I OSK 1687/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca, A. G., wniosła o umorzenie kwoty 2.500 zł wraz z odsetkami, argumentując trudną sytuacją materialną, brakiem pracy i orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Organy administracji, po kilku postępowaniach i uchyleniach decyzji, ostatecznie odmówiły umorzenia, rozkładając należność na raty. Sąd I instancji utrzymał w mocy decyzję organu odwoławczego, uznając, że sytuacja skarżącej, mimo trudności, nie spełniała przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności" wymaganej do umorzenia świadczenia. Sąd podkreślił, że lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, a brak dochodu sam w sobie nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów proceduralnych, w tym rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem prawa do obrony, oraz błędną wykładnię art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym było dopuszczalne w świetle przepisów wprowadzonych w związku z pandemią COVID-19 i nie pozbawiło skarżącej prawa do obrony. Odnosząc się do zarzutów materialnoprawnych, NSA potwierdził stanowisko Sądu I instancji, że trudna sytuacja materialna skarżącej, przy jej zdolności do pracy, nie stanowiła "szczególnie uzasadnionej okoliczności" uzasadniającej umorzenie należności. Sąd podkreślił, że umorzenie jest wyjątkiem od zasady zwrotu, a trudności finansowe muszą być wyjątkowe i uniemożliwiać spłatę także w przyszłości. NSA stwierdził również, że organy administracji prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, a Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności" w kontekście umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz dopuszczalności rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych w okresie pandemii.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z funduszem alimentacyjnym i przepisami wprowadzonymi w związku z pandemią COVID-19.
Zagadnienia prawne (2)
Czy trudna sytuacja materialna i zdrowotna osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego może stanowić "szczególnie uzasadnioną okoliczność" uzasadniającą umorzenie należności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja materialna, nawet połączona z lekkim stopniem niepełnosprawności i brakiem dochodów, nie stanowi "szczególnie uzasadnionej okoliczności" uzasadniającej umorzenie należności, jeśli osoba jest zdolna do podjęcia pracy i poprawienia swojej sytuacji finansowej.
Uzasadnienie
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje możliwość umorzenia należności w "szczególnie uzasadnionych okolicznościach". Sąd uznał, że trudna sytuacja finansowa, brak dochodów czy lekki stopień niepełnosprawności nie są wystarczające, jeśli osoba ma potencjał zarobkowy. Okoliczności te muszą być wyjątkowe i uniemożliwiać spłatę także w przyszłości.
Czy rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ustawy o COVID-19, w sytuacji gdy strona nie wnosiła o rozprawę jawną, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 jest dopuszczalne i nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw, nawet jeśli strona nie wnosiła o rozprawę jawną, a pełnomocnik zakładał swoją nieobecność.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o COVID-19 dopuszczają rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w celu ochrony zdrowia. Strona, której pełnomocnik zakładał nieobecność, mogła przedstawić swoje stanowisko w piśmie procesowym, co nie pozbawiło jej prawa do obrony.
Przepisy (10)
Główne
u.o.p.o.u.a. art. 23 § 8
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami jest możliwe w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ocena tych okoliczności ma charakter indywidualny i pozaprawny.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nieważność postępowania zachodzi m.in. gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
uCOVID-19 art. 15zzs4 § 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COViD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Możliwość przeprowadzania rozpraw przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość.
uCOVID-19 art. 15zzs4 § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COViD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Możliwość zarządzenia przez przewodniczącego przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów działania w oparciu o zasady słuszności i sprawiedliwości.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Trudna sytuacja materialna skarżącej nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" uzasadniających umorzenie należności, jeśli skarżąca jest zdolna do pracy. • Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 było dopuszczalne i nie naruszyło prawa do obrony.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 1) i 2) p.p.s.a. i art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy o COVID-19 (zarzut uznany za niezasadny). • Naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art 23 ust. 8 u.o.p.o.u.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszeń obowiązujących zasad i brak kontroli działania organu (zarzut uznany za niezasadny). • Naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 8 u.o.p.o.u.a. poprzez nierozpatrzenie całego zebranego materiału dowodowego (zarzut uznany za niezasadny).
Godne uwagi sformułowania
brak dochodu nie stanowi okoliczności szczególnej, o ile przeszkodą do jego uzyskania nie są takie czynniki jak trwała niepełnosprawność, choroba przewlekła, czy niedołężność z powodu wieku. • Osoba w wieku produkcyjnym ma możliwość poszukania zatrudnienia. • nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa. • Sytuacja finansowa rodziny skarżącej w istocie nie jest łatwa i wymaga wyrzeczeń, jednakże brak dochodów czy ich niska wysokość nie mogą zostać uznane za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. • nie można mówić o ustabilizowanej sytuacji bytowej Skarżącej w sytuacji gdy jest ona zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, która ze swej natury nie ma tak trwałego charakteru jak umowa o pracę.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
sprawozdawca
Maria Grzymisławska-Cybulska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki \"szczególnie uzasadnionych okoliczności\" w kontekście umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz dopuszczalności rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych w okresie pandemii."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z funduszem alimentacyjnym i przepisami wprowadzonymi w związku z pandemią COVID-19.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy osobom w trudnej sytuacji materialnej, a także kwestii proceduralnych związanych z funkcjonowaniem sądów w czasie pandemii. Pokazuje, jakie kryteria muszą być spełnione, aby uzyskać umorzenie długu publicznego.
“Czy trudna sytuacja materialna zawsze oznacza możliwość umorzenia długu? NSA wyjaśnia, kiedy pomoc społeczna nie wystarczy.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.