I OSK 1677/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-20
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościodszkodowaniedrogi publiczneprawo administracyjneprawo cywilneporozumienieskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Gminy K. od wyroku WSA w Poznaniu, uznając, że kwestia skuteczności porozumienia cywilnoprawnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość wykracza poza kompetencje organu administracji.

Gmina K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił decyzję Wojewody w sprawie odszkodowania za nieruchomość. Gmina zarzuciła naruszenie przepisów procesowych, w tym błędne przyjęcie, że organ odwoławczy nie może samodzielnie rozstrzygać spornych kwestii cywilnoprawnych. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że ocena skuteczności porozumienia cywilnoprawnego w sprawie odszkodowania należy do drogi cywilnej, a organ administracji nie może kwestionować jego ważności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego dotyczącą odszkodowania za nieruchomość. Gmina K. zarzuciła WSA naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a., twierdząc, że WSA błędnie przyjął, iż organ odwoławczy nie może samodzielnie rozstrzygać zagadnień wstępnych, a także naruszenie art. 190 p.p.s.a. poprzez błędne związanie wykładnią prawa z wcześniejszego orzeczenia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że ocena skuteczności porozumienia cywilnoprawnego zawartego między właścicielami nieruchomości a gminą w sprawie odszkodowania za działki przejęte pod drogi publiczne należy do drogi cywilnej i wykracza poza kompetencje organu administracji. NSA wskazał, że WSA prawidłowo zinterpretował przepisy dotyczące zawieszenia postępowania i związania wykładnią prawa, a zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nietrafne. Sąd nie znalazł również podstaw do wystąpienia o uchwałę siedmiu sędziów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Ocena skuteczności uzgodnień cywilnoprawnych, o których mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n., należy do drogi cywilnej i wykracza poza kompetencje organu administracji.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że spór o istnienie stosunku prawnego wynikającego z porozumienia cywilnoprawnego należy rozstrzygać na drodze cywilnej, a organ administracji nie może kwestionować ważności i skuteczności takiej umowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 100 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 98 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 98 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § in fine

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.c. art. 2 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ocena skuteczności porozumienia cywilnoprawnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość wykracza poza kompetencje organu administracji i należy do drogi cywilnej.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organ odwoławczy nie może samodzielnie rozstrzygać zagadnień wstępnych. Zarzut naruszenia art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnego zakresu związania wykładnią prawa dokonaną w wyroku NSA z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19.

Godne uwagi sformułowania

Ocena tego zagadnienia, gdyby samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Do zagadnienia wstępnego można klasyfikować tylko takie, których rozstrzygnięcie należy do kompetencji innego organu administracji publicznej lub sądu. Sporna kwestia dotyczy więc kompetencji organu odwoławczego do wyrażenia własnej oceny prawnej co do skuteczności dokonanych przez Skarżących jednostronnych czynności prawnych, a w konsekwencji samodzielnego ustalenia, czy istnieje konkretny stosunek cywilnoprawny (jako element stanu faktycznego sprawy), powinna być natomiast rozważana w kontekście regulacji z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 100 § 1 k.p.a.

Skład orzekający

Piotr Niczyporuk

przewodniczący sprawozdawca

Karol Kiczka

sędzia

Dariusz Chaciński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kompetencji organów administracji w sprawach dotyczących odszkodowań za nieruchomości, w szczególności w kontekście porozumień cywilnoprawnych i zagadnień wstępnych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z podziałem nieruchomości i przejęciem gruntów pod drogi publiczne oraz zawartym porozumieniem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii rozgraniczenia kompetencji między organami administracji a sądami cywilnymi w sprawach odszkodowawczych związanych z nieruchomościami, co jest istotne dla praktyków prawa.

