I OSK 1721/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-07-11
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneświadczenia rodzinneemeryturaprawo do świadczeńwykładnia przepisówNSAopieka nad niepełnosprawnymizawieszenie świadczeń

Podsumowanie

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bezwzględnie wykluczone przez posiadanie ustalonego prawa do emerytury, jeśli świadczenie emerytalne zostanie zawieszone.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która miała ustalone prawo do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów przez WSA. NSA oddalił skargę kasacyjną, przychylając się do stanowiska WSA, że posiadanie prawa do emerytury nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli emerytura zostanie zawieszona. Sąd podkreślił potrzebę wykładni celowościowej i systemowej przepisów, uwzględniając kontekst konstytucyjny i zmieniającą się relację wysokości świadczeń.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Spór dotyczył interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, jeśli ma ona ustalone prawo do emerytury. Kolegium argumentowało, że nawet zawieszenie emerytury nie eliminuje tej przesłanki negatywnej. NSA, przychylając się do stanowiska WSA, uznał, że literalna wykładnia przepisu prowadzi do rezultatów sprzecznych z intencją ustawodawcy, zwłaszcza w kontekście znaczącego wzrostu wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w porównaniu do najniższej emerytury. Sąd podkreślił konieczność stosowania dyrektyw wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, a także wykładni prokonstytucyjnej. Wskazał, że wyłączenie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być związane z faktycznym pobieraniem emerytury, a nie tylko z samym ustaleniem prawa do niej. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz utrwaloną linię orzeczniczą NSA, która dopuszcza możliwość wyboru świadczenia przez wnioskodawcę, w tym poprzez zawieszenie emerytury. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną, zasądzając od kolegium na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, umożliwiając przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wykładnia celowościowa, systemowa i prokonstytucyjna przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wskazuje, iż wyłączenie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być związane z faktycznym pobieraniem emerytury, a nie tylko z samym ustaleniem prawa do niej. Zawieszenie emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, co wyłącza negatywną przesłankę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

uśr art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Jednakże, w przypadku zawieszenia prawa do emerytury, ta przesłanka negatywna jest wyłączona, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

ppsa art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

uśr art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

uerfus art. 103 § ust. 3

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Umożliwia zawieszenie prawa do emerytury na wniosek emeryta.

uerfus art. 134 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Skutkuje wstrzymaniem wypłaty emerytury po wydaniu decyzji o jej zawieszeniu.

ppsa art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

kpa art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania strony przez organ.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia celowościowa, systemowa i prokonstytucyjna art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przemawia za możliwością przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej prawo do emerytury, jeśli zostanie ona zawieszona. Zawieszenie emerytury eliminuje negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Orzecznictwo TK i NSA dopuszcza możliwość wyboru świadczenia przez wnioskodawcę.

Odrzucone argumenty

Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo do emerytury, niezależnie od jej zawieszenia. Organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, odmawiając przyznania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzi do wniosku, że osobom, z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji powyższego poglądu nie podzielił, zwracając uwagę na konieczność odwołania się do dyrektyw wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Można więc uznać można, że intencją ustawodawcy, wprowadzającego wyłączenia w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzi obecnie do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty tej wykładni na datę uchwalania ustawy. Sąd w składzie rozpoznającym nie podziela poglądu kolegium, jakoby fakt, że w uzasadnieniu projektu uśr wskazano, że od świadczenia odliczana będzie składka emerytalna, co umożliwi osobom pobierającym świadczenie pielęgnacyjne wypracowanie emerytury, miał świadczyć o tym, że intencją ustawodawcy było aby sam fakt przysługiwania prawa do emerytury miał uniemożliwiać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od jego wysokości w relacji z emeryturą. Wybór świadczenia może polegać na złożeniu do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Mimo że emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że jej zawieszenie eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący sprawozdawca

Marian Wolanin

sędzia

Jakub Zieliński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście posiadania prawa do emerytury i możliwości jej zawieszenia w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której prawo do emerytury zostało zawieszone. Wartość świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury może mieć znaczenie dla oceny intencji ustawodawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego – prawa do świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych, które ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu rodzin. Wykładnia przepisów przez NSA pokazuje, jak prawo ewoluuje w odpowiedzi na zmieniające się realia ekonomiczne i społeczne.

Emerytura a świadczenie pielęgnacyjne: Czy zawieszenie emerytury otwiera drogę do wsparcia dla opiekunów?

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 1721/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 725/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-05-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 725/22 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 września 2022 r., nr SKO 4316/373/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz Z.W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 725/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi Z.W. (dalej także: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej także: "skarżący kasacyjnie", "kolegium") z 13 września 2022 r., nr SKO 4316/373/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
a. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr"), poprzez jego błędną wykładnię – tj. błąd interpretacji (błąd rozumowania) wynikający z wadliwego zrekonstruowania wynikającej z tego przepisu normy prawnej polegający na przyjęciu, że:
i. przepis ten nie wyklucza przyznania Z.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, choć jest to osoba, która ma ustalone prawo do emerytury, podczas gdy - w ocenie kolegium - z brzmienia tej regulacji wprost wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury;
ii. przepis ten, interpretowany przy zastosowaniu celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, również nie może prowadzić do wyłączenia prawa przypadki posiadania ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalonego prawa do emerytury;
iii. zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę określoną w tym unormowaniu wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, choć zawieszenie prawa do emerytury na wniosek nie powoduje uzyskania przez emeryta statusu osoby bez ustalonego prawa do emerytury, a w konsekwencji – pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego przysługiwanie uprawnienia do emerytury osobie wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi negatywną przesłankę uzyskania tego świadczenia rodzinnego; nota bene - powyższy wynik wykładni potwierdzają także rezultaty interpretacji prawa wykraczające poza kontekst stricte literalny;
b. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie - tj. błąd interpretacji (błąd rozumowania) wynikający z błędu subsumpcji polegającego na błędnej ocenie, że:
i. organy obu instancji wadliwie zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, prowadząc do uznania, że przepis ten nie pozbawia Strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy ustalone prawo do emerytury jest p zesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;
ii. prawidłowe zastosowanie dyrektyw interpretacyjnych prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że nie wyłącza on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, podczas gdy przepis ten powinien być wykładany w taki sposób, że ustalone prawo do emerytury jest przesłanką uniemożliwiającą otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od faktu zawieszenia prawa do emerytury i wstrzymania jej wypłaty, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego uchylenia decyzji organów obu instancji;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa") z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej przez Z.W. decyzji, przez wadliwe zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji wykładni prawa materialnego innej niż literalna bazujące na błędnie wyprowadzonych rezultatach wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej, skutkujące nieznajdującym prawnego umocowanie zrównaniem sytuacji osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, które mają ustalone prawo do emerytury z opiekunami, którzy takiego prawa nie mają ustalonego, co skutkowało nieuzasadnionym uchyleniem decyzji organów obu instancji, choć organ te dokonały zgodnej z prawem wykładni przepisów prawa materialnego;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm., dalej: "kpa"), gdyż w okolicznościach tej sprawy kolegium dokonało właściwej subsumpcji dalej przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając najpierwej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując – w zakresie prawnie relewantnych dla sprawy okoliczności – zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej| oceny, nie naruszając tym samym przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a brak przesłania Z.W. informacji wskazującej na możliwość zawieszenia emerytury i wyboru świadczenia, czy też niezweryfikowanie I spełnienia pozostałych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie mają wpływu na wynik sprawy przyznania Z.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
c. art. 151 ppsa w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 79a kpa, gdyż skarga Z.W. – jako nieuzasadniona – powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja kolegium nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściły się podstawy do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za jej zasadnością. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie sprawy poprzez oddalenie skargi. Nadto skarżąca kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 ppsa,, albowiem strona skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy a druga strona nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Co do zasady w takiej sytuacji jako pierwsze podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego. Istota sprawy sprowadza się jednak do wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, zaś zarzuty procesowe sprowadzają się właściwie do wskazania na niezasadne uchylenie zaskarżonych decyzji w sytuacji gdy nie naruszały one prawa. W tej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest dopuszczalność ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie posiada ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Okoliczność ta stała się bowiem podstawą odmowy przyznania przez organy obu instancji wnioskowanego świadczenia, przyjmując, że wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony wobec zaktualizowania się przesłanki negatywnej przyznania ww. świadczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr (posiadanie przez wnioskodawczynię ustalonego prawa do emerytury).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzi do wniosku, że osobom, z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji powyższego poglądu nie podzielił, zwracając uwagę na konieczność odwołania się do dyrektyw wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, wskazując przy tym, że pozbawienie opiekuna osoby niepełnosprawnej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na otrzymywanie przez niego świadczenia emerytalnego w znacząco niższej wysokości stałoby w sprzeczności z powyższymi dyrektywami oraz z konstytucyjną zasadą równości. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę przychyla się do stanowiska Sądu Wojewódzkiego.
