I OSK 1685/23

I OSK 1685/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Karol Kiczka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1731/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-03-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 marca 2023r., sygn. akt II SA/Gl 1731/22 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 września 2022r. nr SKO.PS/41.5/919/2022/13885/ w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 8 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Gl 1731/22) - orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Katowicach z dnia 27 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/919/2022/13885/ utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] o ustaleniu odpłatności za pobyt córki D.P. w Domu Pomocy Społecznej w [...].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E.P. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie:
1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2) p.p.s.a.), tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasadę działania
w sposób budzący zaufanie uczestnika do władzy publicznej, w szczególności, iż działania organu nie cechowały się proporcjonalnością, bezstronnością oraz równym traktowaniem skarżącego, w sytuacji, kiedy organ oraz Sąd I instancji powinny stwierdzić, że po stronie skarżącej zachodzą bezwzględne przesłanki umożliwiające zwolnienie J.P. z obowiązku uiszczania jakichkolwiek opłat z tytułu pobytu jej córki D.P. w Domu Pomocy Społecznej w [...] a to wobec nie rozważenia przez organ, jak i przez Sąd I instancji okoliczności faktycznych towarzyszących relacji J.P. oraz D.P. w odniesieniu do łączących ich relacji, stosunków rodzinnych, schorowania D.P. oraz jej zachowania względem J.P., a także poprzez prowadzenie przez organ - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] postępowania w sposób naruszający prawo strony do udziału w postępowaniu, w ten sposób, iż uniemożliwiono pełnomocnikowi J.P. - K.M. dostępu do akt sprawy oraz właściwego przygotowania odwołania od krzywdzącej strony decyzji, w ten sposób, że organ umożliwił pełnomocnikowi J.P. dostęp do akt postępowania w dniu 5 września 2022 r. a termin na złożenie odwołania upływał w dniu 1 września 2022 r., czym organ doprowadził do rażącego naruszenia praw strony do czynnego udziału w postępowaniu, w ten sposób, iż doprowadził do ograniczenia prawa strony, a co miało bezwzględny wpływ na dalszy przebieg całego postępowania;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasady zaufania obywateli do organów, oraz przez zaaprobowanie błędnych i niepełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy przez organy obu instancji oraz zaniechania przeprowadzenia przez nie wszechstronnego
i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonania jego oceny w sposób dowolny i wybiórczy, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że nie można było zwolnić skarżącej z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w [...], w sytuacji, kiedy organ oraz Sąd I instancji powinny stwierdzić, że po stronie skarżącej zachodzą bezwzględne przesłanki umożliwiające zwolnienie J.P. z obowiązku uiszczania jakichkolwiek opłat z tytułu pobytu jej córki D.P. w Domu Pomocy Społecznej w [...] a to wobec nie rozważenia przez organ, jaki przez Sąd I instancji okoliczności faktycznych towarzyszących relacji J.P. oraz D.P. w odniesieniu do łączących ich relacji, stosunków rodzinnych, schorowania D.P. oraz jej zachowania względem J.P. a także poprzez prowadzenie przez organ - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] postępowania w sposób naruszający prawo strony do udziału w postępowaniu, w ten sposób, iż uniemożliwiono pełnomocnikowi J.P. - K.M. dostępu do akt sprawy oraz właściwego przygotowania odwołania od krzywdzącej dla strony decyzji, w ten sposób, że organ umożliwił pełnomocnikowi J.P. dostępu do akt postępowania w dniu 5 września 2022 r. a termin na złożenie odwołania upływał w dniu 1 września 2022 r., czym organ doprowadził do rażącego naruszenia praw strony do czynnego udziału w postępowaniu, w ten sposób, iż doprowadził on do ograniczenia prawa strony, a co miało bezwzględny wpływ na dalszy przebieg całego postępowania;
2. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.:
a) art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez błędną ich wykładnię, zmierzającą w efekcie do wydania decyzji z naruszeniem przywołanych przepisów prawa a polegającą na:
- niezważeniu zarówno przez organ, jak i Sąd I instancji, że ratio legis przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazuje, iż osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, co oznacza, że skoro w myśl przepisów art. 61 tejże ustawy, osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej będzie rodzic względem swojego dziecka i okoliczność ta nie podlega żadnemu stwierdzeniu albowiem wyraźnie wynika
z uregulowania art. 61 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy, to organ mając na uwadze okoliczności faktyczne towarzyszące relacji łączącej osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej z osobą obowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z tymże pobytem, powinien zmierzać w swym postępowaniu, nie do ustalania opłaty, ale do zwolnienia
z konieczności ponoszenia tej opłaty, co byłoby zgodne z wykładnią celowościową, jaka przyświecała polskiego legislatorowi w chwili kreowania wskazanych powyżej regulacji prawnych;
- błędnym i nieuzasadnionym przyjęciu, iż w pierwszej kolejności niezbędnym jest ustalenia wysokości opłaty a dopiero w ramach następczego postępowania procedowanie kwestii ewentualnego zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty, kiedy po pierwsze, nie zachodzi w przedmiotowym postępowaniu żadna konieczność ustalania osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty, albowiem jest tą osobą matka w stosunku do córki, która przebywa w domu pomocy społecznej, po drugie, nie ma żadnej konieczności ustalania wysokości opłaty, kiedy z okoliczności przedmiotowej sprawy ewidentnie wynika, iż J.P. powinna być zwolnienia z obowiązku ponoszenia tejże opłaty, a to wobec relacji, jakie łączyły ją z córką z ewidentnym wskazaniem na rażące naruszenie wszelkich obowiązków rodzinnych córki względem swojej matki, a także stosowanie przez córkę wobec matki przemocy psychicznej oraz fizycznej, co było pokłosiem zaawansowanej choroby psychicznej D.P., a które to okoliczności powinny zostać wzięte przez organ pod rozwagę w pierwszej kolejności oraz stanowić o podstawie decyzji zwalniającej J.P. od ponoszenia jakichkolwiek opłat związanych z pobytem jej córki w domu pomocy społecznej;
- błędną wykładnię przepisów oraz wydanie błędnych rozstrzygnięć, w szczególności, że w aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat za pobyt w domu pomocy społecznej łącznie z ustaleniem tej odpłatności.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Katowicach wnosiło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a i okazały się nieusprawiedliwione.
W odniesieniu zarzutów naruszenia prawa procesowego zauważyć należy, że treść uzasadnienia obu podniesionych zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. była w zasadzie tożsama
i dotyczyła dwóch kwestii. Pierwsza koncentrowała się na niedostrzeżeniu przez Sąd Wojewódzki (a wcześniej Kolegium), iż organ I instancji uniemożliwił pełnomocnikowi J.P. - K.M. dostępu do akt sprawy oraz właściwe przygotowanie odwołania od decyzji. Jak podnosił bowiem autor skargi kasacyjnej, akta postępowania udostępniono pełnomocnikowi dopiero w dniu 5 września 2022 r. a termin na złożenie odwołania upływał w dniu 1 września 2022 r., czym organ doprowadził do rażącego naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, co miało bezwzględny wpływ na dalszy przebieg całego postępowania.
Ponadto, naruszenia ww. zarzutów upatrywano również w zaakceptowaniu przez Sąd
I instancji błędnych i niewyczerpujących ustaleń faktycznych, które doprowadziły do nieuzasadnionego przyjęcia, iż w sprawie brak było podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia jakichkolwiek opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
Odnosząc się zatem do pierwszego spornego zagadnienia, zwrócić należy przede wszystkim uwagę, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym uregulowana została w art. 10 k.p.a. Przepisu tego jednak skarżąca kasacyjnie nie powołała wskazując na powyższe uchybienia.
