I OSK 1768/20

Naczelny Sąd Administracyjny2020-12-30
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo o ruchu drogowymkoszty pojazduusunięcie pojazduprzechowywanie pojazduoszacowanie pojazduwłasność pojazduart. 365 kpcprawomocność orzeczeniazwiązanie organówNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów administracji dotyczące obowiązku zapłaty kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu, uznając, że organy nie były związane ustaleniami sądu powszechnego co do własności pojazdu.

Sprawa dotyczyła obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, opierając się na prawomocnym postanowieniu sądu powszechnego o przepadku pojazdu, które wskazywało skarżącego jako właściciela. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzje organów, stwierdzając, że postanowienie o przepadku pojazdu nie przesądza o obowiązku zapłaty kosztów, a organy administracji miały obowiązek samodzielnego ustalenia właściciela pojazdu.

Sprawa dotyczyła obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, który został usunięty z drogi. Starosta nałożył opłatę solidarnie na właściciela pojazdu (skarżącego) i kierującą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, opierając się na prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego w Pabianicach o przepadku pojazdu, które wskazywało skarżącego jako właściciela. Sąd I instancji uznał, że organy administracji i sądy administracyjne są związane ustaleniami sądu powszechnego na mocy art. 365 § 1 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów. NSA stwierdził, że przedmiotem prawomocności materialnej jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie jego motywy. W przypadku postanowienia o przepadku pojazdu, ustalenie właściciela nie jest koniecznym uzupełnieniem rozstrzygnięcia, a samo orzeczenie o przepadku może nastąpić nawet bez ustalenia właściciela. Dlatego organy administracji nie były związane ustaleniami sądu powszechnego co do własności pojazdu i miały obowiązek samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia, kto ponosi odpowiedzialność za koszty usunięcia i przechowywania pojazdu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy administracji nie są związane ustaleniami faktycznymi sądu powszechnego zawartymi w uzasadnieniu postanowienia o przepadku pojazdu, jeśli ustalenia te nie stanowią koniecznego uzupełnienia sentencji rozstrzygnięcia o przepadku.

Uzasadnienie

NSA uznał, że przedmiotem prawomocności materialnej jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie jego motywy. Ustalenie właściciela pojazdu nie jest koniecznym uzupełnieniem rozstrzygnięcia o przepadku, gdyż orzeczenie o przepadku może nastąpić nawet bez ustalenia właściciela. Dlatego organy administracji miały obowiązek samodzielnego ustalenia właściciela pojazdu w postępowaniu o zapłatę kosztów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

k.p.c. art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Przedmiotem prawomocności materialnej jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły, chyba że stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu.

k.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

u.p.r.d. art. 130a § ust. 10d

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Starosta może wystąpić do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności.

u.p.r.d. art. 130a § ust. 10e

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

W sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

u.p.r.d. art. 130a § ust. 10h

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Organy administracji miały obowiązek ustalić właściciela pojazdu lub osobę we władaniu której znajdował się pojazd w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, jako strony postępowania zobowiązanej do ponoszenia kosztów.

u.p.r.d. art. 130a § ust. 10i

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Organy administracji miały obowiązek ustalić właściciela pojazdu lub osobę we władaniu której znajdował się pojazd w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, jako strony postępowania zobowiązanej do ponoszenia kosztów.

Pomocnicze

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 1 § pkt 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.c. art. 13 § § 2

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

u.p.r.d. art. 78 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji miały obowiązek działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i organów państwowych.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji miały obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji miały obowiązek oceny materiału dowodowego na podstawie własnego przekonania.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie są związane ustaleniami faktycznymi sądu powszechnego zawartymi w uzasadnieniu postanowienia o przepadku pojazdu, jeśli nie stanowią one koniecznego uzupełnienia sentencji. Ustalenie właściciela pojazdu nie jest konieczne do orzeczenia o jego przepadku, co oznacza, że organy administracji mają obowiązek samodzielnego ustalenia właściciela w postępowaniu o zapłatę kosztów. Sąd administracyjny powinien badać kwestię własności pojazdu w kontekście odpowiedzialności za koszty, nawet jeśli istnieje prawomocne postanowienie o przepadku.

Odrzucone argumenty

Sąd I instancji uznał, że organy administracji są związane ustaleniami sądu powszechnego co do własności pojazdu na mocy art. 365 § 1 k.p.c.

Godne uwagi sformułowania

Przedmiotem prawomocności materialnej wynikającej z cytowanego art. 365 § 1 kpc jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Związanie [w myśl art. 365 § 1 kpc] rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu. Ustalenia faktyczne sądu powszechnego dotyczące właściciela pojazdu, z punktu widzenia skuteczności orzeczenia o przepadku pojazdu, nie determinują zatem takiego orzeczenia, stąd nie mogą być uznane za wiążące w ramach art. 365 § 1 kpc.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Marian Wolanin

sprawozdawca

Dariusz Chaciński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu związania organów administracji orzeczeniami sądów powszechnych, zwłaszcza w kontekście art. 365 § 1 k.p.c. i spraw dotyczących odpowiedzialności za koszty związane z pojazdami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z kosztami usuwania i przechowywania pojazdów, ale zasada interpretacji art. 365 § 1 k.p.c. ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne rozumienie mocy wiążącej orzeczeń sądowych i jak organy administracji muszą samodzielnie badać fakty, nawet w obliczu orzeczeń sądów powszechnych. Jest to istotne dla prawników procesowych i administracyjnych.