Kto decyduje o odszkodowaniu za Twoją ziemię? NSA rozstrzyga spór o kompetencje.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1677/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Po 50/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-04-11
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 50/23 w sprawie ze skargi T. D. i J. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 listopada 2022 r. nr SN-III.7534.125.2017.8 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Gminy K. na rzecz T. D. i J. D. solidarnie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 50/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skargi T. D. i J. D. (dalej: "Skarżący") na decyzję Wojewody Wielkopolskiego (dalej: "Wojewoda") z 30 listopada 2022 r. nr SN-III.7534.125.2017.8 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość orzekł o: uchyleniu zaskarżonej decyzji (pkt
1 sentencji wyroku); zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz Skarżących kwotę 714,- zł (słownie: siedemset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II sentencji wyroku).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina K. (dalej: "Skarżący kasacyjnie organ"), zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez:
a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 100 § 1 k.p.a. przez błędna zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że w toku postępowania odwoławczego pojawiła się sporna kwestia o charakterze zagadnienia wstępnego, którego organ II instancji nie może samodzielnie rozstrzygać i bezzasadne zastosowanie art. 145 §1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji organu odwoławczego;
b) art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnego zakresu związania organów wykładnią prawa dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19 - co miało istotny wpływ na wynik postępowania.
Wobec powyższego Gmina wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości - odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów.
Dalej wskazała, że wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie wyroku reformatoryjnego oddalającego skargę Skarżących w całości albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Nadto, wnieśli o oddalenie wniosku o odroczenie sprawy i przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181
§ 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kwestionując wyrok wydany przez Sąd pierwszej instancji autor skargi kasacyjnej oparł wniesiony środek odwoławczy jedynie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. dotyczącej naruszenia prawa procesowego.
Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu są nietrafne.
Nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 97
§ 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 100 § 1 k.p.a. przez błędna zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że w toku postępowania odwoławczego pojawiła się sporna kwestia o charakterze zagadnienia wstępnego, którego organ II instancji nie może samodzielnie rozstrzygać i bezzasadne zastosowanie art. 145 §1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji organu odwoławczego.
W tym miejscu należy wskazać, iż przedmiotowej sprawie decyzją z 24 kwietnia 2008 r. znak RK.6011-9/08, Wójt Gminy K. zatwierdził podział nieruchomości, w wyniku którego powstały działki nr [...]. W punkcie 2. decyzji, Wójt Gminy K. stwierdził, iż z dniem w którym niniejsza decyzja zatwierdzająca podział geodezyjny stanie się ostateczna, działki gruntu: nr o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 wydzielone pod drogi publiczne, przechodzą na własność Gminy K. W uzasadnieniu decyzji podziałowej powołano się na ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy K., zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy w K. nr [...] z 30 września 2005 r. (Dz. Urz. Woj. [...] z 18 listopada 2005 r., nr 158, poz. 4295). Tego samego dnia, tj. 24 kwietnia 2008 r. zawarte zostało porozumienie, na podstawie którego strony postanowiły, stosownie do art. 98 ust. 3 u.g.n., że Skarżącymi za działkę wydzieloną decyzją nr RK. 6011-9/08, która przeszła na własność gminy pod drogę, gmina wypłaci odszkodowanie w wysokości 1,00 zł.
Powołanym na wstępie wnioskiem z 21 marca 2017 r., zainicjowane zostało postępowanie o odszkodowanie za działki wydzielone pod drogi publiczne, których własność z mocy prawa przeszła na rzecz gminy. W toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji, pismem z 13 października 2017 r. Wójt Gminy K. przedłożył do akt sprawy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej, skierowany przez gminę do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Ponadto pismem z 25 listopada 2022 r. pełnomocnik wnioskodawców przedłożył wezwanie z 26 października 2022 r. wystosowane przez byłych właścicieli nieruchomości do Wójta Gminy K. oraz oświadczenie z 14 listopada 2022 r. o odstąpieniu od umowy wzajemnej, tj. porozumienia z 24 kwietnia 2008 r., które to oświadczenie zostało złożone wobec bezskutecznego upływu terminu z wezwania. W piśmie wskazano, że odstąpienie od umowy wzajemnej ma charakter prawnokształtujący i skutek ex tunc, co powoduje, iż umowa jest traktowana tak, jakby nie została zawarta, wobec czego organy administracji winny przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy pominąć ustalenia zawarte w porozumieniu.
