I OSK 1704/24

I OSK 1704/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SAB/Gl 101/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2024-05-28
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 13a ust. 7
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 37, art. 63 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 52 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 27 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Gl 101/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 28 maja 2024 r. (sygn. akt II SAB/Gl 101/24) odrzucił skargę K.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
w przedmiocie świadczenia wychowawczego na dziecko: S.S..
W uzasadnieniu w/w postanowienia Sąd I instancji wskazał, że, stosownie do treści art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), skarżący obowiązany był przed skierowaniem skargi do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnieść ponaglenie, a następnie dopiero złożyć skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez powyższy organ.
Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie wspomniany warunek nie został jednak spełniony. Z akt sprawy wynikało bowiem, że skarżący wniósł ponaglenie za pośrednictwem systemu ePuap, do [...] Oddziału ZUS. Natomiast, zgodnie z art. 13a ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. 2024, poz. 421), osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu elektronicznym. Przepis ten, jak wskazywał Sąd, stanowi regulację szczególną w stosunku do uregulowanych w k.p.a. zasad składania pism w postępowaniu administracyjnym i dotyczy także ponagleń. Niedochowanie tej formy ponaglenia i wniesienie go w formie papierowej lub za pośrednictwem platformy ePuap pociąga zaś za sobą bezskuteczność takiego ponaglenia. To z kolei implikuje niedopuszczalność skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, jako poprzedzonej takim nieskutecznie wniesionym ponagleniem.
W konsekwencji Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sprawie nie zostały wyczerpane wszystkie, przysługujące skarżącemu środki zaskarżenia, co uzasadniało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł K. S.. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie:
1. przepisów postępowania tj. art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.- mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że skarżący w niniejszej prawie nie wniósł skutecznie ponaglenia;
2. przepisów prawa materialnego tj. art. 13a ust. 7 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - poprzez jego błędną wykładnię i tym samym uznanie, że ponaglenie uregulowane w art. 37 k.p.a. ma charakter pisma osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach procesu jego przyznania, podczas gdy tak naprawdę jest to środek odrębny, służący zwróceniu uwagi organu na przewlekłe lub bezczynne prowadzenie sprawy, nie związany z procesem przyznawania świadczenia, nieistotny i nie mający znaczenia przy jego rozstrzyganiu,
3. przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r.
o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że instytucja "ponaglenia" została uregulowana przez ww. ustawę a nie kodeks postępowania administracyjnego co skutkowało mylnym uznaniem, iż takie pismo (ponaglenie) winno być wnoszone przez system informatyczny organu,
4. przepisów prawa materialnego tj. art. 37 k.p.a - poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten wymaga wnoszenia ponaglenia poprzez system informatyczny ZUS, mimo, że obowiązek taki nie został w nim wskazany,
5. przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 2 k.p.a. - poprzez uznanie przez Sąd, iż organ, który otrzymał ponaglenie za pośrednictwem platformy ePuap, nie miał obowiązku wezwać skarżącego do jego wniesienia w uznanej przez niego formie.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji – wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
W ocenie składu orzekającego, skargę kasacyjną należało uznać za uzasadnioną.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii, czy do ponaglenia, wniesionego w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia wychowawczego, zastosowanie ma art. 13a ust 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.
o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a w konskewncji czy przepis ten należy uznać za przepis szczególny w odniesieniu do zawartych w k.p.a. zasad składania pism (w tym także ponaglenia).
W związku z powyżyszym wyjaśnienia wymaga, że w myśl art. 13a ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu elektronicznym. Cytowany przepis został dodany do w/w ustawy na podstawie ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw . (Dz.U.2021.1981) zmieniającej ustawę z dniem
1 stycznia 2022 r. Powyższa ustawa zmieniająca wprowadziła do postępowania
w przedmocie świadczeń wychowawczych szerg istotnych zmian. Wraz bowiem ze zmianą organu właściwego w tych sprawach (aktulanie jest to Zakład Ubezpieczeń Społecznych), zmianie uległ również sposób składania wniosków o przyznanie świadczenia oraz sposób prowadzenia postępowań. Obecnie ustawa przewiduje wyłącznie elektroniczną formę złożenia wniosku (za pomocą wymienionych w ustawie systemów teleinformatycznych) oraz elektroniczne postępowanie administracyjne prowadzone za pomocą systemu teleinformatycznego ZUS. Należy jednak zwrócić uwagę, że wprowadzona forma postępowania elektronicznego odnosi się wyłącznie do pism wnoszonych w procesie związanym ze stricte merytorycznym rozpoznaniem sprawy, dotyczącym samego przyznania tego świadczenia (składnie wniosku wraz
z załącznikami / art. 13 ust. 5 ustawy/, doręczanie stronie decyzji, postanowień, zawiadomień, wezwań, zaświadczeń i innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego /art. 13a ust. 5/). Przepisy ustawy nie przewidują natomiast takich rozwiązań szczególnych w odniesieniu do ponaglenia, zaś w sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyłają do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 28 ust. 1).
Wyjaśnienia też w tym miejscu wymaga, że ponaglenie jest instytucją uregulowaną w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 37 k.p.a.) i stanowi gwarancję procesową strony służącą zwalczaniu bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego przed nim postępowania. Co przy tym istotne, skuteczne wniesienie ponaglenia wszczyna incydentalne postępowanie w sprawie stwierdzenia bezczynności lub w sprawie stwierdzenia przewlekłości, które kończy wydanie postanowienia. Postępowanie w zakresie przewlekłości postępowania administracyjnego jest zatem postępowaniem odrębnym od postępowania właściwego, którego przewlekłości dotyczy. Jest niejako postępowaniem wpadkowym. Pod względem formalnym ponaglenie jest zaś podaniem (żądaniem), do którego stosuje się m.in. art. 63 k.p.a., który reguluje sposoby wnoszenia pism. I tak art. 63 § 1 k.p.a. (w aktualnym brzmieniu, obowiązujacym również w dacie wniesienia ponaglenia przez skarżącego) stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Przepis ten dopuszcza zatem możliwość wniesienia ponaglenia m.in. w formie elektronicznej na adres skrzynki ePuap organu. Zauważyć w tym miejscu jedynie wypada, że poza formą elektroniczną na adres do doręczeń elektronicznych, przepis art. 63 § 1 k.p.a. przewiduje również możliwość wniesienia podania za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej (a więc np. także w systemie teleinformatycznym PUE ZUS).
Mając na uwadze powyższe rozważania, zgodzić się należy ze skarżącym, iż ponaglenie nie jest pismem - w rozumieniu art. 13a ust. 7 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - a zatem przepis ten nie stanowi przepisu szczególnego wyłączającego ogólne przepisy k.p.a. regulujące instytucję ponaglenia, w tym tryb jego wnoszenia do organu.
W konsekwencji za nieprawidłowe należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż ponaglenie, wniesione przez skarżącego za pośrednictwem systemu ePuap do [...] Oddziału ZUS – jako wniesione w niewłaściwej formie - było nieskuteczne. W tej sytuacji brak było zatem podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na niewyczerpanie trybu, o którym mowa w art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.
Jedynie ubocznie, niejako na marginesie, należy zwrócić również uwagę, że zastrzeżeń Sądu I Instancji rozpoznającego uprzednio sprawę ze skargi K. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego (sygn. akt II SAB/Gl 38/23) nie budziło złożenie przez skarżącego ponaglenia za pośrednictwem platformy ePuap.
Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w zakresie żądania zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, gdyż przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.