I OSK 1753/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-12-10
NSAAdministracyjneŚredniansa
rekultywacjaochrona gruntówpostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSAprawo materialneprawo procesoweopinie biegłychstan faktyczny

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy dotyczącą zakończenia rekultywacji gruntów, uznając, że przepisy nie wymagają opinii biegłych dla każdej decyzji w tym zakresie i dopuszczają częściowe zakończenie rekultywacji.

Gmina Kleczew wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję SKO w sprawie rekultywacji gruntów. Gmina zarzucała naruszenie przepisów postępowania (m.in. brak powołania biegłego, nierzetelne ustalenie stanu faktycznego) oraz prawa materialnego (błędna wykładnia przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych). Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że przepisy nie obligują organu do powoływania biegłych w każdej sytuacji, a opinie przedstawiane przez strony nie są opiniami biegłych w rozumieniu k.p.a. Sąd uznał również, że możliwe jest częściowe zakończenie rekultywacji, a zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego były zbyt ogólne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy Kleczew od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę gminy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie w przedmiocie rekultywacji gruntów. Gmina zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nierzetelne zebranie materiału dowodowego, zaniechanie powołania biegłego oraz niewłaściwe uzasadnienie decyzji. Podniosła również zarzuty naruszenia prawa materialnego, kwestionując błędną wykładnię art. 4 pkt 18 oraz art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, twierdząc, że organ ma obowiązek uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców przy każdej decyzji dotyczącej rekultywacji oraz że nie można uznać rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że obowiązek uzyskania opinii biegłych wynika z przepisów prawa jedynie w określonych sytuacjach, a opinie przedstawiane przez strony nie są traktowane jako opinie biegłych w rozumieniu k.p.a. Ponadto, NSA uznał, że przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych dopuszczają możliwość częściowego zakończenia rekultywacji, jeśli cele rekultywacji zostały osiągnięte na danej części gruntu. Sąd podkreślił również, że związanie granicami skargi kasacyjnej uniemożliwia mu samodzielne uzupełnianie lub korygowanie zarzutów strony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, obowiązek uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców wynika z przepisów jedynie w odniesieniu do ustalenia stopnia ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, a nie przy każdej decyzji dotyczącej rekultywacji.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 22 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wymienia cztery odrębne zagadnienia rozstrzygane w drodze decyzji, a obowiązek opinii rzeczoznawców dotyczy jedynie pkt 1 (stopień ograniczenia wartości użytkowej).

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § ust. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.g.r.l. art. 4 § pkt 18

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Definicja rekultywacji gruntów.

u.o.g.r.l. art. 22 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.

u.o.g.r.l. art. 28 § ust. 5

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Obowiązek ustalenia stopnia ograniczenia wartości użytkowej gruntów na podstawie dwóch opinii rzeczoznawców.

u.o.g.r.l. art. 20 § ust. 3

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Planowanie i projektowanie rekultywacji na wszystkich etapach działalności przemysłowej.

u.o.g.r.l. art. 20 § ust. 4

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Prowadzenie rekultywacji w miarę jak grunty stają się zbędne, nawet częściowo.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 84 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Powoływanie biegłych.

k.p.a. art. 79 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zawiadomienie stron o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek przekonywania stron.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu.

p.p.s.a. art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwą kontrolę legalności, błędne nieuznanie naruszeń przez organy obu instancji, w tym niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozpatrzenie materiału dowodowego, pominięcie opinii Gminy, zaniechanie powołania biegłego, niebadanie parametrów parowania i zasilania zbiornika, a także niewłaściwe uzasadnienie decyzji. Naruszenie przepisów postępowania poprzez niezawiadomienie stron o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego. Naruszenie przepisów postępowania poprzez pobieżną analizę zarzutów skargi i nieodniesienie się do wszystkich z nich. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 18 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, polegającą na uznaniu, że możliwe jest uznanie rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów mających docelowo znaleźć się pod zbiornikiem wodnym. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, poprzez uznanie, że organ nie ma obowiązku uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców przy wydawaniu decyzji o zakończeniu rekultywacji.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej Powołanie biegłego, w myśl art. 84 § 1 k.p.a., ma charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie. Przedstawienie prywatnej opinii biegłego przez stronę jest w rzeczywistości przedstawieniem własnego poglądu strony przy zaakcentowaniu, że pogląd ten odpowiada stanowisku rzeczoznawcy. Brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący

Dariusz Chaciński

sprawozdawca

Maciej Dybowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku powoływania biegłych w postępowaniu administracyjnym, dopuszczalności częściowego zakończenia rekultywacji gruntów oraz zakresu kontroli sądowej w postępowaniu kasacyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz procedury administracyjnej, a jego zastosowanie może być ograniczone do podobnych stanów faktycznych i prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych i materialnych związanych z rekultywacją gruntów, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i ochrony środowiska.

Czy rekultywacja musi być zakończona na całym obszarze? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1753/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Po 762/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-04-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 82
art. 4 pkt 18, art. 22 ust. 1 pkt 4, art. 28 ust. 5
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Kleczew od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 762/23 w sprawie ze skargi Gminy Kleczew na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 28 stycznia 2022 r. nr SKO-OŚ-4150/10/2021 w przedmiocie rekultywacji gruntów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 kwietnia 2024 r. II SA/Po 762/23, oddalił skargę Gminy Kleczew na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z 28 stycznia 2022 r. nr SKO-OŚ-4150/10/2021 w przedmiocie rekultywacji gruntów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Kleczew. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, błędnie nie stwierdził naruszenia przez organy obu instancji wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu prowadzącym do istotnego wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy organy wydające decyzje w sprawie niedokładnie i nierzetelnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy oraz w sposób niewyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, o czym świadczy:
- pominięcie w ustaleniach organów wniosków wypływających ze znajdującej się w aktach sprawy opiniach przedkładanych przez Gminę Kleczew,
- zaniechanie powołania biegłego, podczas gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne,
- zaniechanie zbadania jaka jest wielkość parowania zbiornika podlegającego rekultywacji (jaka ilość wody odparowuje), jaka jest ilość wód powierzchniowych, które będą zasilać zbiornik po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika wody, a także czy planowana do uzyskania rzędna wysokości wód będzie zapewniona po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika;
2. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 79 § 1 i 2 w zw. z 84 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie stron o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego, za którą organ uznaje opinię dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O.;
3. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, błędnie nie stwierdził naruszenia przez organy obu instancji wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu prowadzącym do istotnego wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy wydane przez organy decyzje nie zawierają właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego, a w szczególności nie zawierają wyjaśnienia, dlaczego opinie przedkładane przez Gminę Kleczew zostały pominięte przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie;
4. art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pobieżną analizę zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze i nieodniesienie się do wszystkich z nich, a w szczególności nieodniesienie się do zarzutu naruszenia art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80, a także art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a.;
II. przepisów prawa materialnego:
1. art. 4 pkt 18 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (dalej: ustawa o ochronie gruntów) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że możliwe jest uznanie rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów mających docelowo znaleźć się pod zbiornikiem wodnym;
2. art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 ustawy o ochronie gruntów, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przy wydawaniu decyzji w przedmiocie zakończenia rekultywacji organ nie ma obowiązku uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców, mimo że literalna wykładnia tego przepisu wskazuje, że przy wydawaniu każdej decyzji w oparciu o art. 22 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów organ ma obowiązek je uzyskać.
Skarżąca kasacyjnie gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji SKO z 28 stycznia 2022 r. w przedmiocie rekultywacji gruntów oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania P[...] S.A. z siedzibą w K. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości.
Przede wszystkim zauważyć należy, że drugi zarzut postawiony w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) jest w istocie zarzutem procesowym, a nie materialnym, gdyż dotyczy środków dowodowych. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoczyna rozważania od tej kwestii, ponieważ powtarza się ona w pierwszym zarzucie opartym na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżąca kasacyjnie Gmina Kleczew twierdzi bowiem, że z art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 ustawy o ochronie gruntów wynika, że przy wydawaniu decyzji w przedmiocie zakończenia rekultywacji organ ma obowiązek uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców. Jest to teza błędna. Z art. 22 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów wynika, że decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:
1) stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;
2) osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;
3) kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;
4) uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.
Wszystkie cztery kwestie w tym przepisie wymienione stanowią osobne zagadnienia, rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej, przy czym tylko w kwestii stopnia ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów (pkt 1) przepis stanowi, że ustala się je "na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5". To samo wynika z tego ostatniego przepisu, w którym czytamy, że "Rozmiar ograniczenia wartości użytkowej gruntów ustala się na podstawie dwóch odrębnych opinii rzeczoznawców." Nie jest więc tak, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie Gmina, że rozstrzygnięcie we wszystkich czterech kwestiach, o jakich mowa w ust. 1 art. 22 ustawy o ochronie gruntów, wymaga opinii dwóch rzeczoznawców. Trudno znaleźć jakiekolwiek racje, dla których np. wskazanie osoby obowiązanej do rekultywacji gruntów wymagałoby opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5. Jeszcze raz podkreślić należy, że z art. 22 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów wynika tylko, że decyzja w sprawie stopnia ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, wymaga opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5. Jeśli więc decyzja w niniejszej sprawie wydawana była na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie gruntów, to opinie, o których mowa w art. 28 ust. 5, nie były konieczne.
Jeśli zaś nie ma wynikającego z przepisu prawa obowiązku posiłkowania się przez organ opinią biegłego w danej kwestii, to "Powołanie biegłego, w myśl art. 84 § 1 k.p.a., ma charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie. Wykorzystanie tego środka dowodowego jest zasadne, gdy dla prawidłowego załatwienia sprawy, ze względu na poziom jej skomplikowania, wymagane są wiadomości, którymi nie dysponuje organ" (wyrok NSA z 6.09.2024 r. I OSK 820/23, LEX nr 3761706).
Faktem jest, że przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy organ posiłkował się stanowiskami wyrażanymi w wielu ekspertyzach naukowych, ale ponieważ większość z nich nie była wykonana na zlecenie organu prowadzącego postępowanie, nie można ekspertyz tych traktować jako opinii biegłych, w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. "Nie ulega wątpliwości, że przedstawienie prywatnej opinii biegłego przez stronę jest w rzeczywistości przedstawieniem własnego poglądu strony przy zaakcentowaniu, że pogląd ten odpowiada stanowisku rzeczoznawcy (wyrok Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2010 r., I CSK 544/09). Prywatny biegły może, nawet bez złej woli, informowany tylko przez jedną ze stron, eksponować momenty korzystne dla swego zleceniodawcy i jednocześnie pomijać, nawet nieświadomie, okoliczności mniej korzystne (...)" (wyrok NSA z 20.01.2015 r. II OSK 1481/13, LEX nr 1956457). Ekspertyzy naukowe, nieprzeprowadzane na zlecenie organu, mogą być natomiast dowodem, w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Wyjaśnienia te stanowią tym samym odpowiedź na zarzut drugi, postawiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 79 § 1 i 2 w zw. z 84 § 1 k.p.a.). Ponieważ, jak z samej skargi kasacyjnej wynika (zob. jej uzasadnienie, str. 8), ekspertyza dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. (do której odnosi się wskazany wyżej zarzut), nie była zlecona przez organ, nie można jej traktować jako opinii biegłych, w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Stąd też nie mają do niej zastosowania rygory wynikające z art. 79 § 1 i 2 k.p.a.
Nie jest też prawdą, że organ i Sąd I instancji nie odnieśli się do ekspertyz przedstawianych przez Gminę Kleczew (to w odniesieniu do pierwszego zarzutu procesowego, naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a.). Na str. 43-44 uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że "(...) wbrew argumentacji zawartej w skardze, proces rekultywacji na terenach objętych wnioskiem uznać należy za zakończony - omawianym terenom nadano lub przywrócono bowiem wartości użytkowe lub przyrodnicze. Należy przy tym wskazać, iż w świetle obowiązujących przepisów stanowisko, zgodnie z którym zakończenie procesu rekultywacji należy wiązać z powstaniem stabilnego ekosystemu zbiornika Kleczew [to w odniesieniu do wniosków wynikających z ekspertyz wykonanych na zlecenie gminy – zob. str. 39-40 uzasadnienia wyroku] nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego." Wcześniej natomiast Sąd I instancji omówił stanowisko skarżącej, odwołujące się do ekspertyz wykonanych na jej zlecenie (str. 38-40 uzasadnienia). Organ natomiast przeprowadził analizę wszystkich ekspertyz znajdujących się w aktach sprawy, również tych wykonanych na zlecenie Gminy Kleczew, i szczegółowo wyjaśnił (na wielu stronach decyzji i w odniesieniu do wielu zagadnień, w tym stabilności skarp, powstania ekosystemów, jakości wody i.t.d.), które z argumentów uznał za trafne, w tym w świetle norm prawnych odnoszących się do rekultywacji gruntów. Powtarzanie tych kilkudziesięciostronicowych argumentów mijałoby się z istotą rozważań nad zarzutami skargi kasacyjnej. W żaden sposób nie można jednak w tej sytuacji twierdzić, że organy i Sąd I instancji nie odnieśli się do argumentów skarżącej wywiedzionych z ekspertyz sporządzonych na jej zlecenie, czego nie można utożsamiać z ich podzieleniem.
Ponadto, w odniesieniu do argumentu podniesionego w pierwszym zarzucie procesowym, o zaniechanie zbadania jaka jest wielkość parowania zbiornika podlegającego rekultywacji (jaka ilość wody odparowuje), a jaka jest ilość wód go zasilających, organ zajął w tej kwestii stanowisko, odwołując się do argumentów z ekspertyzy dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. i stwierdził, że parametry dotyczące parowania zależą od klimatu i nie są możliwe do przewidzenia. Parametry morfologiczne zbiorników naturalnych również nie są stabilne i ulegają zmianie. Szczególnie obecnie w wyniku nadmiernego parowania poziom wody w jeziorach ulega obniżeniu w całej Polsce. Najmniej jest to widoczne w zbiornikach głębokich. Obserwowane od kilkudziesięciu lat zmiany klimatu, a zwłaszcza spadek opadów atmosferycznych, wpływają negatywnie na obieg wody w jeziorach, zmniejszając ich powierzchnie. Brak stabilności warunków morfologicznych zbiornika Kleczew nie powinien być przeszkodą w uznaniu częściowym rekultywacji za zakończoną, tym bardziej że wielkość zbiornika i jego głębokość systematycznie rosną, a nie maleją.
Jeśli zaś chodzi o ostatni zarzut procesowy (naruszenia art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pobieżną analizę zarzutów podniesionych przez skarżącą i nieodniesienie się do wszystkich z nich, a w szczególności nieodniesienie się do zarzutu naruszenia art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80, a także art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a.), to jest on na tyle ogólny, że wyłącznie na podstawie jego treści nie wiadomo, do jakich istotnych argumentów skarżącej nie odniósł się Sąd I instancji. Zarzut zbudowany jest zresztą na zasadzie zbitki przepisów o różnej treści normatywnej, bez wyjaśnienia, w jaki sposób został naruszony każdy z nich, co uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do zarzutu. "Tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (zob. wyroki NSA z: 18 października 2011 r. II FSK 797/10; 13 września 2011 r. II FSK 593/10; 18 maja 2011 r. II FSK 62/10; 19 grudnia 2014 r. II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo; 20 stycznia 2022 r. III FSK 2147/21; 14 lipca 2022 r. III OSK 1434/21). Jest możliwe, że kilka przepisów może tworzyć określoną normę prawną, ale wówczas zarzut skonstruowany z kilku przepisów musi wskazywać, że tworzą one właśnie taką normę prawną, jaka jest jej treść, i w jaki sposób taka norma została naruszona" (zob. wyrok NSA z 6 września 2023 r. I OSK 89/23, LEX nr 3613094). Już więc tylko ogólnie zauważyć należy, że "Brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy" (wyrok NSA z 11.07.2024 r. III OSK 2555/23, LEX nr 3743144). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej w odniesieniu do tego zarzutu wynika, że Sąd I instancji nie odniósł się do kwestii konieczności powołania biegłych i do wniosków wynikających z ekspertyz sporządzonych na zlecenie Gminy Kleczew. Jest więc częściowym powtórzeniem wcześniejszych zarzutów, które zostały już omówione.
Przechodząc obecnie do jedynego zarzutu naruszenia prawa materialnego (drugi zarzut postawiony w ramach art. 174 pkt 1 p.p.s.a. został bowiem uznany za procesowy – zob. początek rozważań), zauważyć należy, że został on zredagowany w sposób, który uniemożliwia normatywne odniesienie się do problemu, który wynika z treści zarzutu. Skarżąca kasacyjnie Gmina Kleczew twierdzi bowiem, że nie jest możliwe uznanie rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów mających docelowo znaleźć się pod zbiornikiem wodnym. Stawia przy tym zarzut błędnej wykładni jedynie art. 4 pkt 18 ustawy o ochronie gruntów. Przepis ten zawiera definicję rekultywacji gruntów i stanowi, że rozumie się przez to nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. W żaden sposób, wyłącznie na podstawie tylko tego przepisu, nie da się udzielić odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest uznanie rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów mających docelowo znaleźć się pod zbiornikiem wodnym. Odpowiadając twierdząco na tak postawione pytanie Sąd I instancji zbudował normę prawną wywodzoną z trzech przepisów: art. 4 pkt 18 i art. 20 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie gruntów (zob. str. 36-37 uzasadnienia wyroku). Ostatni z tych przepisów (art. 20 ust. 4) stanowi, że "Rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności." Z tego Sąd I instancji wywiódł, że skoro rekultywację i zagospodarowanie gruntów planuje się, projektuje i realizuje na wszystkich etapach działalności przemysłowej (ust. 3) i prowadzi się ją w miarę jak grunty te stają się zbędne, choćby częściowo, do prowadzenia działalności przemysłowej (ust. 4), to możliwe jest jej zakończenie w odniesieniu do części gruntów podlegających rekultywacji, jeśli jej cele zawarte w definicji zostaną osiągnięte na tej części.
Z tak rozumianym zakończeniem rekultywacji na części gruntów zajętych pod zbiornik wodny (rekultywacja w kierunku wodnym) można byłoby polemizować, gdyby skarga kasacyjna w przywołanym zarzucie zawierała pełną normę prawną, na podstawie której Sąd I instancji uznał dopuszczalność zakończenia rekultywacji co do części gruntów zajętych w chwili składania wniosku pod zbiornik wodny. Konieczny byłby zatem zarzut naruszenia łącznie art. 4 pkt 18 i art. 20 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie gruntów, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach faktycznych tej sprawy. Ponieważ skarga kasacyjna stawia wyłącznie zarzut naruszenia art. 4 pkt 18 ustawy o ochronie gruntów, poprzez jego błędną wykładnię, to zakwestionowanie stanowiska Sądu I instancji nie jest w tej sytuacji możliwe, ponieważ związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować (por. wyrok NSA z 17.11.2023 r. I GSK 831/20; wyrok NSA z 3.10.2024 r. III OSK 4803/21, LEX nr 3770064).
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI