać również za okres, co do którego przesłanek negatywnych nie udokumentowano, stanowi takie posłużenie się istniejącymi mechanizmami, które ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego (innego Państwa Członkowskiego) przerzuca na osobę bezrobotną, co nie jest do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 12 stycznia 2024 r.I OSK 2223/23). Zwrócić należy jednak uwagę, że stan faktyczny niniejszej sprawy jest odmienny. Jak wynika z akt sprawy Skarżącej wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] IV Wydziału Pracy [...] z 20 października 2020 r. przyznano kwotę 5400 złotych tytułem odszkodowania to jest, jak wyjaśnił Sąd w uzasadnieniu w wysokości "nieco ponad dwukrotności wynagrodzenia przysługującego powódce za jednomiesięczny okres wypowiedzenia". W uzasadnieniu wyroku Sądu Pracy wskazano również, że od 8 czerwca 2020 r. podjęła ona zatrudnienie u kolejnego pracodawcy. Stosownie zaś do informacji przekazywanych przez ZUS, Skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę do 31 maja 2020 r.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 151 w zw. z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od Skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.