I OSK 1736/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-06-29
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniarealizacja inwestycjiNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, której celem była budowa bazy magazynowo-sprzętowej. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie, co wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania, w tym zasad oceny materiału dowodowego i pominięcie istotnych dowodów, a także naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 137 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący argumentował, że cel wywłaszczenia nie został w pełni zrealizowany, a sąd niższej instancji błędnie zastosował przepisy, nie uwzględniając możliwości zwrotu części nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, uznał ją za niezasadną. Sąd szczegółowo przeanalizował zebrany materiał dowodowy, w tym dokumenty archiwalne i zdjęcia, które potwierdziły realizację na przedmiotowym terenie bazy magazynowo-sprzętowej zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 1973 r. Sąd podkreślił, że cel wywłaszczenia został zrealizowany do stycznia 1985 r., a zatem przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, nieruchomość nie mogła być uznana za zbędną. Sąd odniósł się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 38/11, wyjaśniając jego zastosowanie w kontekście dat realizacji celu wywłaszczenia i wejścia w życie przepisów nowelizujących ustawę o gospodarce nieruchomościami. NSA uznał, że nie doszło do naruszenia art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., a także przepisów postępowania. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie, co wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości, nawet jeśli późniejsze zagospodarowanie terenu uległo zmianie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zebrany materiał dowodowy potwierdza realizację bazy magazynowo-sprzętowej na wywłaszczonym terenie do stycznia 1985 r., co nastąpiło przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości. Późniejsze zmiany w zagospodarowaniu terenu nie podważają faktu realizacji pierwotnego celu wywłaszczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.g.n. art. 137 § 1 pkt 1 i 2 i ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Cel wywłaszczenia powinien zostać osiągnięty w całości w ciągu 10 lat od wywłaszczenia. Nieruchomość nie podlega zwrotowi, jeśli cel został zrealizowany przed złożeniem wniosku o zwrot. Nie można mówić o zbędności nieruchomości, gdy cel został zrealizowany, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie. Nie ma podstaw do zwrotu części nieruchomości, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym terenie.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi.

p.p.s.a. art. 193 § zdanie 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ II instancji zasad oceniania materiału dowodowego. Naruszenie art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo pominięcia istotnych w sprawie dowodów. Naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że doszło do realizacji celu wywłaszczenia. Naruszenie art. 137 ust. 2 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie rozważań w zakresie możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Nieuprawnione jest bowiem formalne ocenianie zaistnienia określonych okoliczności sprzed pięćdziesięciu lat, zachodzących w innym systemie społecznym i gospodarczym, przez pryzmat współcześnie obowiązujących standardów. Po wejściu w życie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. [...] doszło do niekonstytucyjnego pogorszenia sytuacji jednostek samorządu terytorialnego na skutek naruszenia przez ustawodawcę zasady niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji RP). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, iż nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w sytuacji gdy na wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony decyzją wywłaszczeniową, a dopiero później przeznaczenie nieruchomości zostało zmienione.

Skład orzekający

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście realizacji celu wywłaszczenia, zwrotu nieruchomości i zmian w zagospodarowaniu terenu po wywłaszczeniu. Potwierdzenie ugruntowanego orzecznictwa w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z realizacją celu wywłaszczenia w przeszłości i późniejszymi zmianami zagospodarowania terenu. Interpretacja wyroku TK P 38/11.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które może być interesujące dla właścicieli nieruchomości i prawników zajmujących się prawem nieruchomości. Wyjaśnia złożone kwestie interpretacji przepisów i orzecznictwa.