Tym niemniej skład orzekający pragnie w tym miejscu wyjaśnić, że art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dopuszcza oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie procesowym, ale jedynie jeśli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przypadku zatem zarzutów procesowych obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie tej okoliczności. Skarga kasacyjna tego wymogu nie spełnia a ponadto, twierdzenia strony co do terminu wniesienia odwołania nie znajdują odzwierciedlenia
w materiale dowodowym. Jak wynika bowiem z akt sprawy, decyzja organu I instancji nie została odebrana przez skarżącą i przesyłka - jako niepodjęta - została zwrócona do organu. Z adnotacji na kopercie wynika zaś, iż przesyłka podlegała dwukrotnej awizacji (1 i 9 sierpnia 2022 r.) a jej zwrot nastąpił 17 sierpnia 2022 r. Wobec powyższego, na zasadzie tzw. fikcji doręczenia - stosownie do treści art. 44 § 4 k.p.a. - uznać należało przesyłkę za doręczoną z dniem 15 sierpnia 2022 r. W tej sytuacji 14-dniowy termin na wniesienie odwołania upływał więc 29 sierpnia 2022 r. (a nie jak twierdzi strona
1 września 2022 r.) Odwołanie skarżąca nadała natomiast w placówce pocztowej
w dniu 26 sierpnia 2022 r. Zostało ono zatem wniesione w terminie, czego zresztą wyrazem było jego merytoryczne rozpoznanie przez organ odwoławczy.
Ponadto w dniu 22 sierpnia 2022 r., wydano pełnomocnikowi skarżącej K.M. (na jej prośbę) kserokopię decyzji organu I instancji, a zatem treść decyzji była znana skarżącej przed upływem terminu do wniesienia odwołania.
W kontekście omawianych zarzutów istotne jest również to, że z akt administracyjnych wynika, iż zagwarantowano skarżącej czynny udział w postępowaniu, bowiem na projekcie umowy z dnia 28 czerwca 2022 r., obejmującej okres od dnia 1 marca 2020 r., zawarła ona swoje uwagi (k. 21 akt administracyjnych) oraz podpisała oświadczenie o stanie majątkowym (k. 14-17). W dniu 28 czerwca 2022 r. został również przeprowadzony wywiad środowiskowy i ustalono jej sytuację dochodową od roku 2020.
W tym samym dniu skarżąca złożyła także oświadczenie (k.18), że została poinformowana o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszenia żądań.
Mając powyższe na uwadze, za niezrozumiałe należy zatem uznać twierdzenia strony skarżącej, iż wyznaczenie działającej w jej imieniu K.M. terminu wglądu do akt dopiero na dzień 5 września 2022 r. miało jakikolwiek wpływ na dalszy bieg całego postępowania. Skoro skarżąca w terminie otwartym do wniesienia odwołania zapoznała się z treścią decyzji (pełnomocnik odebrał kserokopię decyzji w dniu 22 sierpnia 2022 r.) a następnie wniosła odwołanie z zachowaniem terminu, to powyższa okoliczność pozostawała dla sprawy irrelewantna.
Odnośnie zaś drugiej z podnoszonych - w ramach zarzutu naruszenia przepisów procesowych - kwestii dotyczącej braku dokonania ustaleń w zakresie istnienia przesłanek przemawiających za zwolnieniem skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej, wskazać należy, iż zarzuty procesowe w tym zakresie pozostawały w ścisłym związku z zarzutem materialnoprawnym, a co - zdaniem składu orzekającego - uzasadniało ich łączne rozpoznanie.
Naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (bez podania daty i miejsca publikacji) autor skargi kasacyjnej upatrywał w błędnej wykładni ww. przepisów poprzez - ogólnie rzecz ujmując - przyjęcie, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest możliwości orzekania przez organ o zwolnieniu z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej łącznie z ustaleniem tej odpłatności.
Odnosząc się zatem do powyższego, skład orzekający pragnie przypomnieć, iż przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu była wskazana na wstępie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 września 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2022 r.
o ustaleniu odpłatności dla skarżącej za pobyt jej córki w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Podstawę materialnoprawną orzekania przez organy stanowiły zaś przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.; dalej jako "u.p.s.") a konkretnie jej: art. 60 (formułujący zasadę odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej) i art. 61 (określający krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w placówce oraz zasady ustalenia tej odpłatności).
W niniejszej sprawie nie jest kwestią sporną ani wskazanie skarżącej jako osoby zobowiązanej do ponoszenia tych kosztów na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ani sposób ustalenia odpłatności czy też jej wysokość. Strona skarżąca kwestionuje natomiast, jak wyżej wskazano, przyjęte w sprawie zarówno przez organy, jak i Sąd
I instancji stanowisko, że podnoszone przez nią w toku postępowania okoliczności dotyczące jej sytuacji zdrowotnej, materialnej oraz dochodowej (mające – w przekonaniu skarżącej - przemawiać za zwolnieniem jej z opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej) nie mogły być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu, gdyż prowadzone było ono w przedmiocie ustalenia wysokości tej opłaty. Ewentualne natomiast zwolnienie z w/w opłaty (art. 64 u.p.s.) powinno być rozstrzygane w odrębnym postępowaniu. Kończyła by je odrębna decyzja, wydana po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.
Ze stanowiskiem organu oraz Sądu Wojewódzkiego należy się jednak zgodzić. Co prawda w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiła się w ostatnim czasie pewna rozbieżność w powyższej kwestii, tym niemniej - w ocenie składu orzekającego – trafne jest stanowisko odmawiające możliwości orzekania w jednym i tym samym postępowaniu administracyjnym zarówno o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jak i o zwolnieniu osoby zobowiązanej do obowiązku jej ponoszenia.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że istotne w tym przypadku jest przede wszystkim to, iż kwestia ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zagadnienie zwolnienia osoby zobowiązanej do obowiązku jej ponoszenia zostały uregulowane przez ustawodawcę w dwóch odrębnych przepisach u.p.s. Przepisy te stanowią bowiem podstawy prawne dwóch odrębnych instytucji. Rozstrzyganie w ich przedmiocie następuje zaś w odrębnych postępowaniach, gdyż inne są przesłanki wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 60 i art. 61 u.p.s. a inne - na podstawie art. 64 u.p.s.
W pierwszym przypadku organ ustala podmiot zobowiązany do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osoby skierowanej do takiej placówki oraz wysokość tych kosztów a zatem konkretyzuje tym samym powyższy obowiązek, orzekając ściśle w ramach przepisów bezwzględnie obowiązujących. W drugim zaś przypadku - na podstawie stosownego wniosku podmiotu (już) uprawnionego - organ, w ramach tzw. uznania administracyjnego, wydaje decyzję o zwolnieniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku ponoszenia przedmiotowych opłat. Zgodnie bowiem z treścią art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Przedstawiona wyżej odrębność tych dwóch postępowań, jak i sama treść art. 64 u.p.s.
prowadzą do wniosku, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć tylko sytuacji, w której najpierw (w sposób wiążący) została już określona opłata ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Aby kogoś bowiem zwolnić z określonego obowiązku, taki obowiązek musi oczywiście najpierw zaistnieć Przyjęcie takiego założenia wynika z zasad logiki a ponadto sugeruje je również posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "osoba wnosząca opłatę" bo oznacza to osobę realizującą już nałożony na nią wcześniej stosowną decyzją obowiązek uiszczania tej opłaty. Również samo potencjalne "obowiązanie" do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wynikające z przepisów ustawy, musi zostać w pierwszej kolejności skonkretyzowane stosowną decyzją, zarówno co do osoby jak i co do wysokości, tak aby wnioskodawca był w stanie stwierdzić, czy podoła nałożonemu nań obowiązkowi uiszczania opłaty, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie go z niej.
Z tych też względów, zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż rozstrzygnięcie
w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości tej opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest bowiem możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. O zasadności żądania organ powinien więc wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu. Odrębność ta polega zaś na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (zob. np. wyroki NSA: z dnia 6.06.2017 r., I OSK 649/16; z dnia 26.09.2018, I OSK 1602/18 dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl).
Przyjęcie powyższego stanowiska w sposób oczywisty przekładało się zatem na ocenę zarzutów procesowych, dotyczących braku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie zbadania okoliczności przemawiających za zwolnieniem skarżącej z opłaty za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej. Przesłanki warunkujące ewentualne zwolnienie skarżącej z opłaty nie były bowiem objęte zakresem przedmiotowym niniejszego postępowania.
Z tych wszystkich względów, należało uznać, iż zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a.,
art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., a także art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 64 u.p.s. nie były usprawiedliwione.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, z mocy art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.