I OSK 1710/22

I OSK 1710/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1659/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-18
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1659/21 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 listopada 2021 r. I SA/Wa 1659/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. (Skarżący) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
1. na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a, przez nieuwzględnienie braku zrealizowania w toku postępowania przez organy administracji obowiązków określonych w art, 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i błędne ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie że organy orzekające podjęły wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, kiedy z materiału dowodowego sprawy wynika, że nie zostały wykonane wytyczne, zawarte w uzasadnieniu decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2015 r.uchylającej decyzję nr [...] Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2014 r. w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z akt Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, znak: [...]. (str.7-ll decyzji),
2. na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: przepisu ustrojowego § 1 i 2 p.u.s.a - w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a oraz z art. 141 § 4 p.p.s.a, jak również art. 174 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej w przedmiocie naruszenia prawa przez organy administracji, prawidłowości ustaleń faktycznych i ich oceny pod względem zgodności z prawem (art 3 § 1 p.p.s.a.),
3. na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie :
- art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitą Polskiej przez błędną jego wykładnię i dokonanie oceny dowodów opierając się jedynie na katalogu środków dowodowych zawartych w art. 6 ust.4 ustawy, gdy sam przepis art. 6 ust. 4 ustawy wskazuje (poprzez zwrot "w szczególności), że nie jest to wyliczenie zamknięte,
- oraz art. 6 ust 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez brak uznania, że postępowanie toczy się w sposób przewlekłym więc odmowę zapewnienia skarżącemu skutecznej ochrony w sytuacji, gdy sprawa z powodu niedostatecznie sprawnego i wnikliwego działania organu trwa od grudnia 1976 r. i nawet pomijając okresy zawieszenia jest to okres nadzwyczajnie długi, co narusza prawo do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie i ma istotny wpływ na wynik sprawy,
4. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie przepisów prawa materialnego przez nieuwzględnienie art. 21 i 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantujących prawa własności, podkreślających zobowiązania państwa wobec obywateli w zakresie zadośćuczynienia za utracone mienie,
5. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a - uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera pełnego stanowiska co do przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanu faktycznego, jego oceny pod względem zgodności z prawem (art 3 § 1 p.p.s.a.) i brak stanowiska Sądu co do części istotnych zarzutów dotyczących naruszenia prawa przez organy administracji w toku rozpoznawania przedmiotowej sprawy wskazanych w wyżej wymienionych zarzutach oraz zgłoszonych w skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2020r. mających istotny wpływ na wynik sprawy,
uzasadniające uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
Skarżący wniósł :
- o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1659/21 oddalającego jego skargę z 20 lutego 2020 r.na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2020 r. nr [...] przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
-o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,
-zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie na jego rzecz kosztów postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Do pisma z 15 lipca 2025 r. Skarżący dołączył korespondencję prowadzoną z Bankiem Gospodarstwa Krajowego i wskazał, że z pism tych nie wynika, że by Bank zabezpieczył i przewiózł wszystkie dokumenty dotyczące przeprowadzonych czynności w Banku Gospodarstwa Krajowego w sierpniu 1939 r. Wskazał, że w świetle powyższego domaganie się przez Urzędy i Sąd przedstawienia dokumentów potwierdzających własność pozostawionej w L. przez J.S., w szczególności wobec daty pierwszego jej pisma z 20 grudnia 1976 r. oraz faktów historycznych pozostawia do uznania sądu.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Organy obu instancji odmówiły potwierdzenia Skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu przez J.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było fakt niewykazanie przez Skarżącego tytułu własności do mienia pozostawionego przez J.S. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, to jest w L. przy ul. [...].
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097 ze zm., dalej "ustawa").
Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę.
Najdalej idącym zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącego oraz Ministra. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko organów obu instancji, co do braku podstaw dla przyznania Skarżącemu rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.
Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że w postępowaniu administracyjnym Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt, że J.S. z d. S. posiadała nieruchomości w L. przy ul. [...] i w B., pozostawiła je poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokumentów wskazujących na okoliczności opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz okoliczności powrotu J.S. do kraju, a także dokumentów świadczących o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości. Dokumentów takich nie udało się również uzyskać pomimo pism kilkukrotnie wystosowanych przez organ I i II instancji do stosownych archiwów i innych placówek zarówno krajowych, jak i zagranicznych.
Sąd Wojewódzki wyjaśnił z jakich przyczyn nie jest możliwe przyznanie prawa do rekompensaty na podstawie wniosku J.S. z dnia 20 grudnia 1976 r., którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy. Sąd zwrócił uwagę, że do pisma tego nie zostały załączone żadne załączniki (dokumenty), zaś jak wynika z akt sprawy, po rozpatrzeniu tego wniosku, Urząd Miasta Stołecznego Warszawy pismem z dnia 8 stycznia 1977 r. nr [...], wyjaśnił J.S. obowiązujące na tę datę przepisy prawa i stwierdził, że "Z przedstawionej sytuacji w piśmie wynika, że Obywatelka nie posiada żadnych dokumentów o pozostawionym mieniu za granicą, dlatego składanie wniosku o ekwiwalent jest bezzasadne".
Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że zarówno Wojewoda, jak i Minister, wypełniając obowiązki z art. 77 § 1 kpa, podjęli z urzędu szereg czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie materiału dowodowego i pozyskanie dokumentów świadczących o pozostawionym mieniu. Jednak pomimo podjętych działań nie udało się odnaleźć dowodów świadczących o przysługiwaniu J.S. prawa własności do przedmiotowych nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd odniósł się również do argumentów dotyczących – jak to wskazał Skarżący - nadmiernego formalizowania w przedmiocie przedstawienia dowodów z całkowitym pominięciem faktycznych wydarzeń historycznych, ich przebiegu i następstw powodujących brak możliwości uzyskania dokumentów mimo podjętych działań jeszcze w 1978 r., jak również w okresie późniejszym. Na stronach 10-12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyjaśnił jakie obowiązki w zakresie postępowania dowodowego spoczywają na stronie w toku postępowania zmierzającego do przyznania prawa do rekompensaty jak również podkreślił, że nie jest rolą organu administracji publicznej udowadnianie faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej i poszukiwanie tytułu własności gdy brak jest choćby jednego dokumentu, który stan ten poświadcza.
Rzeczywiście, Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się wprost do podnoszonych przez Skarżącego argumentów dotyczących przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Zaniechanie to pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Rozpoznawana sprawa nie dotyczyła bowiem skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ.
Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.
Sytuacja taka nie zaistniała w rozpoznawanej sprawy.
Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., przywołanego w punktach 2 i 5 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Wskazany przepis sąd administracyjny może naruszyć wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w p.p.s.a., bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca.
Z tego też powodu za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem dokonał kontroli zgodności z prawem decyzji, to jest aktu wskazanego w tymże przepisie.
Zarzuty objęte punktami 1 i 2 skargi kasacyjnej koncentrują się wokół prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych przez Sąd Wojewódzki za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Skarżący stawiając Sądowi Wojewódzkiemu zarzuty niedostrzeżenia naruszenia przez organy art. 7, 77 i 80 k.p.a. wiązał je z art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sąd kasacyjny wyjaśnia, że Sąd Wojewódzki nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi powinien być rozumiany w ten sposób, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Naruszenie przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. może nastąpić w przypadku, gdy sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę, wykraczając poza jej granice albo nie zauważy niewskazanego w skardze naruszenia prawa przez organy administracji orzekające w sprawie. W niniejszej sprawie nie sposób przypisać Sądowi pierwszej instancji powyższych uchybień. Sąd przeprowadził kontrolę kwestionowanej przez Skarżącego decyzji w pełnym zakresie.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że Skarżący w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej przywołał jako wzorzec kontroli art. 77 k.p.a., czyli przepis składający się z kilku jednostek redakcyjnych o różnej treści normatywnej. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 249/21 i przywołane w nim orzecznictwo). W konsekwencji, Sąd kasacyjny rozpozna podniesiony przez Skarżącego zarzut dotyczący naruszenia art. 77 k.p.a. jedynie w sprecyzowanym przez niego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zakresie, to jest w zakresie art. 77 § 1 k.p.a.
Uzasadniając zarzuty niedostrzeżenia przez Sąd naruszenia przez organy art. 7, 77 § i 80 k.p.a. Skarżący podkreślał, że organy nie wykonały wytycznych wynikających z decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2015 r. a dotyczących zwrócenia się do Urzędu Miasta Warszawy o udostępnienie akt sprawy prowadzonej z wniosku J.S. [...].
Odnosząc się co tego zarzutu Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że organ pierwszej instancji zwrócił się do Urzędu Miasta Warszawy o nadesłanie tychże akt (na okoliczność tę zwrócił uwagę sam Skarżący w skardze kasacyjnej). Jednak pismem z 4 lipca 2016 r. Urząd Miasta Stołecznego Warszawy wyjaśnił, że nie posiada akt o takiej sygnaturze. Zatem organ wykonał zalecenie wynikające z decyzji z [...] lutego 2015 r. Sąd kasacyjny wyjaśnia również, że w k.p.a. w odróżnieniu do innych ustaw procesowych (takich jak p.p.s.a.) nie przewiduje procedury odtworzenia akt postępowania.
Skarżący podkreślał, że nie zostały podjęte wszystkie czynności mające na celu odnalezienie akt postępowania prowadzonego na skutek pisma J.S. z 20 grudnia 1976 r. kwestionował również pogląd Sądu Wojewódzkiego w świetle którego "Nic nie wskazuje na to, aby w nieodnalezionych aktach tej sprawy nr [...] znajdowały się jeszcze dodatkowe pisma lub dokumenty dotyczące złożonego wniosku z dnia 20 grudnia 1979 [prawidłowo - 1976] r., a zwłaszcza dokumenty potwierdzające własność pozostawionego mienia lub zawierające jego opis."
Odnosząc się do tych argumentów Sąd kasacyjny przypomina, że w piśmie z 20 grudnia 1976 r. J.S. wprost wskazała, że "odpowiednie dokumenty dotyczące mego prawa własności nie zostały przeze mnie odebrane na skutek działań wojennych i pozostały w aktach ówczesnego Banku Gospodarstwa Krajowego w L. (...)". Okoliczność ta dostrzeżona została przez organ w piśmie z 8 stycznia 1977 r. W piśmie tym bowiem wskazano wprost "Z przedstawionej sytuacji w piśmie wynika, że Obywatelka nie posiada żadnych dokumentów o pozostawionym mieniu za granicą, dlatego składanie wniosków o ekwiwalent jest bezzasadne".
Zwrócić należy również uwagę, że w aktach sprawy znajduje zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w Kijowie w dniu 16 października 1978 r. na prośbę J.S., w którym wskazane zostało, że w świetle informacji otrzymanych od władzy radzieckiej, w odnośnych archiwach państwowych brak jest dokumentów dotyczących nieruchomości w L. pozostawionej przez J.S..
Uwzględniając daty i treść powyższych pism uznać należy, że poprzedniczka prawna Skarżącego skierowała pismo z 20 grudnia 1976 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL. Pismo ostatecznie przekazane zostało Urzędowi Miasta Stołecznego Warszawy. Ten ostatni organ poinformował ją, że składanie wniosków o ekwiwalent w sytuacji braku dokumentów potwierdzających pozostawienie mienia za granicą jest bezzasadne. Spadkodawczyni Skarżącego podjęła próbę pozyskania stosownych dokumentów występując do Konsulatu Generalnego PRL w Kijowie, która jednak zakończyła się niepowodzeniem.
Analizując powyższe dokumenty zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznać należy, że pismo J.S. z 20 grudnia 1976 r. nie skutkowało wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie przyznania prawa do rekompensaty. Nie można zatem stawiać Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu niedostrzeżenia niewykonania przez organy zaleceń zawartych w decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2015 r.
Zwrócić należy również uwagę, że w piśmie z pisma 23 października 2019 r. Bank Gospodarstwa Krajowego wyjaśnił, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych ZSRR notą nr 76 z 30 sierpnia 1948 r. poinformowało Ambasadę R.P., że władze radzieckie nie odnalazły w L. żadnych archiwów przedwojennych polskich instytucji kredytowych w szczególności nie odnalazły również archiwów Banku Gospodarstwa Krajowego. Również z pism Banku Gospodarstwa Krajowego przedłożonych przez Skarżącego przy piśmie z 15 lipca 2025 r. wynika, że nie odnaleziono żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących nabycia nieruchomości przez J.S.
Dokumenty dotyczące nabycia nieruchomości przez J.S. nie zostały odnalezione również w Archiwum Państwowym Obwodu L. i T., o czym świadczą pisma z 6 czerwca 2013 r. i 17 maja 2013 r. Po ponownym zwróceniu się Konsulatu Generalnego we Lwowie i do Archiwum Państwowego dla obwodu L. uzyskano informację, że z uwagi na brak dokumentów w zbiorach archiwum nie jest możliwe wydanie zaświadczeń o prawie własności J.S. (S.) (pismo z 25 marca 2016 r.). Dokumentów dotyczących repatriacji J.S. z domu S. oraz pozostawionych przez nią nieruchomości nie odnaleziono również w zasobie Archiwum Państwowego w Rzeszowie (pismo z 11 grudnia 2014 r.).
W świetle powyższych informacji brak jest podstaw dla przyjęcia, że organy zobligowane były do zwrócenia się do innych jeszcze instytucji takich podnoszone w skardze kasacyjnej zwrócenie się do Urzędu Miasta L. celem ustalenia, kto był właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w latach 1938-1950.
Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w pełni podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, w świetle którego brak jest podstaw do nakładania na organy obowiązku poszukiwania dokumentów potwierdzających przysługiwanie poprzedniczce prawnej Skarżącego prawa własności nieruchomości rzekomo pozostawionych przez nią poza obecnym granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Prawidłowo Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a wypełniając obowiązki z art. 77 § 1 kpa podjęły z urzędu szereg czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie materiału dowodowego i pozyskanie dokumentów świadczących o pozostawionym mieniu.
Sąd kasacyjny podkreśla, że samo powołanie się przez J.S. w piśmie z 20 grudnia 1976 r. na nabycie prawa własności nieruchomości w L. nie może być uznane za dowód, że takie nabycie faktycznie miało miejsce. Przypomnieć należy, że rekompensata za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej wypłacana jest ze środków publicznych, nie jest więc możliwe dysponowanie nimi wyłącznie na podstawie oświadczeń zainteresowanych czy też ich poprzedników prawnych.
Podsumowując, uznać należy, że Sąd Wojewódzki nie naruszył wskazanych przez Skarżącego w punkcie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej przepisów postępowania akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez organy. Przypomnieć należy, że skuteczne postawienie Sądowi pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania na skutek zaakceptowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wymagałoby wykazania, że akceptując owe ustalenia Sąd nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych przez organy dowodów i towarzyszących im okoliczności. Postanowienie takiego zarzutu wymagałoby również wykazania, że Sąd oceniając postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego.
Skarżący powyższych okoliczności nie wykazał.
W konsekwencji zarzuty objęte punktem 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne.
Zarzut naruszenia przepisu ustrojowego to jest § 1 i 2 ustawy ustrojowej – to jest ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (brzmienie obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego wyroku wynikało z tekstu jednolitego opublikowanego w Dz. U. z 2021 r. poz. 137). uchyla się spod kontroli kasacyjnej, nie zostało bowiem sprecyzowane, jakiego konkretnie przepisu dotyczy. Sąd kasacyjny nie ma zaś ani obowiązku ani możliwości domniemywania jakie przepisy, w ocenie autora skargi kasacyjnej zostały naruszone.
Zarzut naruszenia art. 6 ustawy objęty punktem 3 tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej może być rozpoznany jedynie w zakresie sprecyzowanym przez Skarżącego, to jest w zakresie wskazanego w końcowej części zarzutu art. 6 ust. 4 ustawy. Stosownie do przywołanego przez Skarżącego przepisu, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 cytowanego artykułu, a więc dowodami potwierdzającym fakt pozostawienia mienia, mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Skarżący zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu dokonanie oceny dowodów jedynie z uwzględnieniem katalogu dowodów wymienionych w tymże przepisie.
Zarzut ten jest oczywiście niezasadny. W niniejszej sprawie jedynym dowodem przedstawionym przez Skarżącego celem wykazania, że J.S. była właścicielką nieruchomości w L. przy ul. [...] było jej pismo z 20 grudnia 1976 r. oraz jego zeznania.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt ustawy z 8 lipca 2005 r. do wniosku o uzyskanie potwierdzenia prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy, dowodami takimi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.
Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę podkreśla, że dokumentowanie tytułu własności do nieruchomości w ogólnym reżimie prawnym jest poddane ograniczeniom, służą do tego celu określone dokumenty. Nie jest zasadniczo możliwe potwierdzenie prawa własności nieruchomości poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków lub dokumentów prywatnych. Ustawa z 8 lipca 2005 r. wprowadza natomiast w tym zakresie znaczącą liberalizację, dopuszczając po pierwsze dowód w postaci urzędowego opisu mienia i orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, a w razie ich braku, dowód z oświadczeń świadków, o jakim mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Zastrzeżenie zawarte w art. 6 ust. 4 ustawy, w świetle którego wyliczenie środków dowodowych jest przykładowe, należy odczytywać z uwzględnieniem faktu, że regulacja rozszerza katalog dowodów, jeżeli chodzi o dowodzenie prawa własności do nieruchomości. Przykładowy charakter wyliczenia nie oznacza zatem, że dowodem na tytuł prawny do określonej nieruchomości może być ponadto każdy dowolny środek dowodowy, lecz że oprócz wskazanych z ustawie, dowodami takimi mogą też być rzecz jasna środki dowodowe na ogólnych zasadach służące potwierdzaniu prawa własności (por. stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 lipca 2025 r. I OSK 1485/22).
Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (dalej ETPC), w którym mowa jest o prawie do rozpoznania sprawy w terminie rozsądnym. Rozpoznawana przez Sąd Wojewódzki a obecnie Sąd kasacyjny spawa nie dotyczyła bezczynności organów czy też przewlekłego prowadzenia sprawy ale odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.
Zarzut naruszenia art. 21 i 45 Konstytucji uchylał się spod kontroli kasacyjnej. Przywołane przez Skarżącego przepisy składają się z kilku jednostek redakcyjnych, w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano naruszonego przepisu.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.