I OSK 1723/23

I OSK 1723/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 912/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-05-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.3 § 1, art.133, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art.153, art. 182 § 2, art. 184, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2809
art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 912/22 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 września 2022 r. nr SKO Gd/1922/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 maja 2023 r. o sygn. akt II SA/Gd 912/22, wydanym po rozpoznaniu skargi E.B. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 września 2022 r., nr SKO Gd/1922/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję, 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz E.B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "SKO" lub "Kolegium") zaskarżając go w całości i zarzucając:
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako u.ś.r.), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że wykonywanie pracy zarobkowej przez osobę ubiegającą się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile przemawiają za tym "szczególne okoliczności konkretnej sprawy" nie stanowi bezwzględnej przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia od rzeczywistego braku zatrudnienia spowodowanego rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a jednocześnie od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki, która wyklucza podjecie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawnego, która przez swój czasowy wymiar i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) nie pozwala nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności podjąć zatrudnienia;
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej jako k.r.o.) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że wynikający z obowiązku alimentacyjnego obowiązek sprawowania opieki nad krewnym w linii prostej ulega wyłączeniu w przypadku, gdy wykonanie obowiązku łączone być musi z pracą zarobkową, podczas gdy prawidłowa wykładnia normy wywiedzionej z w/w przepisów wskazuje, że łączenie opieki nad krewnym w linii prostej z pracą zarobkową osoby zobowiązanej do alimentacji, w żaden sposób nie wyłącza, ani nie ogranicza obowiązku alimentacyjnego wobec krewnego, nad którym opieka ta jest lub musi być sprawowana;
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawcę po dniu złożenia wniosku o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wyklucza możliwości nabycia tego prawa;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym, dokonanym wbrew zgromadzonemu w toku postępowania administracyjnego materiałowi dowodowemu zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez orzekający organ oceny okoliczności sprawy, zgodnie z którą sprawowana nad osobą niepełnosprawną opieka nie wyklucza aktywności zawodowej wnioskodawcy, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie,
które to naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do:
- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi.
W oparciu o powyższe zarzuty Kolegium, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz, obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu zauważono, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawcy wynikający z rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zatem warunkiem sine quo non uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem Sąd I instancji uważa, iż by stosując art. 17 ust. 1 u.ś.r. organy odnosząc się do indywidualnej sytuacji każdej osoby ubiegającej się o świadczenie brały pod uwagę "szczególne okoliczności konkretnej sprawy", z których mogłoby wynikać, że nawet wykonywanie przez wnioskodawcę pracy zarobkowej, nie stoi na przeszkodzie uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile towarzyszą temu "szczególne okoliczności sprawy". Dokonując takiej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. WSA w Gdańsku chce oprzeć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na swoistej klauzuli generalnej "szczególnych okoliczności konkretnej sprawy", uzależniając w ten sposób prawo do omawianego świadczenia nie od spełnienia wprost wyrażonych i jednoznacznie określonych w ustawie przesłanek, lecz od ocen, które miałyby uwzględniać niesprecyzowane "szczególne okoliczności" danej sprawy, przy czym Sąd nie precyzuje, jakie okoliczności tak określoną formułą miałyby zostać objęte. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem kompensacyjnym. Jego rolą jest wyrównanie uszczerbku w źródłach utrzymania wywołanego niemożliwą do uniknięcia koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania dla podjęcia się, w wykonaniu obowiązku alimentacyjnego, opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Sąd dopuścił możliwość przyznania świadczenia z tytułu sprawowania opieki wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie zatrudnionej, która pomimo sprawowanej opieki faktycznie pracuje zarobkowo.
Podniesiono, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., charakteryzowana być musi poprzez, po pierwsze, ścisły związek z potrzebami osoby niepełnosprawnej, na które art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje (konieczna stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji), a po drugie, skutek do jakiego prowadzi, a jest nim wykluczenie aktywności zawodowej opiekuna. W konsekwencji w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka, o jakiej mowa w tym przepisie musi być konieczna, a zatem niezbędna w świetle potrzeb podopiecznego, których nie można zabezpieczyć w inny sposób, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także poprzez swój wymiar musi wykluczać podjecie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trudno o lepszy dowód na okoliczność, że sprawowana opieka nie wyklucza zatrudnienia, niż potwierdzony fakt podjęcia przez wnioskodawcę - już po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia - trwającego nieprzerwanie przez cztery miesiące zatrudnienia.
Zdaniem SKO Sąd I instancji dopuścił się także błędnej wykładni art. 128 k.r.o. WSA w Gdańsku potawił bowiem organom administracji zarzut, iż poprzez przyjęte znaczenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nakazują skarżącej "pracę na 2 etaty", co, poprzez opiekę sprawowaną nad matką po godzinach pracy "»skazywałoby« skarżącą na rezygnację przynajmniej z prawa do odpoczynku". Sąd zdaje się zatem uzależniać wykonanie wynikającego z art. 128 k.r.o. obowiązku opieki nad najbliższą krewną od tego, aby nie stało to w sprzeczności z prawem do wypoczynku, czy też nie wymagało łączenia opieki z pracą zawodową. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., wynika, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia) dla zapewnienia wymaganej opieki, a więc sytuacja, gdy zważywszy na stan osoby niepełnosprawnej, zakres wykonywanej nad tą osobą opieki oraz własne środki i możliwości zobowiązanego do alimentacji krewnego, nie ma on innej możliwości zabezpieczenia potrzeb podopiecznego niż zaprzestanie aktywności zawodowej. Chodzi tu zatem o przypadki, gdy obiektywnie rzec biorąc, osoba zobowiązana do alimentacji zmuszona jest do zaprzestania aktywności zawodowej. Dopóki obiektywnie rzecz biorąc wnioskodawca jest w stanie w wykonaniu swego obowiązku alimentacyjnego godzić opiekę nad krewnym z pracą zarobkową nie ma podstaw do formułowania roszczeń względem Państwa o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z konstytucyjną zasadą subsydiarności (pomocniczości) pomoc ze strony władz publicznych nie zwalnia jednostki z własnych wysiłków w zabezpieczaniu swoich interesów. Przeciwnie, pomoc o jakiej mowa, możliwa jest jedynie wówczas, gdy jednostka w oparciu o własne zasoby, możliwości i starania nie jest w stanie zabezpieczyć swoich potrzeb. Sąd błędnie przyjął, że udokumentowane w aktach sprawy zatrudnienie wnioskodawczyni nie wyłącza zastosowania dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tymczasem okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że zarówno nie doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, jak i opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną może być wykonywa w sposób, który umożliwia pracę zarobkową. W sytuacji gdy po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca wykonywała nieprzerwanie prace zarobkową przez okres 4 miesięcy nie można twierdzić by doszło do rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Co więcej, skoro podjęcie zatrudnienia nastąpiło w okresie gdy skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką, to nie można twierdzić, że sprawowana opieka wyklucza zatrudnienie lub konieczność podjęcia się opieki jest jedyną przyczyną jego przerwania. Sąd I instancji skutecznie nie podważył dokonanej przez organ oceny, iż obiektywnie rzecz biorąc opieka sprawowana przez Skarżącą nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, nie doszło zatem do naruszenia przez Kolegium art. 80 k.p.a. Sąd I instancji zakwestionował ocenę organów bazując na błędnym rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprowadzającym się do odrzucenia części - wynikających z tego przepisu - przesłanek przyznania świadczenia przy jednoczesnym ich uzupełnieniu o nieprzewidzianą w przepisach przesłankę "szczególnych okoliczności sprawy".
Opisane błędy w zakresie formułowanych przez Sąd ocen odnośnie podstaw faktycznych do zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w konsekwencji doprowadziły do uchylenia zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., a także art. 153 p.p.s.a. W sprawie objętej zaskarżonym wyrokiem brak było podstaw do zastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji podstaw do uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 maja 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 ustawy z 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku należy stwierdzić, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ( w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, w sytuacji gdy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Przesłanka konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną wynika wyraźnie z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast przesłanka występowania związku przyczynowo – skutkowego wymaga w danym przypadku ustalenia, czy zakres, rodzaj, częstotliwość i czasochłonność czynności opiekuńczych sprawowanych przez osobę wykonującą opiekę nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu rzeczywiście uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Wskazać też trzeba, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", to jednak, aby można było mówić o opiece, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.
Natomiast przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudniania celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 566/23). Nie każda bowiem rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi dotyczyć i być związana z osobą wymagającą opieki i jej potrzebami.
Jednocześnie ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. m.in. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r. o sygn. akt I OSK 1448/23 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W zarzutach skargi kasacyjnej Kolegium podnosi, iż Sąd I instancji naruszył art. 17 ust.1 u.ś.r. przyjmując, iż w pewnych szczególnych sytuacjach dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która sprawuje opiekę nad osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym i jednocześnie podejmuje pracę zarobkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka teza nie wynika z rozważań oraz argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji wyraźnie zauważył, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź rezygnacja z podjęcia (niepodejmowanie) pracy zarobkowej, a celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to ma przy tym na celu dostarczać środków utrzymania tym opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy z powodu sprawowanej opieki nie mogą podjąć pracy. Jednocześnie Sąd ten zaznaczył, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. W ocenie tego Sądu jeśli okazałoby się, że Skarżąca zaprzestała pracy dorywczej 31 grudnia 2021 r. to Kolegium, uznając że wszystkie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia są spełnione, przy braku przesłanek negatywnych, zobowiązane było rozważyć przyznanie skarżącej świadczenia od 1 stycznia 2022 r. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż Sąd wykluczył możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres kiedy pozostawała w zatrudnieniu tj. od 28 sierpnia 2021 do 31 grudnia 2021 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się również z Sądem I instancji, iż z faktu, że Skarżąca po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i po uzyskaniu decyzji odmownej Prezydent Miasta G. z 23 lipca 2021 r., podjęła bliżej nieokreśloną pracę dorywczą w okresie czterech miesięcy, nie można wyprowadzić kategorycznego wniosku, że w dacie rozpoznawania sprawy nie występował związek skutkowo-przyczynowy między rezygnacją z zatrudniania a koniecznością sprawowana opieki nad osobą niepełnosprawną. SKO stwierdziło, iż skoro Skarżąca mogła podjąć zatrudnienie przez cztery miesiące i jednocześnie sprawować opiekę nad matką, to opieka ta nie może zostać uznana za na tyle absorbującą, że wyklucza podjecie zatrudnienia. Kolegium pominęło przy tym, iż Sąd I instancji zauważył, że SKO nie zbadało w wydanej decyzji, czy w okresie podjęcia pracy dorywczej Skarżąca sprawowała opiekę nad matką, czy też korzystała przez ten czas z pomocy innych osób/instytucji. W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, iż wywiady środowiskowe, w których ustalono zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką, przeprowadzono w okresach, co do których nie ma informacji o aktywności zawodowej/zarobkowej Skarżącej. Z wywiadu z 22 czerwca 2021 r. wynika, że niepełnosprawna pozostaje pod całodobową opieką córki E.B., która wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej z 1 lutego 2022 r. do codziennie wykonywanych czynności należą: pobudka, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, pomoc przy wymianie pieluchomajtek, codzienne mierzenie ciśnienia, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, w razie konieczności i gorszego samopoczucia karmienie, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, masaże, oklepywanie, codzienne układanie do snu. Zgodnie z wywiadem z 24 stycznia 2022 r. wykonywane czynności zajmują skarżącej znaczną część dnia. Z wywiadu z 24 stycznia 2022 r. wynika także, że gdy Skarżąca wykonuje zakupy, z jej matką zostaje sąsiadka – matka z uwagi na stan zdrowia nie pozostaje bez opieki. Organy nie ustaliły natomiast, czy opisana wyżej opieka w tak określonym wymiarze była sprawowana przez Skarżącą także w okresie 28 sierpnia – 31 grudnia 2021 r. Tym samym twierdzenia Kolegium, iż Skarżąca jest w stanie pogodzić sprawowanie koniecznej opieki nad matką i jednocześnie wykonywać pracę zarobkową, są wobec powyższych ustaleń co najmniej przedwczesne. Sąd I instancji słusznie przy tym zaznaczył, iż Skarżąca podjęła pracę na krótki okres czterech miesięcy, tuż po tym jak organ I instancji odmówił przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Okoliczność ta nie oznacza, iż Skarżąca jest w stanie na stałe i długoterminowo pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką z pracą zarobkowa, zwłaszcza iż nie ustalono czy Skarżąca sprawowała w tym okresie samodzielnie opiekę, stosowną do potrzeb niepełnosprawnej matki. WSA w Gdańsku trafnie przy tym zauważył, iż oceniając przesłankę wystąpienia konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie można zakładać, iż opiekun osoby niepełnosprawnej winien wykonywać czynności opiekuńcze w takim wymiarze, iż nie jest zdolny do podjęcia pracy nawet kosztem własnego odpoczynek czy snu. Taka interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 u.s..r prowadziłaby do absurdalnych sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne nie mogłoby być przyznane osobie, która sprawuje stałą i długotrwałą opiekę w wymiarze porównywalnym z wymiarem etatu pracowniczego a także w weekendy i święta, ale teoretycznie byłaby w stanie podjąć zatrudnienie kosztem swojego snu i odpoczynku lub czasu na załatwieniu spraw jej bezpośrednio dotyczących np. w godzinach nocnych, gdy niepełnosprawny podopieczny śpi lub pozostaje pod tymczasową opieką pozostałych, na co dzień pracujących domowników.
Z tych też przyczyn podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw z. z art. 80 k.p.a. uznać należy za niezasadne.
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 128 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W ocenie Kolegium Sąd I instancji naruszył ten przepis uzależniając wykonanie wynikającego z art. 128 k.r.o. obowiązku opieki nad najbliższą krewną od tego, aby nie stało to w sprzeczności z prawem do wypoczynku, czy też nie wymagało łączenia opieki z pracą zawodową. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji kwestionował istnienie obowiązku alimentacyjnego Skarżącej względem matki, jak też nie wskazywał zakresu tego obowiązku. Sąd I instancji powołał się na "prawo do odpoczynku", w kontekście oceny wymiaru sprawowanej opieki jaka - w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś..r. - uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudniana lub innej pracy zarobkowej. Sąd ten nie odniósł tych uwag do zakresu, czy też możliwości realizowania obowiązku alimentacyjnego przez osoby określone w art. 128 k.r.o.
Zauważyć trzeba, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter i nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Przepis ten odsyła do przepisów k.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym i w oparciu o przepisy k.r.o. dokonano podziału osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i dalszym stopniu zobowiązanych do alimentacji, jak też uwzględnił pierwszeństwo alimentacyjne małżonków względem siebie (por. uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22).
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 151 zauważyć należy, iż art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym, wobec czego nie można czynić Sądowi Wojewódzkiemu tego rodzaju zarzutu odnosząc go do naruszeń procesowych. Ponadto oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., a nie na art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie mogą być trafne. Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował więc art. 151 p.p.s.a.
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter ustrojowy, określa bowiem właściwość sądów administracyjnych. Naruszenie jego dyspozycji oznaczałoby zaś uchylenie się przez Sąd I instancji od kontroli kwestionowanej decyzji, bądź wydanie wyroku w oparciu o kryterium inne niż zgodność z prawem – do sytuacji takiej w sprawie nie doszło.
Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji wydał wyrok i dokonał oceny postępowania przed organami w oparciu o materiał dowodowy wskazany w aktach administracyjnych. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi zaś wówczas, gdy rozpoznał skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, pominął istotną część tych akt, albo przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. opierając orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy - o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 9 maja 2024 r. o sygn. akt I OSK 1445/23). Taka sytuacja nie miała miejsca w analizowanej sprawie. Sąd I instancji swoją ocenę prawną oparł na faktach i dowodach znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy. Prawidłowość tej oceny nie świadczy natomiast o naruszeniu tego przepisu.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż przepis ten nie był stosowany przez Sąd I instancji – w sprawie nie został uprzednio wydany prawomocny wyrok sądu administracyjnego
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 p.p.s.a.