Czy orzeczenie o przepadku auta zwalnia z obowiązku zapłaty za jego holowanie? NSA wyjaśnia granice związania organów administracji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1768/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 413/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-12-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1360
art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1990
art. 130a ust. 10d, 10e, 10h i 10i
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin (spr.) del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 413/19 w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu: I. uchyla zaskarżony wyrok, II. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z [...] r., nr [...], III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz Ł. K. kwotę [...] (słownie: [...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 413/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r., nr [...], w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że decyzją z [...] r. Starosta P. orzekł o ustaleniu opłaty w wysokości [...] zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] - solidarnie od właściciela pojazdu, tj. Ł. K. oraz kierującej tym pojazdem D. R.-Sz. Po rozpatrzeniu odwołania Ł. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Oddalając skargę Ł. K. na decyzję organu odwoławczego Sąd I instancji przytoczył treść art. 130a ust. 10h i 10i ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018 r. poz.1990, ze zm.) i stwierdził, że przed wydaniem decyzji w sprawie nałożenia obowiązku uiszczenia kosztów wynikających z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz sprzedaży pojazdu, organy powinny ustalić właściciela pojazdu i ewentualnie osobę we władaniu której znajdował się pojazd w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, bo to te osoby są stroną tego postępowania i są zobowiązane (solidarnie) do ponoszenia wskazanych kosztów. W rozpoznawanej sprawie, prawomocnym (od 18 kwietnia 2018 r.) postanowieniem z 27 marca 2018 r., sygn. akt I Ns 270/18, Sąd Rejonowy w Pabianicach I Wydział Cywilny w postępowaniu toczącym się na wniosek Starosty P. o z udziałem Ł. K. orzekł przepadek na rzecz Powiatu P. samochodu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz oddalił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pojazd stanowi własność Ł. K., co wynika z karty informacyjnej pojazdu. Sąd ustalił, że zawiadomieniem z [...] r. Ł. K. został powiadomiony o usunięciu pojazdu z drogi i wezwany przez Komendę Powiatową Policji w P. do odbioru przedmiotowego pojazdu z pouczeniem, że nieodebranie pojazdu po upływie 3 miesięcy skutkować będzie skierowaniem wniosku do Sądu o orzeczenie przepadku pojazdu. Powiadomienie to zostało doręczone [...] r.
W ocenie Sądu I instancji, mając na uwadze art. 365 § 1 kpc, sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (art. 365 § 2 kpc) nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia i nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. W wyroku z 5 października 2012 r., sygn. akt IV CSK 67/12. Sąd Najwyższy wskazał, że związanie treścią prawomocnego orzeczenia oznacza nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 kpc, że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej, stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. W konkretnym przypadku związanie to rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu. Wyrazem statuowanej tym przepisem prawomocności materialnej orzeczenia jest konieczność brania jej pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, która nie może podlegać już ponownemu badaniu. Dodatkowo należy przywołać rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2011 r., sygn. akt III CSK 161/10, zgodnie z którym określony w art. 365 kpc zakres związania sądu treścią prawomocnego orzeczenia oznacza natomiast zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Moc wiążąca jest przedmiotem rozpoznania wtedy, gdy rozpoznawana jest inna sprawa, a kwestia rozstrzygnięcia wcześniejszym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Odnosi się ona, po pierwsze do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i po drugie do waloru prawnego rozstrzygnięcia zawartego w treści orzeczenia. Skutkiem pozytywnym jest to, że rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu stwarza taki stan prawny, jaki z niego wynika, czyli sądy rozpoznające spór muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym zatem postępowaniu, w którym pojawi się ta sama kwestia, nie może być już badana. Związanie dotyczy sentencji wyroku i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. W konsekwencji nikt nie może kwestionować faktu istnienia prawomocnego wyroku i jego treści. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyrokach z: 10 lutego 2010 r., sygn. akt II PK 212/09, z 16 lipca 2009 r., sygn. akt I CSK 456/08 oraz w postanowieniu z 3 lutego 2010 r., sygn. akt II CSK 414/09. Z kolei w wyroku z 24 maja 2018 r., sygn. V AGa 149/2018, Sąd Apelacyjny w Katowicach stwierdził, że prawomocny wyrok swoją mocą powoduje, że nie jest możliwe dokonanie odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego samego stosunku prawnego w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, między tymi samymi stronami. Tylko takie rozumienie mocy wiążącej prawomocnego wyroku pozwala na zrealizowanie celów art. 365 § 1 i art. 366 kpc, to jest zagwarantowanie prawa do sądu i zapewnienia niewzruszalności sądowemu orzeczeniu udzielającemu ochrony prawnej określonemu prawu podmiotowemu lub odmawiającemu udzielenia takiej ochrony.
Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy w Pabianicach, wydając postanowienie z 27 marca 2018 r., uznał, że w myśl art. 130a ust. 10e ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym zostały spełnione wszystkie przesłanki do orzeczenia przepadku pojazdu ustalając tym samym, że właściciel został prawidłowo powiadomiony o możliwości odebrania pojazdu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy w Pabianicach wskazał, że właścicielem pojazdu jest Ł. K. i to z jego udziałem, jako właścicielem pojazdu (w dacie wydania orzeczenia) toczyło się postępowanie sądowe. Jednoznaczne wskazanie właściciela przedmiotowego pojazdu nastąpiło też w uzasadnieniu postanowienia i jest niewątpliwie koniecznym uzupełnieniem rozstrzygnięcia niezbędnym dla wyjaśnienia jego zakresu, indywidualizującym sentencję postanowienia w zakresie oznaczenia właściciela, któremu na mocy tego postanowienia sądu odjęto własność pojazdu. Tym samym, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Pabianicach z 27 marca 2018 r. ma rozstrzygające znaczenie dla oznaczenia prawa własności spornego samochodu w dacie wydania przez Sąd postanowienia, a więc także w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi i wiąże wszystkie sądy oraz organy orzekające w tej sprawie.
Tak więc sąd administracyjny, jak również organy administracji publicznej, związane są tym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pabianicach sygn. I Ns 270/18, który jednoznacznie przesądził, że właścicielem przedmiotowego samochodu był skarżący. Dlatego też, przedstawione w odwołaniu i w skardze do Sądu stanowisko, że skarżący nie był właścicielem spornego pojazdu, co w ocenie skarżącego wynika z przedstawionych umów sprzedaży z [...] r. i [...] r., bez wzruszenia postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach w sprawie sygn. I Ns 270/18 musi być uznane za bezskuteczne, gdyż nie może podważyć ustaleń sądu powszechnego zawartych w prawomocnym orzeczeniu, wydanym z udziałem skarżącego. Związanie wyrokiem (postanowieniem) sądu cywilnego oznacza brak możliwości zignorowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Nie jest dopuszczalne odmienne ustalenie zaistnienia, przebiegu i oceny istotnych dla danego stosunku prawnego zdarzeń faktycznych w kolejnych procesach sądowych między tymi samymi stronami, chociażby przedmiot tych spraw się różnił. Zakazane jest również prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczności podważające ustalenia faktyczne zawarte w wiążącym orzeczeniu. Skarżący mógł wziąć udział w postępowaniu przed sądem cywilnym i powołać się na ww. umowy sprzedaży pojazdu, lecz z takiej możliwości nie skorzystał. Zarówno organ jak i sąd administracyjny, w świetle art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, nie prowadzą postępowania w celu ustalenia własności lub innego tytułu prawnego do pojazdu, bowiem ustalenia sądu cywilnego są wiążące. Dopóki skarżący skutecznie nie wystąpi o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia z 27 marca 2018 r. to organ i sąd administracyjny są związane jego treścią.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 sierpnia 2018 r. , sygn. akt I OSK 2276/16, przyjął, że na etapie ustalania kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do zakończenia postępowania, dochodzi do konieczności uwzględnienia bezwzględnej mocy wiążącej orzeczenia sądu w sprawie przepadku pojazdu. Jak przyjmuje art. 365 § 1 kpc, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podkreślić trzeba, że wydanie orzeczenia o przepadku pojazdu usuniętego z drogi poprzedza m.in. ustalenie co do tożsamości osoby uprawnionej do jego odbioru, tu: właściciela pojazdu. Dla postępowania, w którym dochodzi do ustalenia kosztów podlegających zwrotowi, prawomocne orzeczenie sądu o przepadku pojazdu ma znaczenie prejudycjalne, kształtuje bowiem stan faktyczny, z jakim ustawodawca związał obowiązek ponoszenia przez właściciela kosztów, do jakich doszło na skutek usunięcia pojazdu z drogi. Na tym etapie wątpliwości organu co do trafności ustaleń poczynionych przez sąd nie mogą prowadzić do zakwestionowania wydanego orzeczenia. Wadliwość ustaleń faktycznych, na jakich oparł się sąd orzekający w sprawie przepadku pojazdu, bez uprzedniego wzruszenia tego orzeczenia, nie może być podstawą do wyprowadzenia wniosku o potrzebie zweryfikowania przez organ dostrzeżonych nieprawidłowości i ewentualnego przyjęcia odmiennych danych. NSA zauważył, że charakter spraw o zatrzymaniu pojazdu, przepadku pojazdu i obowiązku zwrotu kosztów z tym związanych wymaga jednolitości w aspekcie przedmiotowo-podmiotowym. Nie zgodził się zatem z Sądem I instancji, że organy administracji nie są związane prawomocnym orzeczeniem w sprawie przepadku pojazdu, przez co zobowiązane są do dokonywania odrębnych ustaleń faktycznych w zakresie danych właściciela samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia z drogi pojazdu.
