I OSK 1690/24

I OSK 1690/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Iwona Bogucka
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Po 117/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-05-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 86, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 117/24 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 25 lipca 2023 r. nr SKO.4132.1108.240.2023.ZR w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 16 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 117/24 oddalił skargę A. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z 25 lipca 2023 r. nr SKO.4132.1108.240.2023.ZR w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Burmistrz Miasta X. postanowieniem z 31 marca 2023 r. nr MOPS.8282.94.2023 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku A. A. z 9 czerwca 2022 r. o wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r. oraz wyrównania za okres od lipca 2014 r.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego, ponieważ sprawa została już ostatecznie rozstrzygnięta decyzją własną organu z 25 sierpnia 2021 r. nr MOPS.8252.15.2021.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile, po rozpatrzeniu zażalenia A. A., postanowieniem z 25 lipca 2023 r. nr SKO.4132.1108.240.2023.ZR utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że w sprawie zaistniała powaga rzeczy osądzonej. Decyzją z 25 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta X. odmówił przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 21 października 2014 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w miejsce zasiłku dla opiekuna oraz odmówił wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką B. B. Powyższa decyzja została stronie doręczona skutecznie 30 sierpnia 2021 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął 13 września 2021 r. Odwołanie od tej decyzji zostało wniesione 16 września 2021 r., czyli z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. Kolegium postanowieniem z 25 listopada 2021 r. nr SKO.4132.1613.599.2021.ZR odmówiło A. A. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i jednocześnie stwierdziło uchybienie tego terminu. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja Burmistrza Miasta X. z 25 sierpnia 2021 r., rozstrzygająca między innymi o odmowie wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką B. B., posiada walor decyzji ostatecznej.
W ocenie Kolegium, pomiędzy sprawą zakończoną ostateczną decyzją z 25 sierpnia 2021 r. a sprawą opisaną we wniosku strony z 6 czerwca 2022 r. występuje tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Oznacza to, że nie można ponownie rozpatrywać tożsamej sprawy uprzednio rozstrzygniętej ostatecznie.
A. A. wniosła skargę na opisane wyżej postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile.
Następnie, w piśmie procesowym z 14 maja 2023 r. (2024 r., dop. NSA) podniesiono, że skarżąca objęła swoim wnioskiem konieczność wypłaty różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym jej świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanym przez organ począwszy od lipca 2014 r. Tymczasem decyzja, do której odwołuje się organ, dotyczy innych okresów.
Sąd I instancji podzielił pogląd organu II instancji, że pomiędzy sprawą zakończoną ostateczną decyzją z 25 sierpnia 2021 r. a sprawą opisaną we wniosku strony z 6 czerwca 2022 r. występuje tożsamość podmiotowa i przedmiotowa i uznał, że skoro sprawa o wyrównanie i spłatę świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad B. B. była już przedmiotem postępowania i ostatecznego rozstrzygnięcia organu orzekającego, to powstał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), co oznacza że nie można ponownie rozpatrywać tożsamej sprawy uprzednio rozstrzygniętej ostatecznie. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, natomiast argumentacja skargi pozostaje bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy zakończonej formalnie a nie merytorycznie.
Sąd I instancji, odnosząc się do zarzutów wskazujących, że w sprawie zabrakło oceny czy wniosek skarżącej odpowiada wydanej uprzednio decyzji odmownej, uznał, że nawet gdyby tak było (z czym Sąd się nie zgadza), to obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również inne regulacje szeroko rozumianego prawa administracyjnego, nie przewidują możliwości uczynienia zadość wnioskowi, w którym strona wniosła o "wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym mi świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r. oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanymi przez organ począwszy od lipca 2014 r.". Sąd I instancji uznał więc, że niezależnie od wydanego rozstrzygnięcia, w którym zwrócono uwagę na uprzednie rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, dodatkowo spełniona została druga z przesłanek wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, jaką jest oczywista bezzasadność wniosku. Brak jest bowiem jakiejkolwiek podstawy prawnej do uczynienia zadość wnioskowi skarżącej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez nieuwzględnienie skargi pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w tym także stan majątkowy i zdrowotny strony, zaś ani organ, ani Sąd I instancji nie działali w słusznym interesie wnoszącej skargę kasacyjną, ponieważ nie wyjaśnili wyczerpująco okoliczności sprawy i nie wykazali dlaczego nie ma możliwości uczynienia zadość wnioskowi strony, wskazując enigmatycznie, że obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również inne regulacje szeroko rozumianego prawa administracyjnego nie przewidują możliwości uczynienia zadość wnioskowi przez "wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 stycznia 2019 roku do 31 lipca 2020 roku oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanymi przez organ począwszy od lipca 2014 roku";
2. art. 145 § 1 pkt1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 86 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia, pomimo niezebrania wyczerpującego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a także niedokonania wszechstronnej oceny posiadanego materiału dowodowego;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia, pomimo niezapewnienia wnoszącej skargę kasacyjną prawidłowego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do twierdzeń organu oraz przesłuchania jej;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 80 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia pomimo tego, że wniosek strony w ogóle nie został w niniejszym postępowaniu rozpatrzony, ponieważ złożyła ona wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r., co zostało pominięte przez organ a następnie Sąd I instancji;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia, pomimo błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym uznanie, że ostateczną decyzją z 25 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta X. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 21 października 2014 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w miejsce zasiłku dla opiekuna oraz odmówił wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką B. B., i tym samym rozstrzygnął już ostatecznie o odmowie wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że wniosek strony dotyczył innych okresów, niż ten wskazany w przywołanej decyzji;
6. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 77 § 4 i art. 80 K.p.a. przez oddalenie skargi na postanowienie naruszające przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego;
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 11 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie nie zawierało pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego i nie wskazywało dowodów, na podstawie których zostało wydane, bez wyjaśnienia stanu faktycznego;
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie skargi, pomimo wydania zaskarżonego postanowienia z uchybieniem przepisów art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 77 § 4 i art. 80 K.p.a.;
9. art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak dostatecznego odniesienia się do argumentacji strony zawartej w skardze do Sądu I instancji, w tym przede wszystkim brak przytoczenia podstaw prawnych odmowy uwzględnienia wniosku strony;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego niezastosowanie i tym samym niepotraktowanie wniosku strony, będącego przedmiotem niniejszego postępowania, jako wniosku złożonego w trybie art. 23 ust. 1 u.ś.r., to jest jako wniosku o przyznanie prawa do świadczenia w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r., podczas gdy taki wniosek strona złożyła.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o przyznanie na rzecz pełnomocnika działającego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ponieważ nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że Sąd I instancji nie dokonał pełnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Swoim wnioskiem objęła bowiem wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym jej świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanymi przez organ począwszy od lipca 2014 r. Tymczasem, decyzja na którą powołują się organy, dotyczyła innych okresów niż te wskazane przez stronę.
Wnosząca skargę kasacyjną zwróciła uwagę, że o odmienności spraw decyduje czas, na jaki może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1639/23). Dlatego też, nie sposób się zgodzić z Sądem I instancji, że sprawa dotycząca wniosku strony została już ostatecznie rozstrzygnięta. W toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną kontrolę jej wniosku. Sąd I instancji wskazał, że decyzją z 25 sierpnia 2021 r. rozstrzygnięto m.in. o odmowie wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad B. B., nie odnosząc się do okresu wskazanego przez stronę.
Chociaż Sąd I instancji wskazał, że obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również inne regulacje, nie przewidują możliwości uczynienia zadość wnioskowi strony, to nie wskazał żadnej podstawy prawnej odmowy żądania ani nie przeprowadził analizy stanu prawnego, który powinien znaleźć zastosowanie w sprawie.
Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, dogłębna analiza stanu faktycznego i weryfikacja jej sytuacji majątkowej oraz zdrowotnej w kontekście obowiązujących przepisów mogłaby prowadzić do ustalenia, że zachodzą albo mogą zachodzić podstawy do wydania decyzji uwzględniającej żądanie. Wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wydanemu orzeczeniu niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla sprawy, co doprowadziło do istotnych wad postępowania dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Wobec niewyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, organ mógł przesłuchać stronę. Organ nie wyjaśnił, czego dotyczył pierwotny wniosek strony. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, przesłuchanie jej było konieczne dla ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia jej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, a także okoliczności związanych z wydawaniem przez organ błędnych decyzji. Odstępując od przesłuchania strony, organ nie dążył do ustalenia pełnego stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że Sąd I instancji nie dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia zgodności z prawem ustalonego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego oraz nie dokonał analizy stanu prawnego dotyczącego zaskarżonego postanowienia. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, przez brak analizy prawnej przedmiotowej sprawy, wyrok Sądu I instancji nie poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd I instancji nie wskazał przepisów prawa materialnego uniemożliwiających wystąpienie przez stronę z wnioskiem, jak i stanowiących podstawę odmowy spełnienia żądania zawartego w tym wniosku.
Dodatkowo, wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że Sąd I instancji naruszył art. 23 ust. 1 u.ś.r. przez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie. Strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r., co Sąd I instancji całkowicie pominął. Sąd I instancji powołuje się na res iudicata, ale orzeczenie nie rozstrzyga sprawy w zakresie wniosku o przyznanie świadczenia w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r. Tymczasem, wniosek strony należało potraktować jako złożony w trybie art. 23 ust. 1 u.ś.r. i rozpoznać merytorycznie.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.
Punktem wyjścia rozpoznania skargi kasacyjnej musi być zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a., dotyczący oceny treści żądania zawartego we wniosku A. A. wniesionym w dniu 6 czerwca 2022 r. W ocenie autora skargi kasacyjnej wniosek skarżącej dotyczył innych okresów niż okresy wskazane w decyzji Burmistrza Miasta X. z 25 sierpnia 2021 r. nr MOPS.8252.15.2021 rozstrzygającej między innymi o odmowie wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką B. B. Z tego powodu skarżąca nie zgodziła się, że sprawa z jej wniosku została załatwiona decyzją ostateczną i jako taka stanowi res iudicata w tej sprawie.
Przyjęta przez organy administracyjne i Sąd I instancji treść żądania wniosku z 6 czerwca 2022 r. dotyczyła "wyrównania różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym mi świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r. oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanymi przez organ począwszy od lipca 2014 r.". To ustalenie wprost nie zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Wprawdzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że skarżąca wnioskiem objęła wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a należnym jej świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. oraz za okresy wcześniejsze objęte decyzjami wydanymi przez organ począwszy od lipca 2014 r. i okresy te wskazała skarżąca w piśmie procesowym z 14 maja 2023 r., to jednak autor skargi kasacyjnej równocześnie w petitum skargi kasacyjnej w punkcie 1 wskazał na treść wniosku przyjętą przez organy administracyjne i jej nie zakwestionował. I co najistotniejsze, treść wniosku skarżącej przyjęta przez organy administracyjne znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Natomiast modyfikacja żądania skarżącej w piśmie jej pełnomocnika z 24 maja 2024 r. (k – 42-44 akt sądowych) nie może być skuteczna. Naczelny Sąd Administracyjny kontrolował bowiem sprawę w zakresie zarzutów kasacji, mając na uwadze to, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Z zasady wynikającej z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1 P.p.s.a., stan sprawy podlega ustaleniu tylko na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza zaś, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 P.p.s.a.).
Kolejno należy wskazać, że nie jest sporne, że znajdującą się w obrocie prawnym decyzją Burmistrza Miasta X. z 25 sierpnia 2021 r. nr MOPS.8252.15.2021 odmówiono przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 21 października 2014 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w miejsce zasiłku dla opiekuna oraz odmówiono wyrównania i spłaty świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką B. B. ur. [...] września 1943 r.
Zestawienie powyższych okresów z wniosku skarżącej z 6 czerwca 2022 r. i decyzji z 25 sierpnia 2021 r. wskazuje, że w zasadniczej części żądanie skarżącej zostało prawomocnie już załatwione. Jeśli chodzi zaś o okres niepokrywający się (1 stycznia 2019 r. – 31 grudnia 2019 r. i lipiec 2014 r. – 20 października 2014 r.), to żądanie skarżącej nie mogło być załatwione pozytywnie, gdyż do 31 lipca 2020 r. skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką B. B., a zatem pobierała konkurencyjne świadczenie wobec świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przypadku zbiegu uprawnień między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może więc przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń. Przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne, Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego zrealizuje się po dacie złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywiste jest, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Z akt sprawy wynika, że uchylenie zasiłku dla opiekuna przyznanego skarżącej nastąpiło decyzją z 3 sierpnia 2020 r. nr MOPS.8252.5.Z.2020 z mocą od 1 sierpnia 2020 r. Następnie decyzją z 27 sierpnia 2020 r. nr MOPS.8252.5.Z.2020 organ przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2020 r. bezterminowo. Ponadto z akt sprawy wynika, że decyzją z 10 grudnia 2019 r. nr MOPS.8252.1.2019 odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzją z 10 marca 2002 r. nr MOPS.8252.13.N.2020 uznano zaś, że zasiłek dla opiekuna został przez skarżącą nienależnie pobrany za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2019 r.
Z powyższych okoliczności wynika więc, że skarżąca żąda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym pobierała zasiłek dla opiekuna, w części stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością zasiłku dla opiekuna i wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Odnośnie do tego, należy wyjaśnić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się zapatrywanie, że z treści art. 17 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością zasiłku dla opiekuna pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Rozwiązanie przyjęte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przewiduje umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 2375/19, I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19, czy I OSK 764/20 (jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W powołanych wyrokach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.
Rozpoznając wniosek skarżącej z 6 czerwca 2022 r. organy administracyjne prawidłowo zatem przyjęły, że wszczęcie postępowania w przedmiocie objętym wnioskiem skarżącej o wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a świadczeniem pielęgnacyjnym, jest niedopuszczalne. Sąd I instancji stanowisko to zaś prawidłowo zaaprobował.
Nie mogły być więc uwzględnione zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania - art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i 4 w związku z art. 86, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.
Nie mógł również odnieść spodziewanego skutku zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., pomimo tego, że autor skargi kasacyjnej zasadnie wskazał, że Sąd I instancji w sposób niedostateczny odniósł się do argumentacji strony zawartej w skardze do Sądu I instancji, w tym przede wszystkim nie przytoczył podstaw prawnych odmowy uwzględnienia wniosku strony. O skuteczności zarzutu, który został oparty na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 P.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji byłby inny. Takiego związku, niezależnie od braku jego wykazania przez autora skargi kasacyjnej, nie można było dopatrzeć się w okolicznościach tej sprawy.
W konsekwencji oddalenia zarzutów procesowych ocena trafności zarzutu naruszenia prawa materialnego podniesionego w kasacji, a dotyczącego naruszenia art. 23 ust. 1 u.ś.r., musiała zostać dokonana na podstawie ustalonego dotąd stanu faktycznego. Wynika z niego przede wszystkim, że zastosowanie przez organy administracyjne art. 23 ust. 1 u.ś.r. nie mogło prowadzić do uczynienia zadość wnioskowi skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 lipca 2020 r., niezależnie od treści wydanego rozstrzygnięcia, w którym przyjęto, że sprawa z wniosku skarżącej została już prawomocnie rozstrzygnięta, jak również niezależnie od przyjętego przez Sąd I instancji powodu oczywistej bezzasadności wniosku. Stosownie do art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala bowiem skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tej normy wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. np. wyroki NSA z 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11; z 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 i I OSK 345/05). Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.