Zasadnicze znaczenie w sprawie ma fakt, że ustawodawca, uchwalając w 2003 r. uśr, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z 1 maja 2014 r., wysokość opisywanego świadczenia wzrosła do kwoty 800 zł (wyższej od najniższej emerytury), następnie wynosiło 1583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Aktualnie, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 listopada 2023 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2024 (M. P. z 2023 r., poz. 1224), świadczenie pielęgnacyjne wynosi 2988 zł. Można więc uznać można, że intencją ustawodawcy, wprowadzającego wyłączenia w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzi obecnie do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty tej wykładni na datę uchwalania ustawy. Z tego względu rozważając omawiane zagadnienie należy uwzględnić dyrektywy celowościowe i systemowe, w tym także obowiązek wykładni prokonstytucyjnej. Sąd w składzie rozpoznającym nie podziela poglądu kolegium, jakoby fakt, że w uzasadnieniu projektu uśr wskazano, że od świadczenia odliczana będzie składka emerytalna, co umożliwi osobom pobierającym świadczenie pielęgnacyjne wypracowanie emerytury, miał świadczyć o tym, że intencją ustawodawcy było aby sam fakt przysługiwania prawa do emerytury miał uniemożliwiać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od jego wysokości w relacji z emeryturą.
Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 uśr, umożliwiono wybór świadczenia wyższego. Podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w dwóch ww. przepisach przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 wskazał zaś, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.
Zwrócić należy uwagę na stanowisko przedstawione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Trybunał we wskazanym orzeczeniu uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał podniósł, że wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna - rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Stąd też, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego w stopniu znacznym członka rodziny przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentownego bądź emerytalnego istnieje możliwość wyboru przez wnioskodawcę jednego z tych świadczeń. Z tych przyczyn w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że brak jest argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec tych z nich, którzy mają ustalone prawo nie tylko do emerytury, ale w ogóle do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Ugruntowane już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraża stanowisko, że prokonstytucyjna wykładnia ww. przepisu powinna wiązać wskazany zakaz nie z samym przysługiwaniem opiekunowi prawa do emerytury, ale z jej pobieraniem oraz winna uwzględniać przewidzianą przez ustawodawcę w zbliżonej sytuacji, opisanej w art. 27 ust. 5 uśr, możliwość wyboru przez stronę świadczenia, spośród tych które mu przysługują. Skoro w powyższej sytuacji norma przewiduje wybór świadczenia, wymóg równego traktowania opiekunów z uwagi na ich cechę relewantną to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki z: 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21).
Wybór świadczenia może polegać na złożeniu do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury - na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej: "uerfus"). Stosownie do tej normy, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W konsekwencji, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, nastąpi skutek wstrzymania wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo że emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że jej zawieszenie eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Wynikająca z ww. normy istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym ustaleniem prawa do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zaś zawieszenie emerytury skutkuje wstrzymaniem takiej wypłaty jasnym jest, że w ten sposób dochodzi do wyłączenia negatywnej przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Trzeba przy tym mieć na względzie, że zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 kpa.
Tym samym, wbrew twierdzeniom kolegium, uzasadnione jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, ustalone skarżącej prawo do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody w przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe jest bowiem wynikiem wartościowania systemowych i funkcjonalnych rezultatów wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w szczególności zaś uwzględnienia jej kontekstu konstytucyjnego. Niezasadne są zatem zarzuty materialnoprawne, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.
W konsekwencji niezasadne są również zarzuty procesowe, jako że zasadniczo sprowadzają się one do wskazywania na niezasadne uchylenie zaskarżonych decyzji. Ponieważ, co omówiono już powyżej, Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego i zasadnie zakwestionował stanowisko kolegium, zarzuty tego rodzaju nie mogą odnieść skutku. Mając to na uwadze zasadnie również Sąd I instancji wskazał, że w ramach postępowania administracyjnego organy powinny umożliwić skarżącej dokonanie wyboru jednego spośród przysługujących jej świadczeń i to w taki sposób, aby nie została ona pozbawiona któregokolwiek spośród nich, nawet na krótki czas.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów na rzecz skarżącej orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Na koszty sądowe składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 240 złotych za postępowanie kasacyjne.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę