I OSK 1732/10

I OSK 1732/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-10-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Marek Pietras
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II SA/Go 393/10 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2010-06-30
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
art.77 ust.3
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
§1 ust.1
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch del. WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Starosty S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Go 393/10 w sprawie ze skargi J. M. na czynność Starosty S. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części opłat za wydanie karty pojazdu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2010 r. ( sygn. akt II SA/Go 393/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził bezskuteczność czynności materialno-technicznej Starosty Powiatu S. z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie odmowy zwrotu J. M. części opłat za wydanie kart pojazdu oraz uznał obowiązek Starosty S. dokonania zwrotu J. M. części opłat w wysokości po 425 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych za karty pojazdu: z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2005 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2004 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], z dnia 10 maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...],. z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...],. z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia 28 lipca 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] września 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], z dnia [....] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] października 2004 r. nr [...], z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...].
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu [...] grudnia 2009 r. J. M. wystąpił do Starosty S. o stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu części opłat za wydanie, w okresie od dnia [...] kwietnia 2004 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r., kart pojazdów i zwrot kwoty [...] zł. tytułem nadpłaty za wydanie [...] kart pojazdów, określonych w wykazie stanowiącym załącznik do wniosku.
Pismem z dnia [...] marca 2010 r. ( nr [...]) Starosta S. powiadomił stronę o odmowie uwzględnienia w/w żądania, z uwagi na fakt, że w/w opłaty zostały pobrane na podstawie art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310). Organ nadmienił też, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. ( sygn. akt U 6/04, OTK-A 2006/1/3) stwierdził niezgodność wspomnianego wyżej przepisu rozporządzenia wykonawczego z ustawą – Prawo o ruchu drogowym, jednakże odroczył termin utraty przezeń mocy do dnia 1 maja 2006 r., sankcjonując w ten sposób działania organów administracyjnych podejmowane na podstawie w/w przepisu.
Tym samym, zdaniem Starosty, wnioskodawcy nie przysługiwał zwrot uiszczonych przez niego opłat.
Pismem z dnia [...] marca 2010 r. J. M. wezwał Starostę S. do usunięcia naruszenia prawa, na które to wezwanie organ nie udzielił stronie w terminie 30 dni odpowiedzi.
W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na czynność materialno-techniczną Starosty S. z dnia [...] marca 2010 r., J. M. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, w postaci: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, w sytuacji w której powołany przepis został uznany za niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym, jak i z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 90 akapit pierwszy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej zwanego "TWE"). Skarżący twierdził ponadto, że zaskarżona czynność naruszała powyższy przepis art. 90 akapit pierwszy i art. 10 TWE.
W odpowiedzi na skargę, S. wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Stwierdzając - na podstawie art. 146 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) – bezskuteczność zaskarżonej czynności a także uznając obowiązek Starosty S. dokonania na rzecz J. M. zwrotu kwot po 425 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych z tytułu nadpłaty za każdą z wymienionych we wniosku kart pojazdu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że skarga była zasadna.
Na wstępie Sąd Wojewódzki, powołując się na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. ( sygn. akt I OPS 3/07) wyjaśnił, że czynność organu w przedmiocie zwrotu nadpłaty z tytułu opłaty za wydanie karty pojazdu, jest czynnością organu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Podstawę określenia wysokości powyższej opłaty stanowi art. 77 ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz przepisy, wydanego na jej podstawie, rozporządzenia Ministra Infrastruktury określającego wysokość opłat za kartę pojazdu. Sąd I instancji podniósł przy tym, że wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. ( sygn. akt U 6/04) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. z przepisami art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz z przepisami art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wydając powyższy wyrok, Trybunał Konstytucyjny odroczył jednocześnie termin utraty mocy obowiązującej w/w przepisu - do dnia 1 maja 2006 r.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wskazane wyżej odroczenie terminu utraty mocy przepisu, pozostawało jednak bez wpływu na jego niekonstytucyjność. Z uwagi na treść art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sądy dysponują bowiem prawem do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów wykonawczych i uprawnienie to nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego.
W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia wykonawczego z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzające ową niezgodność, wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał podczas, gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy ( pomimo, że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym). W tych warunkach Sąd nie jest związany, określonym przez Trybunał Konstytucyjny, terminem utraty mocy przepisu zawartego w akcie wykonawczym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał za niekonstytucyjny przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, na podstawie którego pobrano od skarżącego przedmiotowe opłaty za karty pojazdów w kwocie po 500 zł. za każdą z kart. Sąd nadmienił przy tym, iż - dokonując kontroli legalności zaskarżonej czynności - był uprawniony do dokonania oceny przepisów prawa, które obowiązywały w dniu jej wykonywania i dlatego bez znaczenia, w okolicznościach niniejszej sprawy, pozostawał fakt, że w/w rozporządzenie utraciło moc dopiero w dniu 1 maja 2006 r., a zatem po dacie uiszczenia przez skarżącego opłat za karty pojazdów.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, pobranie od skarżącego przez organ, na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., kwot po 500 zł. za każdą z 155 kart, nastąpiło wbrew treści art. 77 ust. 4 i 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Wysokość tej kwoty znacząco bowiem przekraczała koszty związanymi z drukiem i dystrybucją kart pojazdów. Minister Infrastruktury, wydając zatem przedmiotowe rozporządzenie z 2003 r., przekroczył zakres udzielonego mu upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 77 ust. 4 pkt 2 cytowanej ustawy. Ustalenie na wskazanym wyżej poziomie wysokości opłaty za kartę pojazdu spowodowało też, iż opłata ta przejawiała cechy daniny publicznej, skutkując tym samym naruszeniem art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż – zgodnie z tym przepisem danina publiczna może być nałożona jedynie mocą ustawy.
Ponadto, w ocenie Sądu, organ odmawiając zwrotu części opłat za wydane karty pojazdu, naruszył również przepisy prawa wspólnotowego tj. art. 90 akapit pierwszy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), które to przepisy są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.
W tej mierze Sąd powołał się na stanowisko Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wyrażone w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. ( C-134/07) w sprawie Piotr Kowala v. Gmina Miasta Jaworzna, w którym Trybunał uznał, że art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.
Orzekając o obowiązku zwrotu przez organ części pobranej opłaty za karty pojazdu, Sąd Wojewódzki przywołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ( wyroki z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 590/09 i I OSK 589/09) i stwierdził, że skoro żądanie zwrotu opłaty dotyczy obowiązku wynikającego z przepisów prawa, to podmiot, którego obowiązku dotyczy akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ma prawo żądać, aby sąd orzekł o jego istnieniu lub nieistnieniu ( art. 146 § 1 p.p.s.a.).
Określając z kolei wysokość podlegającej zwrotowi kwoty na poziomie po 425 zł. za każdą z kart pojazdów, Sąd Wojewódzki wziął pod uwagę treść wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., w którym stwierdzono, że kwota 500 zł. za wydanie karty pojazdu była kwotą zawyżoną w stosunku do należnej, gdyż opłata ta winna uwzględniać tylko wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją, o których mowa w art. 77 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Pomocnym w tej materii była dla Sądu również aktualnie obowiązująca regulacja, zgodnie z którą opłata za kartę pojazdu wynosi 75 zł. ( § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu – Dz. U. Nr 59, poz. 421).
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Starosta S., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim naruszenie art. 146 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie obowiązku organu dokonania zwrotu J. M. części opłaty w wysokości po 425 zł. za każdą z wymienionych w sentencji wyroku kart pojazdu, na łączną kwotę [...] zł., podczas gdy brak jest przepisów prawa, z których taki obowiązek wynika.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Starosta akcentował, iż pojazdy, wskazane przez J. M., zostały zarejestrowane w okresie, kiedy obowiązywał przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310), ustalający ją na kwotę 500 zł. Organ zwracał też uwagę na fakt odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy w/w przepisu – do dnia dzień 1 maja 2006 r. a w związku z tym stał na stanowisku, że Trybunał – tym samym - usankcjonował działania organów administracji podejmowane na jego podstawie.
Ponadto twierdzono, że uznając obowiązek Starosty S. dokonania zwrotu J. M. części pobranych opłat w wysokości po 425 zł. za każdą z wymienionych w sentencji wyroku kart pojazdu ( łącznie [...] zł. ), Sąd Wojewódzki naruszył art. 146 § 1 p.p.s.a, bowiem przepis ten dotyczy sytuacji, w których organ administracji precyzuje przepis prawa w sprawie indywidualnej w innej formie aniżeli decyzja czy postanowienie. W niniejszej sprawie zaś brak było przepisów prawa, które regulowałyby żądania zawarte we wniosku. Nie można więc było mówić, że w tej sprawie uprawnienie lub obowiązek wynikały z przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. M. wnosił o jej oddalenie wraz z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.
Skarżący akcentował, że w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. ( sygn. akt I OPS 3/07) przyjęto, że skierowanie do organu żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu ma charakter sprawy administracyjnej, którą organ załatwia na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. a przedmiotem tej sprawy jest to, czy strona miała obowiązek uiszczenia określonej opłaty wynikający z mocy prawa. W związku z powyższym, nie ulegało zatem wątpliwości, że Sąd miał na myśli w tym przypadku orzeczenie o uznaniu, wynikającego z przepisu obowiązku uiszczenia opłaty w określonej części, wydane na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. Obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdy wnikał zaś – wg skarżącego - z przepisu prawa w postaci § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Skoro przepis ten został uznany przez Sąd Wojewódzki za niekonstytucyjny tj. sprzeczny z prawem od samego początku jego obowiązywania, to - a contrario istniał po stronie organu obowiązek zwrotu skarżącemu bezprawnie pobranych opłat w zawyżonej wysokości.
Wywodzono też, iż zwrot użyty przez Naczelny Sąd Administracyjny "rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku" nawiązuje do art. 154 § 2 p.p.s.a. zgodnie z którym Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 154 § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Zdaniem skarżącego, brak było też podstaw, aby uznać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z klauzulą odroczenia wejścia jego w życie, mógł skutkować pełną mocą obowiązującą zakwestionowanego aktu normatywnego, z obowiązkiem jego stosowania do stanów faktycznych powstałych przed datą opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W takiej sytuacji, zasada intertemporalna, charakterystyczna dla orzekania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. tempus regit actum, nie znajdowała zastosowania.
Podkreślano też, że odjęcie w Konstytucji uprawnienia Trybunałowi Konstytucyjnemu do ustalania powszechnej wykładni prawa spowodowało, że wykładnia przepisów prawa, dokonywana przez Trybunał, może być przez sądy przyjmowana tylko ratione vigore - ze względu na siłę argumentów.
Ponadto akcentowano również zasadę pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem krajowym, która zobowiązuje organ administracyjny i sąd krajowy do stosowania prawa wspólnotowego i do odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów krajowych, niezależnie od wyroku krajowego sądu konstytucyjnego, który odracza utratę mocy obowiązującej tych przepisów, uznanych za niekonstytucyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania określoną przesłankami z art. 183 § 2 p.p.s.a., której nie stwierdzono w niniejszej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został oparty na usprawiedliwionych podstawach, zatem nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Skarżący kasacyjnie twierdził, że brak było przepisów formułujących zawarte we wniosku J. M. żądanie zwrotu części opłat za wydane karty pojazdu. Skutkowało to zatem niemożnością orzeczenia przez Sąd I instancji - na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. - częściowego zwrotu opłat opisanych punkcie II zaskarżonego wyroku. Zdaniem organu, zgodnie z w/w przepisem, uprawnienie lub obowiązek winny wynikać z przepisów prawa a taka sytuacja w tej sprawie nie zachodziła.
Stanowisko organu zmierzało w istocie do stwierdzenia, że skoro Starosta pobrał opłaty za karty pojazdu na podstawie przepisu uznanego za niezgodny z ustawą - Prawo o ruchu drogowym i Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, jak również z przepisami prawa wspólnotowego, a brak jest przepisów regulujących sposób zwrotu takiej "nadpłaty", to organ, pomimo dokonania nieprawidłowej czynności, nie może zwrócić wadliwie pobranej części opłaty.
Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w tej materii pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 maja 2007 r. (sygn. akt I OSK 573/07), iż obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu ma charakter publicznoprawny, a więc wynika z przepisów prawa administracyjnego.
Sprawa odmowy zwrotu opłaty, jako dotycząca obowiązku publicznoprawnego, ma swoje źródło w przepisach regulujących obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu, tj. w art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Nie istotne jest przy tym, że ten ostatni przepis, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. został uznany za niezgodny z ustawą - Prawo o ruchu drogowym i Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej.
Skoro żądanie zwrotu opłaty dotyczy obowiązku wynikającego z przepisów prawa, to podmiot, którego obowiązku dotyczy akt lub czynność organu (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a) ma prawo żądać, aby sąd orzekł o istnieniu lub nieistnieniu tego obowiązku. Z uprawnienia tego skorzystał skarżący a – jak wyżej to stwierdzono - Sąd Wojewódzki mógł wydać opisane w punkcie II rozstrzygnięcie, zastępujące rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie.
Podkreślić wypada, iż przysługujące sądom administracyjnym powyższe uprawnienie ma wpływ na ekonomikę postępowania, przeciwdziałając ponownemu angażowaniu się przez organ w podejmowanie czynności, które mogą zostać dokonane jeszcze w toku postępowania sądowoadministracyjnego.
Chybionym przy tym jest także zarzut, że odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. automatycznie nakazuje sądowi uznać, iż organy nie są obowiązane, dokonać zwrotu bezprawnie pobranej opłaty.
Odroczenie, na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany przez Sąd do daty wskazanej przez Trybunał. Teza ta jest konsekwencją utrwalonego w orzecznictwie poglądu, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym, był niekonstytucyjny od dnia jego wydania. Ponadto, jako że zakwestionowano przepis rangi podustawowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny mógł uznać niezgodność tego przepisu z ustawą, nawet pomimo braku stosownego orzeczenia Sądu Konstytucyjnego. Sąd był również w tym wypadku władny odmówić legalności omawianemu przepisowi, niezależnie od faktu, iż Trybunał Konstytucyjny odroczył w czasie utratę przez niego mocy prawnej.
Dlatego też nie można podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie, że zastosowanie przez Trybunał Konstytucyjny art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej jest de facto usankcjonowaniem czynności organów podejmowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.
Nie ulega również wątpliwości, na co słusznie zwrócił uwagę J. M., że Trybunał Konstytucyjny nie jest kompetentny do ustalania powszechnej wykładni prawa. Zatem przyjęta przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. argumentacja, nie może stanowić, wiążącego dla sądów, wyznacznika interpretacji analizowanych przepisów. Powyższe jest zwłaszcza istotne w sytuacji, gdy Sąd odmawia stosowania niekonstytucyjnego przepisu przed upływem okresu odroczenia utraty mocy jego obowiązywania, stwierdzając przy tym, że podejmowane na tej podstawie działanie organu było bezprawne.
W świetle zaprezentowanych wyżej argumentów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim był legitymowany, uznać w zaistniałym stanie faktycznym, obowiązek Starosty S. do dokonania zwrotu J. M. części opisanych w punkcie II wyroku opłat.
Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.