Umowy, na które powołuje się skarżący, nie zostały zgłoszone do Wydziału Komunikacji, a umowa sprzedaży samochodu zawarta między skarżącym, a M. B. datowana na [...] r. do Towarzystwa Ubezpieczeń Ogólnych [...] została dostarczona pocztą elektroniczną dopiero [...] r. Stosownie do treści art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Z akt sprawy wynika, że skarżący tego obowiązku nie dopełnił. Skarżący nie przedłożył również organowi umowy sprzedaży z [...] r. W ocenie Sądu I instancji, umowa sprzedaży pojazdu z [...] r. zawarta pomiędzy skarżącym a M. B., nie mogła odnieść zamierzonego skutku w postaci uwolnienia skarżącego od obowiązku zapłaty naliczonych kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu. Skarżący do odwołania załączył także kolejną umowę sprzedaży pojazdu zawartą pomiędzy M. B. a D. Sz.-R. z [...] r., która również nie ma z wyżej wskazanych przyczyn, wpływu na treść rozstrzygnięcia. D. R.-Sz. będąca również stroną postępowania w sprawie kosztów usunięcia pojazdu solidarnie ze skarżącym nie kwestionowała decyzji wydanych w tym przedmiocie. Odwołanie oraz skargę do Sądu I instancji, w której podważono osobę skarżącego jako właściciela spornego pojazdu, wniósł tylko Ł. K.
Sąd zauważył, że orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące ustalenia właściciela pojazdu w dacie jego usunięcia oraz możliwości prowadzenia przez organy administracji w tym zakresie postępowania dowodowego nie jest jednolite. Sąd nie podzielił stanowiska, że przedmiotem prawomocności materialnej jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Walor prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w przywołanym postanowieniu dotyczył przepadku rzeczy czyli pojazdu samochodowego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku pojazdu dotyczy przejścia prawa własności tego pojazdu z dotychczasowego właściciela na rzecz powiatu w określonych okolicznościach wskazanych w art. 130a ust. 10e ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Ten przepis stanowił podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 130a ust. 10d powołanej ustawy możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej (por. wyrok NSA z 15 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2272/18, z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2599/18, z 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2501/18, z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2348/16), ale nie był on podstawą orzeczenia Sądu Rejonowego w Pabianicach.
W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 413/19, pełnomocnik Ł. K. zarzucił naruszenie art. 130a ust. 10h ustawy - Prawo o ruchu drogowym w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej ppsa, w zw. z art. 365 § 1 kpa, przez jego błędną wykładnię, na skutek uznania, że w oparciu o ustalony stan faktyczny w przedmiotowej sprawie istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego obowiązku poniesienia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania oraz błędnego uznania, że skarżącemu w dniu usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu przysługiwało prawo własności pojazdu [...].
W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj. art 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, przez:
- zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wadliwego ustalenia, że to skarżący jest właścicielem pojazdu, pomimo że skarżący pod adresem [...] nie przebywał i nie zamieszkiwał,
- niewłaściwym oparciu się przez organ administracyjny na ustalonych okolicznościach stanu faktycznego w postanowieniu Sądu Rejonowego w Pabianicach, I Wydziału Cywilnego z 27 marca 2018 r., sygn. I Ns 270/18, o przepadku pojazdu na rzecz powiatu, co doprowadziło do zaniechania przeprowadzenia przez organ II instancji, postępowania dowodowego we własnym zakresie, mianowicie przesłuchania skarżącego, który od początku wskazywał, że pod adresem ul. [...] zamieszkuje mama skarżącego, która mogłaby odebrać korespondencję w imieniu skarżącego, ale taka okoliczność została uniemożliwiona przez rzekome pozostawienie awizo, którego jak wskazuje skarżący nie było,
- uznanie przez sąd administracyjny, że organ administracyjny jest związany orzeczeniem Sądu Rejonowego w Pabianicach, I Wydziału Cywilnego z dnia 27 marca 2018 r. i poprzestaniu wyjaśnienia kwestii własności pojazdu na powołaniu się na ww. wyrok, podczas gdy w niniejszym postępowaniu organ stosując art. 75 i art. 76 § 1 kpa powinien rozpoznać ww. orzeczenie jako dowód z dokumentu urzędowego, a w zaskarżonym zakresie przeprowadzić postępowanie dowodowe,
-uznanie przez sąd administracyjny, pomimo zebranego w sprawie materiału dowodowego, że skarżący nie zamieszkiwał i nie przebywał pod adresem ul. [...] w P., pomimo załączonej umowy z [...] r. oraz przedłużającego tę umowę aneksu z [...] r. przez wadliwą (jedyną uzasadniającą oddalenie skargi) argumentację, że w piśmie [...] TUO S.A. z [...] r. widniał adres ul. [...], a na umowie sprzedaży również widniał adres ul. [...] w P., podczas w toku prowadzonego postępowania choć były kwestionowane rzeczywiste miejsce zamieszkania Ł. K. oraz jak należy domniemywać rzetelność umowy najmu z [...] r. nie doszło do sprawdzenia, czy umowa ta zgodnie z § 13 została zgłoszona przez wynajmującą do Naczelnika Urzędu Skarbowego w terminie 14 dni. Jednocześnie na marginesie należy dodać, że fakt odebrania korespondencji w dniu [...] r. matce skarżącego nie należy utożsamiać z doręczeniem osobistym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, szczególnie ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, jak zarzucono w tej skardze.
Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zakres związania organów administracji postanowieniem Sądu Rejonowego w Pabianicach z 27 marca 2018 r., sygn. akt I Ns 270/18 o przepadku na rzecz Powiatu P. samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...].
Zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 kpc, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przedmiotem prawomocności materialnej wynikającej z cytowanego art. 365 § 1 kpc jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Wprawdzie według Sądu Najwyższego (por. cytowane przez Sąd I instancji wyroki: z 5 października 2012 r., sygn. akt IV CSK 67/12 oraz z 4 lutego 2011 r. sygn. akt III CSK 161/10), w konkretnym przypadku związanie [w myśl art. 365 § 1 kpc] rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu, czyli związanie dotyczy sentencji wyroku i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. Pogląd ten nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ z treści sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach nie wynika, aby skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu. Sąd orzekł bowiem jedynie o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu P., dlatego motywy uzasadnienia tego postanowienia tylko w takim zakresie są wiążące, w jakim mogą stanowić konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie bez znaczenia w sprawie jest także okoliczność, że według art. 130a ust. 10d ustawy - Prawo o ruchu drogowym starosta może wystąpić do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności. Zgodnie zaś z art. 130a ust. 10e powołanej ustawy, w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z zestawienia obu powołanych przepisów wynika, że orzeczenie o przepadku pojazdu może być wydane także wtedy, gdy właściciel tego pojazdu nie zostanie ustalony. Jakkolwiek okoliczność ta nie wystąpiła w niniejszej sprawie, co słusznie zauważył Sąd I instancji, to ma ona jednak istotne znaczenie normatywne, ponieważ potwierdza, że ustalenie właściciela pojazdu dla orzeczenia o jego przepadku nie wpływa na dopuszczalność i skuteczność orzeczenia o przepadku. Ustalenia faktyczne sądu powszechnego dotyczące właściciela pojazdu, z punktu widzenia skuteczności orzeczenia o przepadku pojazdu, nie determinują zatem takiego orzeczenia, stąd nie mogą być uznane za wiążące w ramach art. 365 § 1 kpc. W kontekście jurydycznej możliwości orzekania przez sąd powszechny o przepadku pojazdu także bez ustalenia jego właściciela, ustalenia faktyczne w tym zakresie nie stanowią koniecznego uzupełnienia rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie ma więc w niniejszej sprawie żadnych racji jurydycznych przemawiających za unaniem, że motywy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach z 27 marca 2018 r. dotyczące ustalenia, że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu w chwili orzekania o jego przepadku na rzecz Powiatu P., stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia i przez to są objęte wiążącą mocą prawną w rozumieniu art. 365 § 1 kpc. Ustalenie sądu cywilnego dotyczące kwestii właścicielskich przedmiotowego pojazdu nie było bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia, a co najwyżej przedmiotem rozważań zawartych w uzasadnieniu.
Wydanie przez Sąd Rejonowy w Pabianicach powołanego postanowienia z 27 marca 2018 r. nie zwalniało zatem organów administracji od dokonania własnych ustaleń faktycznych dotyczących właściciela przedmiotowego pojazdu w postępowaniu służącym określeniu wysokości pokrycia kosztów usunięcia, przechowania i oszacowania tego pojazdu. Organy administracji miały więc obowiązek - wynikający z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia właściciela przedmiotowego pojazdu albo innej osoby uprawnionej do dysponowania tym pojazdem, zobowiązanych do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowania i oszacowania, stosownie do art. 130a ust. 10h i 10i ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Nałożenie obowiązku poniesienia powołanych kosztów może bowiem nastąpić tylko na taką osobę, co do której zostanie bezspornie wyjaśnione i ustalone, że jest osobą zobowiązaną w świetle powołanego wyżej art. 130a ust. 10h i 10i ustawy - Prawo o ruchu drogowym.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 ppsa, uchylił decyzje organów obu instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI