I OSK 1778/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-08
NSAnieruchomościŚredniansa
wywłaszczenienieruchomośćzwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniamagistrala ciepłowniczaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę magistrali ciepłowniczej, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R. P. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę magistrali ciepłowniczej. Skarżący argumentował, że wywłaszczenie w trybie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie było celem samym w sobie, a nieruchomość stała się zbędna. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość nie jest zbędna.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który utrzymał w mocy decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę magistrali ciepłowniczej. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Argumentował, że tryb wywłaszczenia z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. miał na celu ochronę właściciela, a nie samo wywłaszczenie, a nieruchomość stała się zbędna, gdyż cel publiczny nie został zrealizowany w terminie lub został zrealizowany tylko częściowo. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał, że chociaż argumentacja Sądu I instancji mogła być wadliwa w zakresie wykładni przepisów, to wyrok odpowiada prawu. Sąd stwierdził, że budowa magistrali ciepłowniczej została zrealizowana i uruchomiona, co oznacza, że cel wywłaszczenia został osiągnięty. W związku z tym, nieruchomość nie spełnia przesłanki zbędności dla celu wywłaszczenia i nie podlega zwrotowi. Sąd podkreślił, że możliwość dalszego użytkowania nieruchomości na cele rolnicze nie jest okolicznością świadczącą o jej zbędności dla celu wywłaszczenia. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość nie podlega zwrotowi, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, nawet jeśli wywłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. i nieruchomość mogłaby być wykorzystywana na cele dotychczasowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że realizacja celu wywłaszczenia (budowa magistrali ciepłowniczej) oznacza, że nieruchomość nie stała się zbędna dla tego celu, co wyklucza możliwość jej zwrotu na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 193 § in fine

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.z.t.w.n. art. 35 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.z.t.w.n. art. 5 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

uCOVID-19 art. 15 zzs4 § ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel wywłaszczenia pod budowę magistrali ciepłowniczej został zrealizowany. Nieruchomość nie stała się zbędna dla celu wywłaszczenia. Wywłaszczenie całej nieruchomości na wniosek właściciela nie jest podstawą do zwrotu, jeśli cel został zrealizowany.

Odrzucone argumenty

Wywłaszczenie w trybie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. nie było celem samym w sobie, a miało na celu ochronę właściciela. Nieruchomość stała się zbędna dla celu wywłaszczenia z powodu braku realizacji celu w terminie lub częściowej realizacji. Nieruchomość jest wykorzystywana w sposób tożsamy z celem przed wywłaszczeniem (cele rolniczo-ogrodnicze).

Godne uwagi sformułowania

odjęcie prawa własności nieruchomości w trybie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. stanowi per se cel wywłaszczenia niekomplementarność trybu wywłaszczeniowego u.z.t.w.n. i trybu postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej u.g.n. Oczywistym jest bowiem, że wywłaszczenie nie może być celem wywłaszczenia. ratio legis powołanego powyżej przepisu była więc ochrona podmiotu wywłaszczanego, który poniósł szkodę w wyniku realizacji celu publicznego cel wywłaszczenia pod postacią magistrali ciepłowniczej został zrealizowany, to nieruchomość wywłaszczona [...] nie spełnia przesłanki zbędności dla celu wywłaszczenia i nie może podlegać zwrotowi.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Iwona Bogucka

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod inwestycje liniowe, zwłaszcza w kontekście przepisów przejściowych i specyficznych trybów wywłaszczenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami obowiązującymi w przeszłości (ustawa z 1958 r.) i może być mniej bezpośrednio stosowalne do obecnych stanów prawnych. Warto zauważyć odwołanie do wyroku TK P 38/11.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod infrastrukturę, co jest tematem interesującym dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym, a także dla właścicieli nieruchomości.

Czy wywłaszczona nieruchomość pod magistralę ciepłowniczą może wrócić do właściciela? NSA rozstrzyga.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1778/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2612/13 - Postanowienie NSA z 2022-09-21
II SA/Kr 467/13 - Wyrok WSA w Krakowie z 2013-06-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184, art. 193 in fine
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 5 ust. 3, art. 35 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 136 ust. 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 467/13 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 8 lutego 2013 r. nr WS-VI.7534.3.148.2012.PC w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 26 czerwca 2013 r., II SA/Kr 467/13, oddalił skargę R. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z 8 lutego 2013 r. nr WS-VI.7534.3.148.2012.PC utrzymującą w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z 18 kwietnia 2012 r. nr GN.III.AB.72211-43/04 w przedmiocie odmowy zwrotu działki nr [...] o pow. 1,0306 ha, objętej [...] położonej w obrębie [...] jedn. ewid. N. m. K., w granicach parcel katastralnych l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. D., na rzecz G. M., Z. P. i R. P.
W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie wniósł o zawieszenie postępowania z urzędu, ponieważ rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku toczącego się przed Wojewodą Małopolskim postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji działającego z upoważnienia Naczelnika Dzielnicy K. N. – Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego K. – N. z 15 czerwca 1978 r. znak: GKM.DZGT.I-8221-1-5/78.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej: u.g.n.) w zw. z art. 35 ust. 3 ustawy z 12 marca 1968 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 120 poz. 64; dalej: u.z.t.w.n.) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odjęcie prawa własności nieruchomości w trybie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. stanowi per se cel wywłaszczenia, a w konsekwencji przyjęcie, że przedmiotowa działka nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 u.g.n. i niezastosowanie z tej przyczyny art. 136 ust. 3.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przedmiotowa nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot na podstawie art. 136 i n. u.g.n., została wywłaszczona w trybie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. przewidywał szczególną, samodzielną materialnoprawną przesłankę dopuszczalności pozbawienia prawa własności, w postaci braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele w związku przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w art. 35 ust. 1. Źródłem trudności w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy jest natomiast okoliczność, że przepis art. 35 ust. 3 nieobowiązującej na dzień dzisiejszy u.z.t.w.n. nie ma odpowiednika w u.g.n. Tryb wywłaszczeniowy z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. różni się bowiem od postępowania wywłaszczeniowego regulowanego przepisami u.g.n., podczas gdy przepisy u.g.n. o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej zostały dopasowane jedynie do trybu postępowania wywłaszczeniowego uregulowanego w u.g.n. Powyższe oznacza, że tryb postępowania wywłaszczeniowego z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. z ww. przyczyn nie jest komplementarny względem trybu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej uregulowanego przepisami u.g.n., co jest źródłem trudności interpretacyjnych art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. w zw. z art. 136 i 137 u.g.n. Celem odebrania prawa własności nieruchomości na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. nie było wywłaszczenie per se. Oczywistym jest bowiem, że wywłaszczenie nie może być celem wywłaszczenia. Powyższe stwierdzenie obarczone jest błędem logicznym (ignotum per ignotum) i pozostaje w sprzeczności z obowiązującą na gruncie polskiego porządku prawnego tzw. klasyczną teorią wywłaszczenia. Celem wywłaszczenia na gruncie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. było usunięcie stanu faktycznego i prawnego – braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele w związku przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w art. 35 ust. 1. Ratio legis powołanego powyżej przepisu była więc ochrona podmiotu wywłaszczanego, który poniósł szkodę w wyniku realizacji celu publicznego określonego w art. 35 ust. 1. Mając na uwadze ratio legis art. 35 ust. 3, niekomplementarność trybu wywłaszczeniowego u.z.t.w.n. i trybu postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej u.g.n. oraz konstytucyjną zasadę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, przyjąć należy, że jeżeli realizacja celu publicznego określonego w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. nie spowodowała braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele albo jeżeli ocena organu wywłaszczającego w przedmiocie braku możliwości wykorzystania nieruchomości na dotychczasowe cele była pochopna, to spełniona jest przesłanka z art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przedmiotowa działka jest wykorzystywana w celu tożsamym, z celem w jakim była użytkowana przez wywłaszczonego. Ponadto, w uzasadnieniu decyzji z 3 września 2009 r. Starosta wskazał, że działka ta została wydzierżawiona w 2005 r. przez Gminę K. E. W. i R. Z. na cele rolniczo-ogrodnicze, a więc jest ona aktualnie wykorzystywana w identyczny sposób, w jaki użytkował ją C. P. przed wywłaszczeniem go z tej działki. Oznacza to, że nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ nieruchomość nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania przez wywłaszczonego na cele dotychczasowe. Należy również wskazać, że cel publiczny w związku z którym została wywłaszczona przedmiotowa działka nie został zrealizowany w terminie, o którym mowa w art. 137 u.g.n. Jak wynika bowiem z dokumentów zgromadzonych w sprawie budowa magistrali ciepłowniczej [...] (taki był cel określony w decyzji wywłaszczeniowej) została zakończona w 1994 r., co potwierdzają dokumenty księgowe, potwierdzające przyjęcie inwestycji jako środek trwały. Zgodnie z definicją środka trwałego zawartą w przepisach podatkowych, środkiem trwałym są budowle – kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania (art. 16a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Właściciel magistrali ciepłowniczej [...] mógł wprowadzić budowlę do ewidencji środków trwałych najpóźniej w miesiącu przekazania jej do używania (art. 16d ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), a to nastąpiło dopiero w 1994 r. Co oznacza, że magistrala była kompletna i zdatna do użytku dopiero w 1999 r. Nie ma jakiegokolwiek dokumentu, który by potwierdzał, że magistrala ciepłownicza [...] na odcinku przechodzącym przez przedmiotową działkę została wykonana wcześniej. Jeżeli magistrala była wykonywana częściami, na pewnych odcinkach – to nie ma żadnego dokumentu, który by potwierdzał, że była ona zdatna do użytkowania i wszystkie roboty budowlane, łącznie z zasypaniem linii przesyłowej zostały wykonane na początku lat 80-tych. W tym zakresie oparcie się na zeznaniach świadków, jest niewystarczające w kontekście formalnego dokumentu jakim jest przyjęcie magistrali do użytkowania w 1994 r. Powyższe oznacza, że cel dla którego nieruchomość została wywłaszczona został zrealizowany po 10 latach od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna. W konsekwencji, istnieje podstawa do zwrotu przedmiotowej działki na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., zgodnie z którym jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości. Jest to bezwzględny nakaz zwrotu bez konieczności spełnienia warunków, o których mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n. Bezspornym jest, że linia ciepłownicza [...] została wybudowana na części przedmiotowej działki, zwrotowi zatem powinna podlegać pozostała część.
Postanowieniem z 15 listopada 2013 r., I OSK 2612/13, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zawieszenie postępowania z urzędu, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., zawiesił postępowanie kasacyjne. Następnie postanowieniem z 21 września 2022 r., I OSK 2612/13, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 p.p.s.a., podjął zawieszone postępowanie, albowiem postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 15 czerwca 1978 r. zostało zakończone wydaniem decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 24 stycznia 2022 r. znak DO-VII.7613.383.2019.PJ, która jest prawomocna.
Zarządzeniem z 26 września 2022 r. Przewodniczący Wydziału I w Izbie Ogónoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, poinformował strony postępowania, że stosownie do art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm., dalej: uCOVID-19), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, czy wyrażają zgodę na rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Zarządzeniem z 16 listopada 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19, zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Zarzutami kasacyjnymi nie zostały objęte ustalenia faktyczne przyjęte w sprawie. Zarzuty naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, nie uzasadniają natomiast uchylenia wyroku, albowiem wyrok, mimo błędnej argumentacji, odpowiada prawu.
Nie zostało zakwestionowane, że na działkach o nr [...] i [...] prowadzone były roboty polegające na budowie magistrali ciepłowniczej [...]. Inwestycja ta została zrealizowana i uruchomiona zgodnie z przeznaczeniem, co przyznano także we wniosku o zwrot (k. 2 akt adm.). Przebieg magistrali na działkach [...] i [...] (powstałych z podziału działek [...] i [...]) ilustruje znajdująca się w aktach sprawy mapa (k. 88 akt adm.). Nie wynika z akt sprawy, jaka decyzja była podstawą do zajęcia terenu i przeprowadzenia na nim magistrali ciepłowniczej, okoliczność ta nie ma jednak istotnego znaczenia dla sprawy. Natomiast wniosek z 29 maja 1978 r. o wywłaszczenie, jak i poprzedzający go wniosek właścicieli działek z 22 maja 1978 r. potwierdzają, że roboty prowadzone w związku z budową magistrali trwały od 1973 r., powodując wyłączenie użytkowanego rolniczo terenu z możliwości jego dalszego użytkowania. Stan dewastacji terenu wymagał również następczo przeprowadzenia jego rekultywacji. Ustalenia te przywołano w uzasadnieniu decyzji z 15 czerwca 1978 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wskazując, że nieruchomość zajęta została pod przeprowadzenie magistrali ciepłowniczej, od kilku lat jest wyłączona z możliwości dotychczasowego, rolniczego wykorzystania i do takiego wykorzystania się nie nadaje. We wniosku z 22 maja 1978 r., na który powołano się we wniosku o wywłaszczenie, właściciele działek podali natomiast, że w związku z budową dwóch nitek magistrali na ich nieruchomości stanowiącej gospodarstwo ogrodnicze, nie mogą prowadzić działalności, wobec czego zwracają się o objęcie wywłaszczeniem działek nr [...] i [...] oraz przeniesienie ich własności na rzecz Skarbu Państwa.
Zasadniczo, przeprowadzanie przewodów służących do przesyłu mediów, w tym wody, pary, gazów, zarówno w aktualnym stanie prawnym, jak i pod rządami ustawy z 1958 r., nie wymaga pozbawienia prawa własności. Przepis art. 4 u.z.t.w.n. definiował w ówczesnym porządku prawnym wywłaszczenie jako całkowite odjęcie lub ograniczenie prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wywłaszczenie polegające na ograniczeniu prawa własności stanowiło szczególny tryb wywłaszczenia, uregulowany w rozdziale 5 u.z.t.w.n. Na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy – a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Ten szczególny tryb wywłaszczenia nie skutkował zatem pozbawieniem prawa własności. Przepis art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. przewidywał jednak, że zajęcie terenu pod przeprowadzenie przewodów i urządzeń może w pewnych okolicznościach uzasadniać dokonanie wywłaszczenia na zasadach ogólnych, skutkującego pozbawieniem prawa własności. Taka też decyzja, orzekająca o odjęciu prawa własności działek 173 i 174 i przeniesieniu go na rzecz Skarbu Państwa została wydana 15 czerwca 1978 r., decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym. Celem wywłaszczenia, wskazanym w decyzji, było przeprowadzenie magistrali ciepłowniczej [...]. Jak ustalono w sprawie, magistrala ta została przeprowadzona, nie można zatem stwierdzić, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość stała się z tego powodu zbędna dla celu wywłaszczenia.
Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń, że wywłaszczenia całych parcel [...] i [...] domagali się ich właściciele, wskazując na utratę możliwości dalszego ich użytkowania na dotychczasowy cel. Wywłaszczenie nieruchomości z zakresie przekraczającym terytorialny zasięg magistrali ciepłowniczej było więc efektem uwzględnienia wniosku właścicieli, wskazujących na przesłankę z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. Wywłaszczenie nie następowało w tym zakresie ze względu na niezbędność dla celu wywłaszczenia. Brak realizacji celu wywłaszczenia na tym terenie nie może zatem świadczyć o jego zbędności dla tego celu. Z tego względu należy podzielić stanowisko, że warunkiem zastosowania instytucji zwrotu do części nieruchomości wywłaszczonej ze względu na wniosek właściciela złożony w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., jest uprzednie stwierdzenie, że w sprawie wystąpiły przesłanki zwrotu nieruchomości w części przeznaczonej na realizację celu wywłaszczenia, ze względu na ich zbędność dla tego celu (brak realizacji celu wywłaszczenia) – tak wyrok NSA z 31 maja 2022 r., I OSK 1835/21 i powołane tam orzecznictwo oraz M. Wolanin [w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 952-953, nb 137).
Jakkolwiek zatem trafne są zarzuty błędnej wykładni art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 u.g.n. i art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n., polegającej na sprowadzeniu celu wywłaszczenia do celu, jakiemu służyć miała regulacja art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. (ochrona interesów ekonomicznych w właściciela), to wadliwość argumentacji nie uzasadnia uwzględnienia skargi. Skoro cel wywłaszczenia pod postacią magistrali ciepłowniczej został zrealizowany, to nieruchomość wywłaszczona, zarówno w części zajętej pod tę magistralę, jak i wywłaszczona ze względu na przesłanki z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., nie spełnia przesłanki zbędności dla celu wywłaszczenia i nie może podlegać zwrotowi. Przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. nie zostały w sprawie niewłaściwie zastosowane, albowiem kwalifikacja prawna ustalonego w sprawie stanu faktycznego jest prawidłowa. To, czy działka aktualnie może być wykorzystywana na cele rolnicze nie jest okolicznością świadczącą o zbędności dla celu wywłaszczenia. Ponieważ nie postawiono w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, brak jest podstaw do rozważenia argumentacji dotyczącej czasu realizacji magistrali. Sygnalnie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca zatem uwagę skarżącym na wyrok TK z 13 marca 2014 r., P 38/11 w którym orzeczono, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842). Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI