I OSK 1750/22

I OSK 1750/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Piotr Przybysz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 16/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-05-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 64 pkt 2 i 7, art. 104 ust. 4
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 16/22 w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] października 2021 r. nr SKO.41/3142/OS/2021 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 31 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 16/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] października 2021 r. nr SKO.41/3142/OS/2021 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddalił skargę (pkt 1) oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł, w tym 55,20 zł z tytułu podatku od towarów i usług (pkt 2).
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła I.S., zastępowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
1. naruszenie prawa materialnego:
a) art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. przez jego niezastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy i w konsekwencji zobowiązanie skarżącej do pokrywania kosztów pobytu A.S. w DPS, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu tychże kosztów, ewentualnie ich umorzenie. Ubocznie należy również wskazać, iż w ocenie skarżącej kwota podlegająca zwrotowi została ustalona przez organ w sposób błędny, a tym samym powinna być zweryfikowana;
b) art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wnosiła o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu pobytu A.S. w DPS (informowała o takiej woli osobę przeprowadzającą wywiad środowiskowy), co nie zostało przez organ uwzględnione na żadnym etapie postępowania, w sytuacji gdy zachodzą szczególne okoliczności sprawy uzasadniające zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia tejże opłaty;
2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a polegające na błędnym oddaleniu skargi przez Sąd, w sytuacji gdy wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt A.S. została w ocenie skarżącej wyliczona w sposób błędny, a tym samym winna podlegać weryfikacji.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej kasacyjnie z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Postanowieniem z 18 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone.
W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli.
Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 200 4r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Skarga kasacyjna powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).
Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia lub właściwe zastosowanie.
Ponadto dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Należy podkreślić, że trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
W świetle art. 174 p.p.s.a. wskazanie szeregu przepisów prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdego z nich, jest nieprawidłowe. Pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo). Należy w tym miejscu podkreślić, że skoro sąd pierwszej instancji miałby dopuścić się naruszenia normy prawnej wynikającej z kilku przywołanych przepisów prawa, to ze skargi kasacyjnej powinna wynikać treść tej zrekonstruowanej normy prawa. Nie jest zatem wystarczające zarzucenie naruszenia kilku przepisów prawa pozostających w ocenie kasatora w związku ze sobą - bez wykazania, że wynika z nich norma prawa, która miałaby zostać naruszona przez sąd pierwszej instancji.
Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej, unormowane w art. 174 - art. 176 p.p.s.a., wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3133/16, "w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego".
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Poczynienie powyższych uwag na temat wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna, było konieczne ze względu na to, że oceniana skarga kasacyjna w znacznej mierze ich nie spełnia. Wywód przedstawiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozostaje w luźnym związku z zarzutami sformułowanymi w petitum skargi kasacyjnej. Nie wynikają z niego w sposób jasny i jednoznaczny powody, dla których należałoby uznać, że Sąd I instancji dopuścił się zarzucanych naruszeń prawa. Nie wiadomo, jaka norma ma wynikać z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. oraz z art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. Na marginesie należy zauważyć, że art. 106 § 3 p.p.s.a. jest przepisem postępowania, a nie przepisem prawa materialnego. Związek tego przepisu z art. 104 ust. 4 u.p.s., będącym niewątpliwie przepisem prawa materialnego, tym bardziej wymaga wyjaśnienia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że powyższy przepis nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej, niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej, wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy sąd nadał rozstrzygnięciu inną formułę, niż przewidziana w przepisie. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Tak więc zastosowanie art. 151 p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. Chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów, które to naruszenie Sąd I instancji wadliwie zaakceptował. Kasator nie wiąże natomiast bezpośrednio naruszenia art. 151 p.p.s.a. z naruszeniem innych przepisów ograniczając się do stwierdzenia, że kwota podlegająca zwrotowi została ustalona przez organ w sposób błędny. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że błąd w wyliczeniu ww. kwoty wynika z tego, że A.S. od 20 lat nie utrzymywał kontaktów z rodziną, tym samym nie wypełniał on obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej. Zdaniem kasatora Sąd I instancji powinien z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, w szczególności z akt postępowania rozwodowego, celem wyjaśnienia istotnych wątpliwości.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Istotą oraz celem postępowania, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć podważeniu prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny za podstawę wyrokowania, z którymi strona skarżąca kasacyjnie się nie zgadza. Zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.ps.a. nie jest zatem zasadny.
Zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Warunkiem koniecznym dopuszczalności zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. jest zgłoszenie stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną lub przez pracownika socjalnego. Kasator twierdzi, że skarżąca w toku wywiadu środowiskowego wniosła o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu pobytu A.S. w domu pomocy społecznej, ale nie wskazuje dowodów na tę okoliczność ani jej nie uprawdopodabnia. Skarżąca nie podnosiła tej okoliczności na wcześniejszych etapach postępowania. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 października 2020 r., notabene podpisanego bez zastrzeżeń przez skarżącą, nie wynika, że taki wniosek został złożony przez skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego. Ponadto należy zauważyć, że organ I instancji pismem z 18 czerwca 2021 r. poinformował stronę o stanie faktycznym sprawy, a także o treści art. 104 ust. 1 i ust. 4 u.p.s. oraz o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę z tytułu pobytu ojca w DPS, umorzenia kwoty należności w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty oraz możliwości poinformowania przez stronę organu o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Strona nie złożyła żadnego z ww. wniosków oraz nie zajęła stanowiska w sprawie. Należy zatem uznać za gołosłowne twierdzenie kasatora o zgłoszeniu takiego wniosku w trakcie wywiadu środowiskowego.
Skoro ani skarżąca, ani pracownik socjalny nie złożyli stosownego wniosku, to organ nie mógł z urzędu zastosować ulgi, o której mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Organ nie naruszył zatem art. 104 ust. 4 u.p.s. nie dokonując ustaleń dotyczących zasadności zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu pobytu ojca skarżącej w domu pomocy społecznej oraz nie oceniając zasadności zastosowania tego przepisu w rozpoznawanej sprawie.
Również Sąd I instancji nie mógł w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dokonać oceny zasadności zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Rolą sądów administracyjnych jest mianowicie kontrola działalności organów administracji publicznej, a nie załatwianie spraw administracyjnych. Skoro skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie złożyła wniosku o udzielenie jej ulgi na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., to na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie ma podstaw do prowadzenia rozważań na temat istnienia przesłanek udzielenia jej ulgi na podstawie tego przepisu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. należy stwierdzić, że kasator nie przedstawił argumentacji na rzecz tezy, że art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. jest stosowany w sprawach dotyczących udzielenia ulgi na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać za prawidłowy pogląd, że do wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wystarczające jest ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona się z niego wywiązywała. Jej sytuacja dochodowa pozostaje bez jakiegokolwiek związku ze sprawą, choć oczywiście może mieć ona znaczenie w innego rodzaju postępowaniach mających chociażby na celu zmianę wysokości należnej opłaty.
Reasumując, należy stwierdzić, że wyrok Sądu I instancji, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, nie narusza przepisów prawa. Z tych przyczyn na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) skargę kasacyjną należało oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.