Sporna kwestia dotyczy więc kompetencji organu odwoławczego do wyrażenia własnej oceny prawnej co do skuteczności dokonanych przez Skarżących jednostronnych czynności prawnych, a w konsekwencji samodzielnego ustalenia, czy istnieje konkretny stosunek cywilnoprawny (jako element stanu faktycznego sprawy), powinna być natomiast rozważana w kontekście regulacji z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 100 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Z kolei art. 100
§ 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się
w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Postępowanie administracyjne ulega zawieszeniu, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez pojęcie zagadnienia wstępnego rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim jego rozstrzygnięciem. Ocena tego zagadnienia, gdyby samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Do zagadnienia wstępnego można klasyfikować tylko takie, których rozstrzygnięcie należy do kompetencji innego organu administracji publicznej lub sądu. Z uwagi na to, że zawieszenie postępowania jest instytucją tamującą jego bieg i opóźniającą merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, nie należy przy interpretacji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. stosować wykładni rozszerzającej (zob. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 377-378, nb 8). Innymi słowy, zagadnienie wstępne jest kwestią materialnoprawną pojawiającą się w toku sprawy administracyjnej, która uniemożliwia - bez uprzedniego jej rozstrzygnięcia - załatwienie istoty sprawy administracyjnej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1543/09 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1028/09, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Dla przyjęcia zaistnienia sytuacji o jakiej mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznaniem konkretnej sprawy a wcześniejszym wyjaśnieniem określonej kwestii prawnej; brak jej wyjaśnienia stanowi bezwzględną przeszkodę dla wydania decyzji w prowadzonym przez organ postępowaniu. Wbrew zarzutom strony skarżącej należy zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że taka sytuacja miała miejsce. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest moc wiążąca porozumienia z 24 kwietnia 2008 r. Podkreślić bowiem należy, że spór co do istnienia tego stosunku prawnego może zachodzić przede wszystkim między stronami tego porozumienia, nie jest to natomiast spór między jedną ze stron tego porozumienia (skarżącymi) a organem administracyjnym, co trafnie zauważył Sąd I instancji.
Do oceny skuteczności uzgodnień, o których mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n. , a więc instytucji cywilnoprawnej, muszą mieć zastosowanie regulacje właściwe prawu cywilnemu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19, źródło CBOSA). Skoro więc strony zawrą umowę w kwestii dotyczącej odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła - z mocy prawa - na rzecz jednostki publicznoprawnej, to ocena ważności i skuteczności tej umowy, w tym warunki, jakie ona winna spełniać i ustalenie treści stosunku prawnego, jaki umowa ta między stronami tworzy, należy do drogi cywilnej. W tym zakresie organ nie może zatem kwestionować, że umowa zawierająca owe uzgodnienia została zawarta np. w niewłaściwym czasie (to jest przed dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stała się ostateczna) albo, że inna była rzeczywista treść porozumienia stron aniżeli wynika to wprost z treści umowy lub, że umowa ta dotknięta jest jedną z wad oświadczenia woli. W przypadku sporu między stronami rozstrzyganie o tego rodzaju kwestiach należy bowiem do kompetencji sądu cywilnego (art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego). Organ przed wszczęciem postępowania administracyjnego musi ustalić więc jedynie czy w ogóle miały miejsce uzgodnienia w omawianym zakresie i jaka ich treść wynika z tekstu umowy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może zachodzić rozbieżność poglądów pomiędzy sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi w kwestii dotyczącej zagadnienia cywilnoprawnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt I OSK 31/17, źródło CBOSA).
Nie doszło do naruszenia art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnego zakresu związania organów wykładnią prawa dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu kontrolował decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 30 listopada 2022 r. nr SN-III.7534.125.2017.8 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość. Sprawa ta nie została mu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19 przekazana do ponownego rozpoznania. Zatem nie można mówić o związaniu z mocy art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji podał, że mając na uwadze wynik uprzedniej sądowej kontroli pierwszej wydanej w tej sprawie decyzji organu odwoławczego wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W kontekście sądowej kontroli dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z przepisu tego (w zw. z art. 153 i 190 p.p.s.a.) wynika, że ani strona, ani organ administracji publicznej, nie mogą kwestionować wykładni prawa wyrażonej w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd kasacyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19 stwierdził, że art. 98 ust. 3 u.g.n. przewiduje dwa odrębne tryby ustalenia odszkodowania za przejęte grunty. Pierwszy polega na uzgodnieniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego z właściwym organem wysokości odszkodowania i ma charakter cywilnoprawny; drugi polega na ustaleniu odszkodowania przez organ administracji w drodze decyzji administracyjnej. Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania jest możliwe, gdy wysokość odszkodowania nie zostanie ustalona w wyniku uzgodnień. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, o ile wszczęcie postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania, wobec braku pozytywnych rezultatów uzgodnień, może nastąpić po przejściu prawa własności na podmiot publicznoprawny, gdy decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna, o tyle prowadzenie rokowań można rozpocząć wcześniej; leży to w zakresie objętym swobodą stron uprawnionych do załatwienia sprawy odszkodowania w trybie cywilnym. Faza prowadzenia rokowań ma charakter cywilnoprawny, może w tym czasie dojść także do zrzeczenia się przez właściciela odszkodowania z różnych względów (np. w związku z porozumieniem zawartym
z gminą co do dochodzenia opłat z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanej podziałem lub z innych względów, wynikających z uwarunkowań konkretnej sprawy). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne (art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n.). Koniecznym warunkiem zastosowania art. 98 ust. 3 u.g.n. jest osiągnięcie "uzgodnienia" w zakresie odszkodowania między właścicielem a organem. Art. 98 ust. 3 u.g.n. nie zawiera zakazu ustalania odszkodowania w wyniku rokowań. Wobec tego przyjąć należy, że ich prowadzenie dopuszczalne jest także z właścicielem nieruchomości objętej podziałem, w wyniku którego część tej nieruchomości z mocy prawa przechodzi na własność gminy jako grunt wydzielony pod drogi.
Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do treści porozumienia z 24 kwietnia 2008 r., w wyroku z dnia 23 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1334/19) stwierdził, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stały na przeszkodzie do zrzeczenia się odszkodowania czy też zgody na odszkodowanie w kwocie nieodpowiadającej wartości rynkowej nieruchomości w drodze porozumienia. Ponadto uznał, że Skarżący w toku negocjacji mogli zrzec się odszkodowania, jak również mogli określić wysokość odszkodowania w kwocie symbolicznej do czego wystarczające było złożenie oświadczenia o przyjęciu warunków zawartego w dniu 24 kwietnia 2008 r. porozumienia.
Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy, niewątpliwie nie doszło do naruszenia art. 190 p.p.s.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji orzekając w sprawie, miał na uwadze jedynie tę ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt II SA/Po 845/18), którą podzielił Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/19). Ponadto, realizując wytyczne NSA, skontrolował decyzję organu i uznał, iż aby, organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, mógł uwzględnić skutki prawne decyzji SKO w [...] z dnia 28 grudnia 2017 r., jak również treść porozumienia z 2008 r. winien zawiesić postępowanie, gdyż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że konstatacja Sądu I instancji jest prawidłowa i uwzględnia w całości związanie powyżej cytowanymi wyrokami.
Co do złożonego wniosku o wystąpienie przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów tego Sądu wskazać należy, że brak jest podstaw do jego uwzględnienia. O poważnych wątpliwościach prawnych można mówić wówczas, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Dotyczy to więc kwalifikowanych wątpliwości. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przedmiotowa przesłanka, będzie także pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na tego rodzaju wątpliwości, czy też rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym Skarżący kasacyjnie organ nie wskazał. Ponadto nie można uznać, aby wątpliwości zgłaszane przez organ miały charakter wątpliwości kwalifikowanych.
Niewątpliwie sporną kwestią, w przedmiotowej sprawie, jest ustalenie skuteczności dokonanych przez Skarżących jednostronnych czynności prawnych, a w konsekwencji ustalenie istnienia konkretnego stosunku cywilnoprawny co wykracza poza kompetencje organu administracji orzekającego w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI