I OSK 1722/24Umorzenie postępowania administracyjnego po 30 latach 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z 1955 r. dotyczącej przejęcia nieruchomości. Organ administracji umorzył postępowanie z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie ponad 61 lat od doręczenia pierwotnego orzeczenia (co nastąpiło 5 maja 1958 r.). W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a także art. 2, 21, 64 i 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC. Argumentowała, że przepis nowelizujący jest niezgodny z Konstytucją i Konwencją, ponieważ pozbawia ją możliwości uzyskania prejudykatu do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem pozbawieniem własności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której w tym przypadku nie stwierdzono. NSA odniósł się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., wskazując, że choć przepis ten dotyczy postępowania administracyjnego, to w kontekście skargi kasacyjnej należy go powiązać z przepisami P.p.s.a. regulującymi postępowanie sądowoadministracyjne. Sąd uznał, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, wprowadzający trzydziestoletnią cezurę czasową dla wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP. Powołano się na uzasadnienie wyroku TK z 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13), który wskazał na potrzebę ograniczenia możliwości stwierdzania nieważności decyzji po znacznym upływie czasu w celu zapewnienia bezpieczeństwa prawnego i trwałości decyzji administracyjnych. NSA zaznaczył, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń są powszechne w różnych gałęziach prawa (np. zasiedzenie, przedawnienie). Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do bezpośredniego kwestionowania konstytucyjności przepisu przez sądy administracyjne w ramach rozproszonej kontroli, chyba że zachodzi oczywista niekonstytucyjność lub orzeczenie TK w danej sprawie. Wskazano również, że sprawa dotycząca zgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją jest zawisła przed TK (sygn. akt K 2/22). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC, NSA stwierdził, że przepis ten chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania, a państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za zdarzenia historyczne. W konsekwencji, NSA uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności wprowadzenia przez ustawodawcę ograniczeń czasowych w postępowaniach administracyjnych, w tym w postępowaniach o stwierdzenie nieważności decyzji, w celu zapewnienia stabilności obrotu prawnego i zgodności z zasadami państwa prawnego. Potwierdzenie roli sądów administracyjnych w kontroli konstytucyjności przepisów.
Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. i interpretacji jego zgodności z Konstytucją i EKPC. Orzeczenie opiera się na utrwalonym orzecznictwie NSA w zakresie kontroli konstytucyjności.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a., który przewiduje umorzenie z mocy prawa postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat od ich doręczenia, jest zgodny z Konstytucją RP (art. 2, 21, 64, 77) i art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP i art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wprowadzenie 30-letniej cezury czasowej dla wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji jest uzasadnione potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa prawnego i trwałości decyzji administracyjnych, co jest zgodne z zasadami państwa prawnego. Czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń są powszechne w polskim prawie. Przepis ten nie narusza również EKPC, która chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Czy sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją RP i jego niezastosowania, jeśli nie ma wątpliwości co do oczywistej niekonstytucyjności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją i jego niezastosowania, chyba że zachodzi oczywista niekonstytucyjność lub orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w danej sprawie.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne stosują przepisy prawa, a odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w przypadku oczywistej niekonstytucyjności lub gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu z Konstytucją. Nie można nadawać przepisom znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem, nawet w drodze wykładni prokonstytucyjnej.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (23)
Główne
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Pomocnicze
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Sąd I instancji nie naruszył tego przepisu przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, aprobując umorzenie postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.
K.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, bezpieczeństwa prawnego i ochrony zaufania obywateli do państwa.
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej.
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
Sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu.
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Podstawa prawna pierwotnego orzeczenia z 1955 r.
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego
Podstawa prawna pierwotnego orzeczenia z 1955 r.
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. § § 5
Określenie daty doręczenia orzeczenia.
k.c. art. 172 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Instytucja zasiedzenia jako przykład ograniczenia czasowego.
k.c. art. 243
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń związanych z użytkowaniem wieczystym.
k.c. art. 4421 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych.
K.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis, którego niezgodność z Konstytucją RP była podstawą nowelizacji.
K.p.a. art. 158 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadzenie cezury czasowej uniemożliwiającej wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji po 30 latach.
K.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość żądania wznowienia postępowania po wejściu w życie orzeczenia TK.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie Konstytucji i ustawom.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, art. 2, 21, 64, 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC. • Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodny z Konstytucją RP i EKPC, ponieważ narusza zasadę zaufania obywateli do państwa, pozbawia możliwości dochodzenia odszkodowania za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej i zamyka drogę do dochodzenia wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia własności.
Godne uwagi sformułowania
istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania • sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu • Celem opisanego rozwiązania prawnego było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 • możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej • brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego • obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności • czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, nie są novum • W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie ma żadnych uprawnień do badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. […]
Skład orzekający
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Mariola Kowalska
członek
Monika Nowicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności wprowadzenia przez ustawodawcę ograniczeń czasowych w postępowaniach administracyjnych, w tym w postępowaniach o stwierdzenie nieważności decyzji, w celu zapewnienia stabilności obrotu prawnego i zgodności z zasadami państwa prawnego. Potwierdzenie roli sądów administracyjnych w kontroli konstytucyjności przepisów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. i interpretacji jego zgodności z Konstytucją i EKPC. Orzeczenie opiera się na utrwalonym orzecznictwie NSA w zakresie kontroli konstytucyjności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego trwałości decyzji administracyjnych i możliwości dochodzenia praw po upływie wielu lat, co ma znaczenie praktyczne dla obywateli i prawników. Wyjaśnia zasady kontroli konstytucyjności przepisów przez sądy.
“Czy można dochodzić praw sprzed 60 lat? NSA wyjaśnia granice czasowe w postępowaniach administracyjnych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.