Czy po latach można odzyskać wywłaszczoną nieruchomość, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1736/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1736/23 - Wyrok NSA z 2023-10-18
II SA/Rz 281/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-03-29
I SA/Wa 920/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Dnia 29 czerwca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 920/20 w sprawie ze skargi J. K. i A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2021 r., I SA/Wa 920/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. i A.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1. przepisów postepowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ II instancji zasad oceniania materiału dowodowego i przyjęcie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza dokumenty w postaci pisma Miejskiego Kombinatu Budowlanego "[...]" z dnia [...] grudnia 1981 r., pisma Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...] z dnia [...] grudnia 1988 r., pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego [...] z dnia [...] grudnia 1988 r., pisma Naczelnika Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy Gminy [...] z dnia [...] lipca 1991 r, oraz zdjęć lotniczych, w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają zrealizowanie celu wywłaszczenia w postaci budowy bazy magazynowo – sprzętowej, gdy tymczasem prawidłowa analiza akt sprawy prowadzi do wniosku o braku dowodów jednoznacznie wskazujących nie tylko na przystąpienie do realizacji inwestycji w postaci budowy bazy magazynowo – sprzętowej, ale także jej ukończenia i oddania do użytku, zgodnie z przeznaczeniem;
b) art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo pominięcia istotnych w sprawie dowodów, które wskazywały na wypełnienie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w szczególności umowy dzierżawy nr [...], pisma Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy-Gminy [...] z dnia [...] lipca 1991 r., decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1974 r., pisma Urzędu Dzielnicy Gminy [...] z dnia [...] lipca 1991 r., pisma MPRB [...] z dnia [...] lipca 1983 r. nr [...], wytycznych urbanistycznych do lokalizacji inwestycji czasowej nr [...] z dnia [...] lipca 1973 r., wytycznych urbanistycznych - załącznik do decyzji o lokalizacji zamiennej inwestycji nr [...] oraz fotografii z oględzin nieruchomości, których treść wskazuje na jedynie częściowe zrealizowanie celu wywłaszczenia, co w świetle art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. powinno doprowadzić do wniosku o wystąpieniu pozytywnej przesłanki zwrotu nieruchomości;
2. prawa materialnego, tj.:
a) art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.1990 ze zm.), dalej jako: "u.g.n.", przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wobec rozpoczęcia prac budowlanych zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia i przystąpienia do użytkowania części obiektu budowlanego, formalnie nie oddanego do użytkowania, należy przyjąć, iż doszło do realizacji celu wywłaszczenia, co stanowi negatywną przesłankę uwzględnienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a tymczasem norma wynikająca z zastosowania łącznej wykładni art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. stanowi, że w ciągu 10 lat od wywłaszczenia cel powinien zostać osiągnięty w całości, zgodnie z pierwotnymi założeniami, co w przypadku uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11, powinno doprowadzić do ustalenia daty 13 czerwca 1991 r. (wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości), jako daty granicznej pełnej realizacji celu wywłaszczenia;
b) art. 137 ust. 2 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie rozważań w zakresie możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, a to z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia na całej nieruchomości, co determinuje obowiązek organu administracji, a w ślad za nim Sądu rozpoznającego skargę, poddania analizie możliwości zwrotu niezajętej pod realizację celu części nieruchomości, a w konsekwencji uwzględnienia wniosku w części.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznanie zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Ocenę okoliczności sprawy stanowiących podstawę faktyczną wyrokowania wypada rozpocząć od wskazania, iż zarzuty podniesione w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. odnoszą się wyłącznie do wywłaszczonego terenu stanowiącego działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...], nie dotyczą zaś działki nr [...], zajętej aktualnie pod drogę publiczną – ul. N. w W. Zawężając zatem, poczynione poniżej uwagi, do działek nr [...] i nr [...], wypada zauważyć, iż nie jest aktualnie podważane ustalenie tyczące celu wywłaszczenia przedmiotowego terenu. Przywołane przez Sąd I instancji dokumenty archiwalne wskazują szczegółowo na cel wywłaszczenia dawnych działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...], oraz działki nr [...] z obrębu [...] i potwierdzają, iż objęte wnioskiem o zwrot działki nr [...] i nr [...], znajdują się w granicach lokalizacji określonej decyzją nr [...] z dnia [...] października 1973 r. przeznaczającej ów teren pod budowę bazy magazynowo – sprzętowej.
