I OSK 1745/24

I OSK 1745/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 2003/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 24 ust. 2a w zw. z art. 3 pkt 21 lit. e, art. 17 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 2003/23 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 27 października 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2254.1102.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r. sygn. II SA/Rz 2003/23 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 27 października 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2254.1102.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i decyzję Wójta Gminy J. z dnia 5 października 2023 r. znak: UG.5211.75.ODM.2022/2023.MT oraz zobowiązał Wójta Gminy J. do przyznania W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką począwszy od miesiąca września 2023 r., w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy organowi wraz z prawomocnym wyrokiem.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w oparciu o art. 173 § 1 oraz art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2024r. poz.935 - dalej p.p.s.a.) zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:
1) naruszenie przepisu 24 ust.2a w zw. z art. 3 pkt 21 Iit.e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku poz. 323, zwana dalej u.ś.r.) poprzez uznanie, iż te regulacje należy w pełni stosować w postępowaniu o wydanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, w sytuacji gdy to orzeczenie jest wydawane na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251);
2) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane matce w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, której stan niepełnosprawności nie jest potwierdzony orzeczeniem właściwego organu, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., skutkując uchyleniem decyzji obu organów administracyjnych i zobowiązaniem organu do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi oraz zasądzenie na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżące kasacyjnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. oświadczyło, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół kwestii, od jakiej daty powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne skarżącej, W.B.. Wójt Gminy J. początkowo odmówił przyznania świadczenia ze względu na uprawnienie skarżącej do emerytury. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., uznając prawo do świadczenia, przyznało je, ale od dnia 29 września 2023 r., czyli od daty wydania nowego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wskazując na przerwę w posiadaniu orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił obie decyzje i zobowiązał Wójta do przyznania świadczenia od 1 września 2023 r., uznając, że wniosek o orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji należy traktować jako wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a prawo do świadczenia, zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 roku poz. 390 ze zm. – dalej jako: “u.ś.r."), ustala się od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie. Skarga kasacyjna organu odwoławczego podważa to stanowisko, argumentując, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane na podstawie przepisów o emeryturach nie uprawnia do stosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. oraz że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane za okres, w którym osoba niepełnosprawna nie legitymowała się odpowiednim orzeczeniem. Zaskarżony wyrok prawidłowo rozstrzyga te wątpliwości.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarzuty podniesione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., choć sformułowane w oparciu o przepisy prawa materialnego, to nie znajdują oparcia w prawidłowej wykładni tych norm, a w konsekwencji, nie podważają trafności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Odnosząc się do pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 24 ust. 2a w zw. z art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. należy stwierdzić, że jest on bezzasadny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał wykładni przepisu art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r., wskazując, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydane na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest zrównane w skutkach prawnych z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To zrównanie nie jest tylko formalne, lecz ma istotne konsekwencje prawne, w tym w zakresie określania daty początkowej przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentacja Kolegium, jakoby przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie miał zastosowania do orzeczeń ZUS, nie jest trafna w świetle wyraźnego odesłania zawartego w art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r., który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy przez to rozumieć także niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów emerytalno-rentowych. Wykładnia gramatyczna w tym zakresie jest jednoznaczna i nie pozostawia wątpliwości. Konsekwencją tego zrównania jest konieczność stosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. do wniosków o świadczenia uzależnione od niepełnosprawności, których podstawą jest orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 31 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż różnicowałoby sytuację prawną opiekunów w zależności od rodzaju orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, mimo identycznego stanu faktycznego. Z tego powodu, wniosek o wydanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji dla córki skarżącej, należało traktować jako wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
W odniesieniu do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej, dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez przyznanie świadczenia za okres, w którym stan niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie był potwierdzony orzeczeniem, również należy uznać go za nietrafny. Sąd pierwszej instancji w pełni poprawnie zinterpretował przepisy prawa, a w szczególności zastosował art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej zasady, zgodnie z którą warunkiem przyznania świadczenia jest posiadanie w danym okresie ważnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia zostanie złożony w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia, prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że poprzednie orzeczenie straciło ważność z dniem 31 sierpnia 2023 r., a nowe orzeczenie zostało wydane 29 września 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 2 października 2023 r., a więc w okresie trzymiesięcznym, liczonym od dnia wydania orzeczenia z 29 września 2023 r. Co więcej, orzeczenie to zostało wydane w następstwie wniosku o ustalenie niezdolności do samodzielnej egzystencji, który, musiał zostać złożony we wrześniu 2023 r. lub wcześniej, skoro postępowanie zostało zakończone 29 września 2023 r. Biorąc pod uwagę brzmienie przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r., Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że spełnienie warunków z tego przepisu obliguje organ do przyznania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, co w tym przypadku oznacza miesiąc wrzesień 2023 r. Argument Kolegium o braku orzeczenia w okresie od 1 września do 28 września 2023 r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia za ten okres, gdyż przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. wprost modyfikuje zasadę, zgodnie z którą świadczenie przysługuje jedynie w okresie ważności orzeczenia. Sąd orzekający słusznie wskazał, że to działanie strony, a nie początek okresu zasiłkowego, ma decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia, pod warunkiem zachowania terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca ten termin zachowała. Kolegium w swojej argumentacji pomija tę istotną regulację, opierając swoje stanowisko jedynie na ogólnej zasadzie, co jest błędne.
W świetle powyższego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował przepisy prawa materialnego, a jego rozstrzygnięcie, tj. uchylenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie Wójta do przyznania świadczenia od 1 września 2023 r., było wynikiem prawidłowej oceny stanu faktycznego oraz właściwej wykładni prawa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.