I OSK 1725/24

I OSK 1725/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1325/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-01-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 27 sierpnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1325/23 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 stycznia 2024 r. I SA/Wa 1325/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.S. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek merytorycznego rozpoznania każdego z zarzutów zawartych w skardze, a nawet brak opisania choćby w części historycznej uzasadnienia wyroku niektórych zarzutów zawartych w skardze;
brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji naruszył powyższe przepisy postępowania sądowoadministracyjnego i nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało bezpośrednio oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku i brak jakiegokolwiek merytorycznego odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do każdego z zarzutów zawartych w skardze, a nawet brak opisania choćby w części historycznej uzasadnienia wyroku niektórych zarzutów zawartych w skardze;
brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało naruszeniem powyższych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego i miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkował bowiem bezpośrednio oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a, i nieskontrolowanie zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze;
naruszenie powyższych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego przez Sąd miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie powinien oddalać skargi, a powinien uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenia przez Organ II instancji przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Skarżąca wniosła o :
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.;
2) zasądzenie od Organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że Sąd nie odniósł się merytorycznie w swoim uzasadnieniu do każdego z zarzutów zawartych w skardze i w sposób niepełny jedynie opisał je w części historycznej uzasadnienia wyroku, jak również nie wskazał na jakiej podstawie dokonał ustaleń faktycznych. W przedmiotowej bowiem sprawie istotne są ustalenia faktyczne a nie jedynie ustalenia prawne. W ocenie Skarżącej tak sformułowane uzasadnienie Sądu nie spełnia wymogów przewidzianych przez prawo. Uchybienia te utrudniają kontrolę instancyjną i bezpośrednio godzą w art. 141 § 4 p.p.s.a., a także prawo do sądu zagwarantowane chociażby w art. 45 Konstytucji.
Wyjaśniła, że spełnia przesłanki ustawowe uprawniających do uzyskania zasiłku. Tego rodzaju świadczenie jest przyznawane w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przywołała następnie kryteria oceny niepełnosprawności.
Przypomniała, że podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "u.ś.r."), której art. 30 ust 1 przewiduje, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest zobowiązana do ich zwrotu. Przy czym w myśl art. 30 ust 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak wynika z akt sprawy i dokumentacji przedstawionej przez Skarżącą, nie tylko ona posiada orzeczenie o niepełnosprawności ale także jej córka L.S., którą samotnie wychowuje. Jak wynika z art. 17 ust 1 pkt 1 u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wszystkie te przesłanki występują także w sytuacji Skarżącej, co potwierdza dokumentacja z przedszkola integracyjnego, do którego chodzi córka Skarżącej.
Podkreśliła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w swym orzeczeniu wskazuje sprzeczne informacje odnośnie stanu faktycznego, podając z jednej strony "Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o powołanie lekarza biegłego ze specjalności chorób wewnętrznych i cukrzycy ( ewentualnie niezależnej komisji) na okoliczność czy A.S. jest uprawniona do pobierania zasiłku bo zgodnie z art 16"' natomiast w innym ustępie orzeczenia wskazuje " W szczególności skarżąc Skarżąca nie podała jakie dowody organ jej zdaniem powinienem przeprowadzić , a jakich nie przeprowadził."
Skarżąca zwróciła uwagę, że organ pierwszej instancji w wydanej decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane za okres od dnia 1 maja 2021 r. do 31 października 2022 r. jedynie przywołał treść art 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. natomiast w ogóle nie rozważał kwestii, czy w istocie skarżąca świadczenie to nienależnie pobrała. Natomiast przesłankę do uznania nienależnie pobranego świadczenia stanowi nie tylko sam fakt pouczenia o obowiązku poinformowania o zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń ale także zachowanie strony niezgodne z tym pouczeniem. O nienależnie pobranym świadczeniu można bowiem mówić wówczas, i tylko wtedy, gdy pomimo prawidłowego pouczenia strona świadomie pobiera świadczenie nie informując organu o zmianach, które mają wpływ na prawo do ich pobierania. Można zauważyć, że także w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (część III wniosku oraz zawarte w nim pouczenie wskazuje się, że niepoinformowanie organu o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W ocenie Skarżącej organ I instancji w ogóle nie rozważył aspektu zawinienia strony związanego z obowiązkiem powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście skuteczności jej pouczenia. Wskazała, że jak wynika z akt sprawy, o wszczęciu postępowania dowiedziała się z zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z 15 grudnia 2022 r. Tym samym organ ten naruszył art. 107 § 3 K.p.a. nie dokonując oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy w aspekcie przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Kolegium podzieliło ustalenia i wnioski organu I instancji nie odnosząc się również do tej kwestii. Kolegium, tak jak i organ I instancji, poczynionych ustaleń nie oceniło w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, ograniczając się wyłącznie do jego zacytowania wraz z innymi podstawami określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 2-4. Tymczasem analiza przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w aspekcie uznanej w orzecznictwie sądowym definicji "nienależnie pobranego świadczenia" prowadzi do wniosku, że za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia wypłacone przez organ, który na skutek świadomego działania strony polegającego na niepoinformowaniu organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, nadal świadczenia te wypłacał. Nie do przyjęcia jest sytuacja, gdy organ I instancji zmienia decyzję przyznająca świadczenie pielęgnacyjne w części dotyczącej jego wysokości, a następnie domaga się jego zwrotu jako nienależnie pobranego i to wraz z ustawowymi odsetkami (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Za powyższym przemawia także regulacja określona w art. 28 u.ś.r., wprowadzona celem wykonywania funkcji kontrolnych przez organ dla ustalenia legalności pobierania świadczeń w związku z danymi uzyskanymi z urzędu, a nie na skutek wywiązywania się strony z obowiązków informacyjnych wynikających z art. 25 u.ś.r. Wówczas organ wypłacający świadczenia może przeprowadzić wywiad oraz zażądać wyjaśnień a odmowa ich złożenia bądź nie złożenie ich w terminie skutkuje wstrzymaniem ich wypłaty (art. 28 ust 2 i 3 u.ś.r.). Natomiast w przypadku, gdy strona udzieli wyjaśnień, co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń, wypłaca się świadczenia rodzinne od miesiąca, w którym wpłynęły wyjaśnienia, do końca okresu świadczeniowego, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie (art. 28 ust. 4 u.ś.r.). Z przepisu tego a contrario wynika, że jeżeli po złożeniu wyjaśnień strona nie spełnia warunków określonych w ustawie świadczeń tych się nie wypłaca. Wszystkiego tego w ocenie Skarżącej zabrakło w powyższej sprawie i orzeczeniach.
Skarżąca zwróciła uwagę, że pouczenie zawarte w decyzję nie może być uznane za prawidłowe, gdy przytacza sam przepis ustawy, bez jego wyjaśnienia. Pouczenie powinno być jasne i czytelne, musi odnosić się do indywidualnej sytuacji pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie zasady ogólne, co ma miejsce w powyższej sytuacji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pouczenie powinno uwzględniać, że otrzymujący świadczenie może mieć ograniczoną możliwość rozumienia treści (osoba w podeszłym wieku, osoba niepełnosprawna), dlatego użyte w nim zwroty powinny być zrozumiałe dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji. Skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Decyzją z [...] stycznia 2017 r. przyznano Skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 maja 2020 r. Wysokość zasiłku zmieniona została następnie decyzją z [...] listopada 2018 r.
Podstawą faktyczną decyzji z [...] stycznia 2017 r. było ustalenie, że Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia.
Decyzją z [...] czerwca 2020 r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przedłużone do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do ostatniego dnia miesiąca, w którym zostanie wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
W wyniku przeprowadzonej 20 października 2022 r. weryfikacji w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu organy uzyskały informację, że Skarżąca 19 kwietnia 2021 r. uzyskała nowe orzeczenie, zaliczające ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności, wydane do 19 kwietnia 2026 r. Organy ustaliły, że w decyzji z [...] stycznia 2017 r. Skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu właściwego o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro Skarżąca nie poinformowała o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zaistniały w ocenie organów obu instancji podstawy do uznania świadczenia wypłaconego jej za okres od 1 maja 2021 r. do 31 października 2022 r. za nienależnie pobrane oraz do zobowiązania jej do zwrotu owego świadczenia.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej: "ustawa"). Przywołały także brzmienie art. 16, art. 23 i art. 25 ustawy oraz art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa covidowa").
Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę.
Najdalej idącym zarzutem był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadniany przez Skarżącą zaniechaniem odniesienia się przez Sąd Wojewódzki do wszystkich podniesionych przez nią zarzutów.
Odnosząc się do tak uzasadnionego zarzutu, Sąd kasacyjny przypomina, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącej i Kolegium. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko Kolegium, w tym co zaistnienia w sprawie podstaw dla uznania, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez Skarżącą w okresie od maja 2021 r. do października 2022 r. jest świadczeniem nienależnym, które podlegać winno zwrotowi. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.
Sytuacje te, wbrew argumentacji podnoszonej w skardze kasacyjnej, nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie.
Sąd Wojewódzki (wbrew stanowisku Skarżącej) przedstawił zarzuty, kierowane przez nią w stosunku do decyzji Kolegium. Nie zachodzi również wewnętrzna sprzeczność uzasadnienia, polegająca na przywołaniu wniosku Skarżącej o powołanie lekarza oraz na wskazaniu, że Skarżąca nie podała, jakie dowody organ jej zdaniem powinien przeprowadzić a jakich nie przeprowadził. Wniosek o powołanie lekarza zawarty był w skardze skierowanej do Sądu Wojewódzkiego i opisany została przez Sąd w części historycznej uzasadnienia. Pogląd, w świetle którego Skarżąca nie wskazała jakie jeszcze dowody organy miałyby przeprowadzić wyrażony został w części prawnej uzasadnienia, to jest w części, w której Sąd odnosił się do argumentacji podniesionej przez Skarżącą a dotyczącej uchybień organów. Zwrócić należy uwagę, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by w toku postępowania administracyjnego Skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dodatkowych dowodów, które to wnioski pominięte zostały przez organy. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o powołanie lekarza nie może być uznany za wskazanie dowodu, który organ zobligowany był przeprowadzić. Jak bowiem słusznie wyjaśnił Sąd Wojewódzki, w toku postępowania o przyznanie zasiłku na podstawie art. 16 ustawy organy związane są treścią orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez właściwy organ i nie mają możliwości prowadzenia postępowania mającego na celu weryfikację prawidłowości owego orzeczenia.
Rzeczywiście, Sąd nie odniósł się do wszystkich argumentów podnoszonych przez Skarżącą w skardze. Sąd kasacyjny zwraca jednak uwagę, że Skarżąca zarówno na etapie skargi do Sądu Wojewódzkiego jak i skargi kasacyjnej podnosi szereg argumentów nie dotyczących rozpoznawanej sprawy.
Argumenty te dotyczą przede wszystkim oceny niepełnosprawności i stanu zdrowia Skarżącej, braku możliwości podjęcia prze nią nauki i pracy, błędnej analizy dokumentacji jej choroby, posiadania orzeczenia o niepełnosprawności również przez jej córkę, zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad bliską osobą niepełnosprawną oraz skutków wydania decyzji zmieniającej wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zwracała również uwagę, że organy orzekające o niepełnosprawności nie kierowały się jej dobrem oraz nie stosowały się do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności osoby dorosłej (Dz. U. z 2002 r. nr 17, poz. 162 ze zmianami).
Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w rozpoznawanej sprawie organy zobowiązane były jedynie do zbadania treści : decyzji o przyznanych Skarżącej świadczeniach, podpisanego przez nią pouczenia zobowiązującego do informowania o zmianach powodujących wyłączenie prawa do świadczeń oraz nowego orzeczenia o niepełnosprawności z 19 kwietnia 2021 r. Rację miał również Sąd Wojewódzki podkreślając, że organy pomocy społecznej przyznające prawo do świadczeń rodzinnych nie są legitymowane (podobnie jak Sąd Administracyjny) do weryfikowania we własnym zakresie rozstrzygnięć organu orzekającego o niepełnosprawności danej osoby.
Co również istotne, a co zdaje się umykać Skarżącej, sprawa nie dotyczyła przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną przez nią nad córką, legitymującą się również – jak twierdzi Skarżąca – orzeczeniem o niepełnosprawności.
Zatem brak szczegółowego odniesienia się do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, w sytuacji prawidłowego określenia przez Sąd Wojewódzki istoty rozpoznawanej sprawy nie może być uznany za naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Za niezasadne uznać należało również zarzuty objęte punktem 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym naruszenia art. 134 § 1 i 133 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
Z przywołanego przepisu wynika, że podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. może zatem stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją. Do naruszenia tego przepisu dojść może również w razie oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy; pominięcia istotnej części tych akt czy też oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, ewentualnie w razie przeprowadzenia postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a.. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarżąca stawiając zarzut naruszenia tego przepisu w zakresie objętym punktem 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie wyjaśnia na czym miało polegać naruszenie tego przepisu ograniczając się jedynie do wskazania, że Sąd nie rozpoznał sprawy w wymaganym zakresie.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność kwestionowane przez uprawniony podmiot. Skoro w niniejszej sprawie decyzja organu drugiej instancji dotyczyła wyłącznie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego Skarżącej, rozważania co do możliwości przyznania owego zasiłku jej córce, przysługiwania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką czy też prawidłowości orzeczenia o zaliczeniu Skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności pozostawały poza granicami przedmiotu zaskarżenia.
Dopiero w zarzucie objętym punktem 3 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca wiąże zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. z zarzutem naruszenia przepisów postępowania to jest art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca zarzuca bowiem Sądowi niedostrzeżenie naruszenia przez organy przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że Skarżąca podnosiła zarzut naruszenia tychże przepisów już na etapie skargi do Sądu Wojewódzkiego. Sąd Wojewódzki oddalając skargę wyjaśnił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco i rzeczowo wskazuje na zaistniały w sprawie stan faktyczny i na podstawy prawne rozstrzygnięcia, nie doszło więc do naruszenia art. 107 § 3 kpa. Podkreślił, że wbrew wyraźnemu pisemnemu pouczeniu, Skarżąca nie poinformowała organu administracji przyznającego świadczenia o wydaniu nowego orzeczenia. Wskazał, że w skardze przywołano ogólnie szereg przepisów prawa procesowego jednak bez wskazania jakie konkretnie naruszenia miały w sprawie miejsce i jaki to mogło mieć wpływ na jej wynik. W szczególności Skarżąca nie podała jakie dowody organ jej zdaniem powinien przeprowadzić a jakich nie przeprowadził, jak również nie podała na czym polegało w kontrolowanej sprawie naruszenie art. 10 kpa.
Skarżąca w skardze kasacyjnej podkreślała, że o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić tylko wówczas, gdy mimo prawidłowego pouczenia strona świadomie pobrała świadczenie, nie informując organu o zmianach, które mają wpływ na prawo do jego pobierania. Wskazywała, że organ pierwszej instancji w ogóle nie rozważył aspektu jej zawinienia związanego z obowiązkiem powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w kontekście skuteczności jej pouczenia.
Argumentacja powyższa, podobnie jak dalsze rozważania odwołujące się do art. 28 i 25 ustawy a dotyczące obowiązku przeprowadzenia wywiadu i żądania przez organ wyjaśnień od strony jest zupełnie niezrozumiała w stanie faktycznym sprawy. Sąd kasacyjny przypomina, że sprawa dotyczyła uznania za nienależnie pobrany zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego Skarżącej, nie zaś świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, podstawą dla uznania owego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane był fakt wydania 19 kwietnia 2021 r. przez Miejski Zespół ds Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenia o zaliczeniu Skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania zostały sformułowane nieprawidłowo. Skarżąca zaniechała bowiem wskazania jednostki redakcyjnej art. 8, art. 10 oraz art. 77 k.p.a. Tymczasem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 249/21 i powołane tam orzecznictwo). Zaniechania wskazania konkretnej podstawy kasacyjnej oznacza, że zarzut objęty punktem 3 petitum skargi kasacyjnej może być rozpoznany jedynie w zakresie naruszenia art. 7 oraz 107 § 3 k.p.a.
Sąd kasacyjny podkreśla, że zasiłek pielęgnacyjny został Skarżącej przyznany w związku z uzyskaniem przez nią 26 maja 2015 r. orzeczenia zaliczającego ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przy czy w świetle owego orzeczenia niepełnosprawność Skarżącej powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia. W takim stanie faktycznym organ przyznający zasiłek uznał, że spełnione zostały wymogi z art. 16 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.
W decyzji przyznającej Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny wprost wskazane zostało, że jest ona zobligowana poinformować organ o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia. Treść orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności jest podstawową okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia. Tymczasem Skarżąca od kwietnia 2021 r. do października 2022 r. nie poinformowała organu o zmianie treści orzeczenia.
W realiach sprawy nie można postawić organom zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Organ pierwszej instancji po powzięciu wiadomości o uzyskaniu przez Skarżącą nowego orzeczenia o niepełnosprawności, którego treść wyłączała możliwość przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego, poinformował ją o wszczęciu postępowania. Skarżąca w toku postępowania przed organem pierwszej instancji nie przedstawiła żadnych wyjaśnień w sprawie. W odwołaniu Skarżąca podniosła argumenty zbieżne z podniesionymi następnie w skardze do Sądu Wojewódzkiego i w skardze kasacyjnej. W żadnym z pism nie wyjaśniła jednak dlaczego zaniechała powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że również w decyzji z [...] czerwca 2020 r. przedłużającej okres, na jaki przyznane zostało Skarżącej świadczenie, znajduje się informacja o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. W decyzji tej (doręczonej Skarżącej 22 czerwca 2020 r.) wprost wskazano, że "Strona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności."
Uznać zatem należy, że organy obu instancji podjęły wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Decyzja podejmowana w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy nie jest decyzją o charakterze uznaniowym, organy nie mogły więc kierować się słusznym interesem strony. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli dotyczy bowiem wyłącznie decyzji o charakterze uznaniowym.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie decyzji organów obu instancji wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione (treść informacji uzyskanej w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, treść pouczeń zawartych w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny oraz we wniosku o przyznane tego świadczenia). Skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dowodów. Organy wyjaśniły również podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazując zarówno na przepisy ustawy jak i na przepisy ustawy covidowej, dotyczące przedłużenia okresu obowiązywania orzeczeń o niepełnosprawności.
Brak jest zatem podstaw do postawienia Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organy przywołanych przez Skarżącą przepisów postępowania.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.