Oceniając z kolei ustalenie organów tyczące realizacji celu dokonanego wywłaszczenia, Sąd I instancji wskazał szczegółowo na treść pięciu dokumentów z lat 1982 – 1991, wskazujących na fakt realizacji na przedmiotowym terenie bazy materiałowo – sprzętowej, zgodnie z decyzja lokalizacyjną z dnia [...] października 1973 r., nr [...]. Z analizy owych dokumentów wynika, iż rozpoczęcie realizacji przedmiotowej inwestycji nastąpiło w grudniu 1976 r., zaś jej zakończenie zaplanowano na grudzień 1982 r. Inwestycję zrealizowano jednak z opóźnieniem, w styczniu 1985 r. i jej teren przekazano wówczas inwestorowi i użytkownikowi – Miejskiemu Przedsiębiorstwu Remontowo – Budowlanemu [...]. Fakt realizacji na terenie przedmiotowych działek celu wywłaszczenia wynika wprost m.in. z pisma Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...] z dnia [...] grudnia 1988 r., oraz z pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Remontowo – Budowlanego [...] z dnia [...] grudnia 1988 r. Powyższe koresponduje z dokumentami wskazującymi na realizację przedmiotowej inwestycji pochodzącymi z lat 1981 – 1982, pismem Naczelnika Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy Gminy [...] z dnia [...] lipca 1991 r. oraz dokumentacją fotograficzną z lat 1976 – 1995.
W okolicznościach badanej sprawy nie jest formułowany zarzut pominięcia określonych dowodów, a zatem należy uznać, iż organy administracji publicznej podjęły czynności procesowe mające na celu zebranie całego materiału dowodowego. Następnie, tak zgromadzony materiał dowodowy został wszechstronnie rozpatrzony, co odpowiada dyspozycji art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., bowiem ocena okoliczności sprawy tyczących realizacji na przedmiotowym terenie bazy materiałowo – sprzętowej miała charakter wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego, uwzględniającej także dowody, na które powołano się w skardze kasacyjnej. Okoliczność, iż żaden z dokumentów wskazujących na realizację przedmiotowej inwestycji nie ma charakteru technicznego lub prawnego nie podważa prawidłowości dokonanego ustalenia o realizacji bazy materiałowo – sprzętowej. Nieuprawnione jest bowiem formalne ocenianie zaistnienia określonych okoliczności sprzed pięćdziesięciu lat, zachodzących w innym systemie społecznym i gospodarczym, przez pryzmat współcześnie obowiązujących standardów. Podobnie nie podważa powyższej oceny brak realizacji poza terenem ww. bazy materiałowo – sprzętowej innych elementów infrastruktury, dla realizacji których wywłaszczona została cała nieruchomość objęta decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. Jakkolwiek autor kasacji, odwołując się do niezrealizowania drogi publicznej i rozdzielczego punktu zasilania 110/15kV, podważa realizację wszystkich elementów składających się na infrastrukturę bazy materiałowo – sprzętowej, wskazując, iż na przedmiotowym terenie w sierpniu 2011 r. znajdował się jedynie budynek administracji, a nie było budynku warsztatowo-socjalnego oraz magazynu materiałów, to tego rodzaju wnioskowanie pomija ustalenie, iż na przedmiotowym terenie, który niewątpliwie był utwardzony i ogrodzony, już w latach 90-tych XX wieku zakończono działalność bazy magazynowo – sprzętowej w związku z likwidacją Miejskiego Przedsiębiorstwa Remontowo – Budowlanego [...], będącego użytkownikiem przedmiotowego terenu. Tak więc obiekty i elementy infrastruktury ujawnione na przedmiotowym terenie w sierpniu 2011 r., w tym m.in. wybetonowany plac znajdujący się w południowej części nieruchomości, nie podważają stanowiska o realizacji na tym terenie celu wywłaszczenia, lecz wskazują raczej na usunięcie, w okresie między likwidacją Miejskiego Przedsiębiorstwa Remontowo – Budowlanego [...], a oględzinami nieruchomości w dniu [...] sierpnia 2011 r. z terenu bazy niektórych elementów zrealizowanej wcześniej infrastruktury. Trafnie ocenił powyższe okoliczności Sąd I instancji wskazując, iż po likwidacji Miejskiego Przedsiębiorstwa Remontowo – Budowlanego [...] doszło do zmian w sposobie zagospodarowania wywłaszczonego terenu, który w kolejnych latach był przedmiotem dzierżawy, użyczenia, a częściowo użytkowania wieczystego przez inne podmioty. Późniejsze zmiany w sposobie zagospodarowania terenu nie podważają jednak ustalenia, iż na całym przedmiotowym terenie, wydzielonym ogrodzeniem, do lat 90-tych XX wieku funkcjonowało przedsiębiorstwo, dla działalności którego teren te został wywłaszczony. Pozwala to wyprowadzić wniosek, iż cel wywłaszczenia w postaci realizacji bazy materiałowo – sprzętowej został w całości zrealizowany na przedmiotowym terenie do stycznia 1985 r., a zatem jeszcze przed dniem [...] czerwca 1990 r., kiedy to złożono wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, iż nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w sytuacji gdy na wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony decyzją wywłaszczeniową, a dopiero później przeznaczenie nieruchomości zostało zmienione (vide: wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., I OSK 1138/08; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r., I OSK 2347/16; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2022 r., I OSK 1446/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
W tym stanie rzeczy nie można potwierdzić zasadności zarzutów kasacyjnych naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a.
Nie jest także usprawiedliwiony podniesiony w powyższym kontekście zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że rozpoznając skargę sąd dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), albo, że sąd powinien wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), albo też, że strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12, wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Żadna z powyższych sytuacji nie została przywołana w skardze kasacyjnej, zaś zarzuty wobec oceny dowodów przeprowadzonych na okoliczność realizacji na przedmiotowym gruncie celu wywłaszczenia były już formułowane w skardze, zaś Sąd I instancji do zarzutów tych odniósł się w motywach wyroku.
Przechodząc do oceny zarzutów postawionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należy zauważyć, iż norma prawa materialnego może zostać naruszona wskutek błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania. W niniejszej sprawie autor kasacji zarzucił naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. oraz art. 137 ust. 2 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie prawa materialnego w sposób zarzucany w niniejszej kasacji polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (vide: postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r., I CKN 102/99, LexPolonica nr 383196). Uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty za podstawę prawną nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis sąd powinien zastosować (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2005 r., I FSK 107/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W okolicznościach badanej sprawy, brak skutecznego podważenia skargą kasacyjną ustaleń stanowiących podstawę faktyczną wyrokowania, które wskazują, iż na działkach nr [...] i nr [...] doszło do realizacji cel wywłaszczenia bowiem do stycznia 1985 r. zrealizowana została na tym terenie baza magazynowo – sprzętowa, która następnie funkcjonowała na tym terenie do czasu likwidacji przedsiębiorstwa będącego użytkownikiem gruntu, nie pozwala potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Przy czym realizacja celu wywłaszczenia w styczniu 1985 r., a zatem przed datą złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznacza, iż w sprawie znalazł zastosowanie ww. przepis w jego rozumieniu wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11, którym orzeczono, że przepis ten, w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed dniem 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż do dnia 21 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał uznał bowiem, że po wejściu w życie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.141.1492 ze zm.), nowelizującej art. 137 u.g.n. z dniem 22 września 2004 r., doszło do niekonstytucyjnego pogorszenia sytuacji jednostek samorządu terytorialnego na skutek naruszenia przez ustawodawcę zasady niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji RP). W powyższym wyroku Trybunał uznał, że zwrotowi w trybie art. 137 ust. 1 u.g.n. nie podlegają te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie dziesięciu lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W takich sytuacjach Trybunał nie stwierdził naruszenia art. 2 Konstytucji RP, ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji RP). Skoro zatem cel wywłaszczenia w okolicznościach badanej sprawy został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot nieruchomości brak było podstaw do orzeczenia zwrotu z uwagi na okres realizacji celu.
Z okoliczności sprawy nie wynika także aby na przedmiotowych działkach zrealizowano tylko częściowo cel wywłaszczenia. Ogrodzony, zabudowany i utwardzony teren bazy magazynowo – sprzętowej nie pozwala uznać, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części działek nr [...] i nr [...]. Zarzut niewłaściwego zastosowania art. 137 ust. 2 u.g.n. nie jest zatem zasadny.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI