IV SA/Wa 1058/19

IV SA/Wa 1058/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-01-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wąsikowska
Anita Wielopolska /sprawozdawca/
Joanna Borkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
I OSK 1821/20 - Wyrok NSA z 2025-10-10
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant ref. staż. Magdalena Domagała, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. znak: [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków Gminy Miasta [...] i [...] Sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017r. znak: [...] - uchylił ww decyzję w całości i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1964r. znak: [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. znak: [...].
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny sprawy.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1964r. orzekło o przejęciu od M. B. na własność Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej o powierzchni 32,7753 ha, położonej na terenie miasta [...], powiat [...], zapisanej w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w [...] pod KW nr [...] i [...] tom [...] wykaz [...]. Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 1964r. utrzymało powyższą decyzję w mocy.
Z wnioskiem z dnia [...] czerwca 2010 roku o stwierdzenie nieważności wymienionych decyzji wystąpiła A. J., córka ówczesnego właściciela – M. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Podniosła, że zaskarżone decyzje zostały wydane bez dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy. Ich uzasadnienia są lakoniczne i podają argumenty nieprawdziwe. M. B., nigdy bowiem nie wyprowadził się do innego województwa, gdyż był w tym czasie aresztowany i przebywał niesłusznie skazany w więzieniu w B.. Nieprawdą jest również podniesiony w decyzji fakt, że właściciel nie żywił zainteresowania gospodarstwem, czemu przeczy prowadzona z różnymi instytucjami w tym przedmiocie korespondencja. Zaznaczyła również, że pominięto w sprawie argumenty strony wskazujące na zajęcie przez POM zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, które uniemożliwiały M. B. racjonale prowadzenie gospodarstwa.
W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż zgodnie z treścią orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1959 r., nr [...], gospodarstwo rolne o powierzchni 36,1848 ha, położone w obrębie miasta [...] stanowiło własność J. R.. Wobec niemożności należytego prowadzenia przez niego tego gospodarstwa, powiatowe władze rolne w 1953 r. przejęły tę nieruchomość w przymusowe zagospodarowanie na podstawie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40). Po przejęciu tego obiektu w zagospodarowanie zlokalizowany tam został Państwowy Ośrodek Maszynowy (POM) na obszarze 2,10 ha, na którym wybudowano 2 hale i magazyny.
W styczniu 1958 r. J. R. sprzedał całą tę nieruchomość M. B. zamieszkałemu w [...]. W związku z tym w dniu [...] stycznia 1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] przekazało nowemu właścicielowi część tego gospodarstwa o powierzchni 25 ha. Następnie orzeczeniem tego Prezydium z dnia [...] lutego 1959 r. przejęto na własność Państwa obszar 2,10 ha, zabudowany przez POM w [...], przydzielając w zamian inny grunt o tej samej wartości, położony w sąsiedztwie. Następnie w dniu [...] czerwca 1959 r. przekazano protokólarnie M. B. resztę gruntu o powierzchni 9,0348 ha.
Z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wynika, że M. B. od czasu nabycia nieruchomości w 1958 r. nie zamieszkał w niej i jej rolniczo nie wykorzystywał. Ponadto "nie żywił" zainteresowania swym gospodarstwem, które w większej części nie było uprawiane. Natomiast zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], właściciel opuścił nieruchomość i wyprowadził się do innego województwa. Dalej dodano, że gospodarstwo było w większej części nieuprawiane.
Zachowane w aktach odwołanie M. B. od ww decyzji Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1964 roku zawiera informacje, że w 1958r. i 1959r. przystąpił on do zagospodarowania i obsiał całe gospodarstwo. Wskazywał również, że w "międzyczasie" został bezpodstawnie aresztowany i osadzony w więzieniu, gdzie przebywał 3 lata i 5 miesięcy, dopiero wyrokiem Sądu Najwyższego został uniewinniony. Z zaświadczenia Sądu Wojewódzkiego w [...] Wydział [...] znak [...] wynika, że M. B. prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. skazany został na 3 lata i 6 miesięcy więzienia i utratę praw na dwa lata. Na poczet wyżej wymienionej kary zaliczono areszt od [...] stycznia 1960 r. do [...] lutego 1961 r., od [...] marca 1961r. do [...] kwietnia 1962r., od [...] września 1962 r. do [...] listopada 1963 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2014r. znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PWRN w [...] z dnia [...] sierpnia 1964r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. Następnie po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez A. J., decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. znak: [...] utrzymał swoją wcześniejszą decyzję w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2015r. sygn. akt I SA/Wa 1317/15 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015r. i poprzedzająca ją decyzję z dnia [...] września 2014r. Sąd stwierdził, że Minister nie ocenił, czy w kontekście zebranego materiału dowodowego wystąpiła przesłanka opuszczenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu organ nie dokonał pełnej wykładni (w zestawieniu ze zgromadzonym materiałem dowodowym) pojęcia opuszczenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z obowiązującymi w dacie kontrolowanych decyzji przepisami. Sąd stwierdził także, iż ustalenia organu pozostają w sprzeczności ze stanem faktycznym ustalonym przez organ w tej sprawie. Wskazują również na błędną wykładnię prawa materialnego zwłaszcza w zakresie cytowanego § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. W powołanym wyroku Sąd również wskazał, iż M. B. przedmiotowym gospodarstwem mógł się realnie zająć dopiero po opuszczenia zakładu karnego tj. w listopadzie 1963 r. Był to jednak koniec roku kalendarzowego, kiedy nie dokonuje się żadnych zabiegów agrotechnicznych w związku z czym jakiekolwiek prace mogły zostać rozpoczęte dopiero na wiosnę roku 1964 r. Ponadto, wszystkie zabudowania wchodzące w skład gospodarstwa były zajęte przez Państwowy Ośrodek Maszynowy w [...], a stodoła została rozebrana, co uniemożliwiało właścicielowi osiedlenie się, jak też podjęcie właściwej działalności rolniczej. Potwierdzają to dokumenty zgromadzone w sprawie wskazujące, że M. B. uzyskał zabudowania wraz z "lokatorami", których usunięcia żaden organ się nie podejmował. Organ natomiast, w kwestionowanej decyzji z dnia [...] czerwca 1964 roku, odwołuje się również do okresu pozbawienia wolności M. B., nie uwzględniając w żadnym stopniu zapisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, z którego wynikało, że ww. gospodarstwo rolne w okresie pozbawienia wolności jego właściciela nie mogło być traktowane jako opuszczone. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazuje: "Stwierdzonym zostało, że M. B. od czasu nabycia wyżej opisanej nieruchomości w roku 1958 nie zamieszkał w tej nieruchomości i ją rolniczo nie wykorzystywał. W ostatnich latach nie żywił zbytnio zainteresowania swym gospodarstwem, które po większej części nie było uprawiane. (...).". Jednocześnie Sąd wskazał, iż nie jest przesądzająca data wydania ww. decyzji ([...].06.1964r.) bowiem ocena przesłanek dokonana przez organ dotyczy okresu od daty nabycia nieruchomości (1958r.). Natomiast organ nie różnicował okresu zawierającego wyłączenie z mocy § 1 ust. 2 ww. rozporządzenia. Nadto, zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził w zakresie ustalenia "cech opuszczenia" czy "rzeczywistego opuszczenia" ww. gospodarstwa właściwej analizy. Organ nie ocenił w kontekście tak zebranego materiału dowodowego, czy w ogóle wystąpiła przesłanka opuszczenia gospodarstwa rolnego przez M. B..
Rozpoznając ponownie sprawę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekając w I instancji, ww decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. stwierdził nieważność decyzji PWRN w [...] z dnia [...] sierpnia 1964r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1964r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podniósł, że ustalenia organów orzekających o przejęciu gospodarstwa pozostają w sprzeczności ze stanem faktycznym, gdyż M. B. przebywał w więzieniu i gospodarstwem mógł zająć się dopiero po opuszczeniu zakładu karnego tj. w listopadzie w 1963r. Był to jednak okres, kiedy nie dokonuje się zabiegów agrotechnicznych, a prace mogły być rozpoczęte dopiero wiosną 1964 r. Natomiast organy orzekające w sprawie nie odniosły się ogóle do faktu, iż właściciel pozbawiony był w ww okresie wolności. Powyższej okoliczności nie uwzględniły, jako przesłanki uniemożliwiającej uznanie gospodarstwa za opuszczone. Tym samym dopuściły się rażącego naruszenia prawa.
Z wnioskiem o ponowne rozpoznaje sprawy wystąpiła Gmina Miasta [...] i [...] Sp. z o.o., gdzie min. odwołujący się stwierdzili, że brak było przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.
Po analizie zebranego materiału dowodowego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ rozpoznający w II instancji zmienił swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację z nim związaną. Wskazał min., iż w sprawie nie jest sporne, że w dacie wydawania decyzji orzekających o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa, M. B., ani jego małżonka, dzieci, czy rodzice nie zamieszkiwali w przejętym gospodarstwie. M. B. odwołując się od decyzji wydanej przez PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1964r., jako adres zamieszkania wskazał [...], położoną w województwie [...]. Ponadto okoliczność niezamieszkiwania w przejętym gospodarstwie potwierdza liczna korespondencja M. B. z jego pełnomocnikiem, gdzie jako adres zamieszkania wskazywał [...] (pismo z dnia [...] stycznia 1964r.), a następnie [...], położone w województwie [...] (pisma z dnia [...] marca 1964r.; [...] marca 1964r.; [...] kwietnia 1964r.; [...] kwietnia 1964r.; [...] maja 1964r.; [...] maja 1964r.). Przesłanka niezamieszkiwania w przedmiotowym gospodarstwie została zatem, w ocenie MInistra spełniona. Powołując się na regulację zawartą w przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia z 1961r. oraz ww wytyczne tut. Sądu wskazał, iż oczywistym był fakt, iż M. B. dopiero po opuszczeniu zakładu karnego w listopadzie 1963r. mógł realnie zająć się gospodarstwem, a w zasadzie, jak stwierdził orzekający w niniejszej sprawie Sąd, dopiero wiosną 1964r. Jednakże, jak podniósł Minister, ze zgromadzonych akt wynika, że M. B. nie zamierzał podjąć jakichkolwiek prac w swoim gospodarstwie, a wręcz nie zależało mu na tym gospodarstwie i dążył do jego wymiany na inne gospodarstwo, położone w województwie [...]. Potwierdza to liczna korespondencja M. B. prowadzona z adwokatem P. R., kierowana z więzienia w [...] (pisma z dnia [...] lutego 1963r.; [...] lipca 1963r.; [...] września 1963r.; [...] października 1963r.), a także kiedy przebywał już na wolności (min. pisma z dnia [...] stycznia 1964r., [...] marca 1964r., [...] kwietnia 1964r. i z dnia [...] maja 1964r.). W ocenie organu, treści powołanych pism jednoznacznie stanowią, iż zawarte w badanych decyzjach Prezydiów stwierdzenia, że gospodarstwo w [...] w ostatnich latach w większej części nie było uprawiane, a M. B. nie żywił zainteresowania swym gospodarstwem, jest zgodne z prawdą. Pomimo, iż Prezydium przy uznaniu gospodarstwa za opuszczone odniosło się również do okresu pozbawienia wolności M. B., nie uwzględniając wyłączenia przy tej ocenie przesłanki uniemożliwiającej przejęcie, z uwagi na pozbawienie właściciela wolności, to nie można stwierdzić, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, jak podniósł, w świetle aktów prawnych, stanowiących podstawę wydania badanych decyzji, okres czasu w jakim gospodarstwo nie było uprawiane nie ma decydującego znaczenia, liczy się jedynie sam fakt nieuprawiania ziemi. Ze zgromadzonych dokumentów wynika natomiast, że omawiane gospodarstwo zostało przejęte decyzją z dnia [...] czerwca 1964r. a więc w okresie, kiedy jego właściciel nie był już pozbawiony wolności i mógł się nim faktycznie zająć, czego jednak nie zamierzał uczynić. Żaden bowiem dokument nie wskazuje aby właściciel gospodarstwa po wyjściu z zakładu karnego w listopadzie 1963r. jakkolwiek zamierzał uprawiać grunty wchodzące w skład jego gospodarstwa. Nawet w sytuacji pełnej świadomości konsekwencji nie podejmowania żadnych działań i w sytuacji kiedy PPRN w [...] informowało właściciela, że jest odpowiedzialny za zagospodarowanie swojego gospodarstwa w [...]. Te wszystkie okoliczności, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stanowią, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa przedmiotowymi decyzjami tj. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. znak: [...]. oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1964r. znak: [...].
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do tut. Sądu ze skargą, wnosząc o uchylenie w całości ww decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 7 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej;
- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, że nieruchomość rolna M. B. była opuszczona;
- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1964r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1964r., w sytuacji kiedy to w/w decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa;
- art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną osadnictwem rolnym poprzez przyjęcie, że zarówno Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] jak i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydając ww decyzje, prawidłowo zastosowały powołany przepis uznając, że M. B. opuścił gospodarstwo rolne;
- §1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, przez zaliczenie gospodarstwa rolnego M. B. do gospodarstw opuszczonych w sytuacji, kiedy M. B. był pozbawiony wolności.
W dość obszernym uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąca przypomniała przebieg postępowania, przytoczyła także wszelkie okoliczności podnoszone na etapie postępowania admisntarcyjnego. Podtrzymała m.in. swoje stanowisko, iż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. przepisu §1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Organ wydając zaskarżoną decyzję skupił się przede wszystkim na analizie korespondencji M. B. z jego pełnomocnikiem - adwokatem P. R., która miała wskazywać, iż M. B. nie interesował się stanem swojego gospodarstwa, po opuszczeniu więzienia nie zamierzał podjąć jakichkolwiek prac w gospodarstwie, zamierzał natomiast wymienić je na inne. Jak podniosła skarżąca, korespondencja ta dotyczy głównie okresu z pierwszej połowy roku 1964, tj. po wyjściu M. B. z więzienia zaś zgodnie również ze stanowiskiem Sądu rozpoznającego uprzednio niniejszą sprawę, ocena przesłanek dokonana przez organ dotyczyć powinna była także okresu od daty nabycia nieruchomości, tj. od 1958r. Organ w zaskarżonej decyzji nie różnicował okresu zawierającego wyłączenie z mocy § 1 ust. 2 w/w rozporządzenia. Zatem ujęcie w podważanej decyzji z dnia [...] czerwca 1964r. okresu pozbawienia wolności M. B., wbrew §1 ust. 2 ww rozporządzenia, stanowi rażące naruszenie prawa. Skarżąca nadto podniosła, iż zamiar wymiany gospodarstwa na inne nie wykluczał wcale zamiaru prowadzenia gospodarstwa w [...]. To, że M. B. zmierzał dokonać zamiany przedmiotowego gospodarstwa na inne położone w innym województwie, nie oznacza automatycznie, iż gospodarstwo w [...] było opuszczone czy też, że jego wpłaścieil zamierzał je opuścić. Istotnie, takie rozmowy były prowadzone, ale tylko z tego względu, że gospodarstwo w [...], po wyjściu M. B. z więzienia, było w bardzo złym stanie i na pewno łatwiej byłoby mu się zająć gospodarstwem lepiej utrzymanym. Zły stan gospodarstwa w [...] nie wynikał zaś z winy ówczesnego właściciela, który przebywał przez długi okres w więzieniu, a wszystkie zabudowania były zajęte przez Państwowy Ośrodek Maszynowy w [...]. Stodoła była rozebrana co uniemożliwiało właścicielowi osiedlenie się i podjęcie właściwej działalności rolniczej. Istniały zatem przyczyny obiektywne, niezależne od niego, które uniemożliwiały rozpoczęcie właściwych prac rolniczych. Jednak, mimo pobytu w więzieniu, . B. żywo interesował się gospodarstwem, korespondując zarówno z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], Wojewódzkim Zjednoczeniem Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] czy Ww adwokatem P. R., na co wskazuje liczna korespondencja. Skarżąca podniosła również, iż powyższa korespondencja wskazuje, iż M. B., niezwłocznie po wyjściu z więzienia, wystąpił do Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z zajętych przez POM [...] zabudowań. Domagał się także ich wykupu, ponieważ wg wypowiedzi ówczesnych przedstawicieli POM-u, budynki nie mogły być fizycznie przekazane właścicielowi, ponieważ wszystkie były zajęte na potrzeby samego Ośrodka, bądź na potrzeby zakwaterowania jego pracowników. Z powodu tych właśnie trudności, uniemożliwiających podjęcie prawidłowej działalności rolniczej, M. B. wystąpił o zamianę gospodarstwa w [...] na gospodarstwo położone w województwie [...]. Nie oznacza to jednak, że nie interesował się nim i nie zamierzał się nim zajmować. Jest to nadinterpretacja organu. Sytuacja była wręcz odwrotna, na co wskazuje korespondencja: pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 1963 r.; pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 1963 r; wymieniona przez organ korespondencja M. B. z adwokatem P. R. z dnia [...] stycznia 1964r., [...] marca 1964 r., [...] marca 1964r ., [...] kwietnia 1964r ., [...] kwietnia 1964 r., [...] maja 1964 r., [...] maja 1964 r., a także protokół z konferencji z dnia [...] marca 1964 r. w przedmiocie rozliczenia roszczeń dotyczących gospodarstwa w [...]; pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 1964 r.; pismo M. B. do Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 1964 r.; pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Mechanizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. A nadto, w związku z osadzeniem w więzieniu i powstaniem w tym czasie zobowiązań podatkowych, M. B. zwrócił się również do Wydziału Finansowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] o umorzenie zaległości finansowych obciążających gospodarstwo za lata 1959-1960. Te wszystkie dowody wskazują jednoznacznie, iż jedynie z powodów niezależnych od M. B., nie mógł on rozpocząć właściwej działalności rolniczej, nie dysponując odpowiednim zapleczem i inwentarzem. Całe zaplecze pozostawało faktycznie w dyspozycji Państwowego Ośrodka Maszynowego zaadaptowanego na jego własne, inne niż rolnicze cele.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał dotychczasową argumentację wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r. Sąd stwierdził, iż nie narusza ona prawa.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż prowadzone postępowanie toczy się w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy decyzje orzekające o przejęciu gospodarstwa nie zostały wydane z rażącym, kwalifikowanym naruszeniem prawa, enumeratywnie wyliczonym w art. 156 § 1 kpa. W tym trybie postępowania, w którym ocenia się, czy doszło do zaistnienia przesłanek nieważnościowych nie prowadzi się na nowo postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny, czy zastosowano normy prawa materialnego do stanu faktycznego odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu, zapisanemu w tej normie. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest zatem ponownym, merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz weryfikacją decyzji, czy nie jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad, wskazanych w art. 156 § 1 kpa, a w tej konkretnej sprawie wady, określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, przez proste ich zestawienie. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości. Zatem przez pryzmat powyższej regulacji prawnej Sąd dokonał oceny legalności zaskarżonej do Sądu decyzji.
Należy także w tym miejscu wskazać, iż w niniejszej sprawie zapadł wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 1317/15 z dnia 10 listopada 2015 r., uchylający zaskarżoną do niego decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazujący, iż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, nie dokonując oceny potencjalnej nieważności kontrolowanych decyzji przy uwzględnieniu, że ówczesne organy nie brały pod uwagę wyłączenia wynikającego z okresu pozbawienia właściciela wolności. Organ nie dokonał również pełnej wykładni (w zestawieniu ze zgromadzonym materiałem dowodowym) pojęcia opuszczenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z obowiązującymi w dacie kontrolowanych decyzji przepisami. Ocena prawna i dalsze wskazania wyrażone przez ten Sąd, w myśl przepisu art. 153 p.p.s.a., wiążą zarówno organy a także i sądy. Wobec powyższego Sąd w obecnym składzie, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji miał powyższe na uwadze.
Odnosząc się zatem do meritum przypomnieć należy, iż badana w sprawie decyzja PWRN w [...] oraz decyzja PPRN w [...] zostały wydane na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Z przytoczonych przepisów wynika, że gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa, jeżeli było: 1) niezamieszkiwane przez właściciela, małżonka, dzieci lub rodziców, 2) a przy tym nieuprawiane w całości lub w większej części oraz niepoddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Okoliczności podnoszone przez skarżącą a wskazujące na podejmowane przez właściciela czynności dotyczące uregulowania przez niego zaległości finansowych obciążających gospodarstwo (podatki) czy też w zakresie egzekwowania od Gminy należności tytułem bezumownego korzystania z przedmiotowej nieruchomości nie mają zatem wpływu na ustalenie czy doszło do faktycznego opuszczenia gospodarstwa rolnego przez właściciela. Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe bowiem znaczenie miała wyłącznie ocena, czy zostały spełnione wymienione wyżej przesłanki ustawowe, uprawniające Prezydium do przejęcia gospodarstwa. Gospodarstwo musiało być zatem niezamieszkałe przez właściciela ani jego najbliższą rodzinę oraz nieuprawiane. Zgodnie z powołaną regulacją prawną, na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 1998 r., II SA 1108/98, Lex nr 41791 oraz z dnia 2 września 2005 r., I OSK 26/05, Lex nr 1089827). Niezbędnym do przejęcia w powyższym trybie nieruchomości rolnej było spełnienie wyraźnie określonych w ustawie ww przesłanek, iż przejmowane gospodarstwo ma cechy gospodarstwa rolnego oraz, że jest rzeczywiście opuszczone, a nie jest nieruchomością wskazującą tylko cechy opuszczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r. I OSK 282/10, Lex nr 745198). Wystarczającym, do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela, było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nim nie interesuje, natomiast warunkiem przejęcia było spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części (wyroku NSA z dnia 14 września 2010 r. I OSK 1482/09, Lex nr 745043). Pomocą dla takiego stanowiska prawnego było określenie w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 z późn. zm.), będącego aktem wykonawczym do ustawy z 1957 r. (art. 2 ust. 3 pkt 1 tej ustawy), że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, bądź użytkownika albo dzierżawcę.
W powyższym kontekście należy uznać, wbrew stanowisku skarżącej, iż żaden dokument nie wskazuje, aby M. B. po wyjściu w listopadzie 1963r. z zakładu karnego, jakkolwiek zamierzał uprawiać grunty wchodzące w skład jego gospodarstwa. W zaskarżonej decyzji zostały dokładnie omówione wszystkie dokumenty zgromadzone w sprawie, których treści Sąd nie będzie przytaczał, a z których jednoznacznie wynika, że właściciel gospodarstwa po wyjściu z zakładu karnego nie zamierzał podejmować żadnych prac w swoim gospodarstwie, koncentrując się wyłącznie na dokonaniu zamiany gospodarstwa położonego w [...], na inne atrakcyjniejsze dla niego gospodarstwo, położone w [...], pow. [...], woj. [...]. Starania w tym kierunku podejmował jeszcze będąc w więzieniu, o czym świadczy korespondencja z Ww adwokatem, omówiona w zaskarżonej decyzji. M. B. po opuszczeniu zakładu karnego doskonale wiedział, że grunty wchodzące w skład jego gospodarstwa odłogowały i mimo tego nie podjął żadnych działań w celu ich zagospodarowania, nawet poprzez ich wydzierżawienie. Również, wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, nic nie stało na przeszkodzie aby podjął jakiekolwiek działania gospodarskie na swoim gruncie a równolegle starał się o zamianę posiadanego gospodarstwa na inne, atrakcyjniej dla niego położonego. Natomiast działania M. B. ograniczały się li tylko do prowadzenia z P.P.R.N. w [...] korespondencji, głównie w zakresie rozliczeń i ewentualnej zamiany. Jednocześnie M. B. miał pełną świadomość konsekwencji w przypadku nieuprawiania gruntów i niepoddawania ich właściwym zabiegom agrotechnicznym (pismo z dnia 31 maja 1964r.). W tym miejscu przywołać należy korespondencję, w której PPRN w [...] informowało właściciela, że jest on odpowiedzialny za zagospodarowanie swojego gospodarstwa w [...]. W przypadku natomiast braku możliwości podjęcia stosownych działań może on przekazać gospodarstwo w dzierżawę Państwowym Gospodarstwom Rolniczym albo zrzec się na rzecz Państwa (pismo z dnia 18 maja 1962 r.). Ponadto w piśmie z dnia 30 maja 1964 r. skierowanym do M. B., PPRN w [...] informowało, że część gruntów jego gospodarstwa była uprawiana, a mimo tego, nie wykazał zainteresowania kto jest ich użytkownikiem.
Mając na uwadze zgromadzony materiał w sprawie, trudno również zgodzić się z podnoszoną przez skarżącą okolicznością dotyczącą trudności M. B. w zagospodarowaniu gruntów z przyczyn od niego niezależnych gdyż, jak wskazała, nie dysponował on odpowiednim zapleczem i inwentarzem, zaś budynek mieszkalny był zamieszkiwany przez pracowników POM [...]. Akta sprawy wskazują, że M. B. nabywając gospodarstwo w [...] w dniu [...] stycznia 1958r. nabył je już bez budynku stodoły, który zawalił się i został usunięty w 1954r. Natomiast gdyby rzeczywiście właściciel miał zamiar podjąć pracę w swoim gospodarstwie powyższe okoliczności nie stanowiłyby przeszkody do podjęcia działań. Ojciec skarżącej chcąc doprowadzić do wymiany gospodarstwa w [...] na inne godził się na zatrzymanie przez POM [...] budynków gospodarczych wchodzących w skład jego gospodarstwa. Zatem zaplecze istniało, nawet jeśli tymczasowo nie znajdowało się w jego władaniu. Natomiast nie miał on woli do pracy właśnie w tym gospodarstwie o czym min. świadczy fakt, co istotne, iż nie przedsięwziął żadnych działań zmierzających w kierunku odzyskania ww zabudowań a także, aby z uwagi na obiektywne okoliczności, chwilowo wydzierżawić grunt leżący odłogiem.
Oczywistym jest, i niekwestionowanym natomiast fakt, iż ówczesny właściciel w ww okresie (1960-1963) jako pozbawiony wolności, nie mógł przedmiotowym gospodarstwem się zająć. Jak podniósł Sąd orzekający w niniejszej sprawie w wydanym w ww wyroku, dopiero po opuszczeniu zakładu karnego w listopadzie 1963 r. M. B. mógł realnie zająć się gospodarstwem. Był to jednak okres, kiedy nie dokonuje się żadnych zabiegów agrotechnicznych, które mogły zostać podjęte dopiero na wiosnę 1964r.
Odnosząc się do powyższego i do poczynionych w tym zakresie ustaleń, wskazać jednak należy, iż w żadnym wypadku, żadne działania przez ówczesnego właściciela na przedwiośniu ani wiosną 1964 roku nie zostały przez niego podjęte. Jego działania ukierunkowane były wyłącznie na szybkie dokonanie wymiany na inne gospodarstwo, położone w województwie [...], co jednoznacznie wynika z ww korespondencji M. B. prowadzonej z adwokatem P. R. w trakcie pobytu w więzieniu (pismo z dnia [...] lutego 1963r.; [...] lipca 1963r.; [...] września 1963r.; [...] października 1963r.). A także, już po wyjściu z zakładu karnego, kiedy także prowadził rozliczną korespondencję z Ww pełnomocnikiem (min. pismo z dnia [...] stycznia 1964r. dotyczące zamiany ww gospodarstwa). Podobnie, pismo z dnia [...] marca 1964 r., w którym ponowił chęć jak najszybszego doprowadzenia do jego zamiany. Wręcz z prośbą o zajęcie się sprawą wymiany przez Ww adwokata samodzielnie, z uwagi na prowadzone przez niego prace w ogrodnictwie i związany z tym brak czasu. M. B. prowadził wówczas szkółkę drzew owocowych i warzywnych w [...], w województwie [...] (pieczęć na ww piśmie). W kolejnym piśmie z dnia 17 marca 1964r. wystąpił także do Ww mecenasa aby doprowadził do wykupu budynków i 14 - izbowego domu znajdujących się w przedmiotowym gospodarstwie celem zdobycie funduszy potrzebnych na wydatki związane z podejmowanymi pracami wiosennymi w ogrodnictwie. Natomiast w pismach z dnia 28 kwietnia 1964r. i z dnia 31 maja 1964r. informował swojego adwokata, iż gospodarstwo leży w większości odłogiem, jednocześnie mając jednak świadomość, iż nieuprawianie tych gruntów i niepoddawanie ich właściwym zabiegom agrotechnicznym może spowodować przejęcie gospodarstwa na własność Państwa jako opuszczonego.
W ocenie Sądu należy całkowicie zatem zgodzić się z Ministrem, iż przedstawione okoliczności wskazują, że M. B. nie uprawiał ani nie zamierzał uprawiać gospodarstwa w [...]. Analiza przywołanej korespondencji prowadzi bowiem do wniosku, że właściciel nie podjął ani nie chciał podejmować jakichkolwiek prac w swoim gospodarstwie. Jego zamiarem była wyłącznie zamiana gospodarstwa na atrakcyjniejsze dla niego grunty położone w województwie [...] gdzie mieszkał i prowadził swoją działalność.
Jak wyżej podniesiono, orzecznictwo w omawianej materii wyraźnie wskazuje, że zastosowanie powołanej ustawy wymagało spełnienia określonych ww przesłanek, a tym samym wymagało koniecznie ustalenia, iż przejmowane gospodarstwo ma cechy gospodarstwa rolnego oraz, że jest rzeczywiście opuszczone, a nie jest nieruchomością wskazującą tylko cechy opuszczenia. Te przesłanki w ocenie Sądu w badanej sytuacji wystąpiły.
Trzeba w tym miejscu wskazać, iż w istocie w podważanych decyzjach Prezydia wskazały, także na okres pobytu skarżącego w więzieniu, co rzeczywiście było błędne i nie powinno było zostać przez ówczesne organy podniesione, jednakże powyższa okoliczność, w kontekście całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa. A tylko takie, rażące naruszenie prawa, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd też stwierdza, iż zgodnie z wyrokiem tut. Sądu zapadłym w niniejszej sprawie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wszechstronnie przeprowadził ocenę zgromadzonego w prowadzonym postępowaniu materiału dowodowego, a analiza ta w całości znajduje aprobatę Sądu w niniejszym składzie.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 7, art. 8 i 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Biorąc pod uwagę wymogi procesowe stwierdzić należy, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach i w czytelny sposób przedstawiając argumentację w swoich rozstrzygnięciach.
Zatem, mając powyższe na uwadze skargę, jako bezzasadną, należało oddalić w oparciu o art. 151 P.p.s.a.