I OSK 2095/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-12-28
NSAAdministracyjneŚredniansa
świadczenie pielęgnacyjnerodzina zastępczaobowiązek alimentacyjnyopieka nad dzieckiemprawo rodzinneprawo administracyjneNSApokrewieństwo

NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA, potwierdzając, że ciotka sprawująca opiekę nad siostrzeńcem w rodzinie zastępczej niezawodowej nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ciotce, która sprawowała opiekę nad siostrzeńcem w rodzinie zastępczej niezawodowej. Zarówno organ I instancji, WSA, jak i NSA uznały, że świadczenie to przysługuje tylko osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego, lub rodzinom zastępczym spokrewnionym. Ciotka nie spełniała tych kryteriów, ponieważ nie wystąpiła o przysposobienie dziecka, a jej pokrewieństwo nie tworzyło obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, która sprawowała opiekę nad swoim siostrzeńcem w rodzinie zastępczej niezawodowej. Organy administracji oraz WSA uznały, że zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych (uśr), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, lub rodzinom zastępczym spokrewnionym. Skarżąca, będąc ciotką dziecka i prowadząc rodzinę zastępczą niezawodową, nie spełniała tych warunków, ponieważ nie wystąpiła o przysposobienie dziecka, co jest warunkiem uznania za opiekuna faktycznego z obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu ustawy. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, podzielił stanowisko WSA, uznając, że wykładnia językowa przepisów art. 17 ust. 1 i 1a uśr jest jednoznaczna i nie pozwala na przyznanie świadczenia w opisanej sytuacji. Sąd podkreślił, że rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego leży w gestii ustawodawcy, a nie sądu. W związku z tym, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego, lub rodzinom zastępczym spokrewnionym, chyba że wystąpiły o przysposobienie dziecka.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w sposób enumeratywny wymienia krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowym kryterium jest istnienie obowiązku alimentacyjnego wobec podopiecznego, który nie powstaje samoistnie z faktu sprawowania opieki czy pokrewieństwa, a jedynie w wyniku przysposobienia lub innych zdarzeń prawnych. Rodzina zastępcza niezawodowa, która nie jest spokrewniona z dzieckiem, nie jest automatycznie uprawniona do świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

uśr art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

uśr art. 17 § 1a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki dotyczące nieżyjących, pozbawionych praw rodzicielskich, małoletnich lub niepełnosprawnych rodziców, braku innych spokrewnionych w pierwszym stopniu osób lub ich niepełnosprawności, oraz braku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub ich niepełnosprawności.

Pomocnicze

uwripz art. 39 § 1 pkt 1 lit a

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Definicja rodziny zastępczej spokrewnionej.

uwripz art. 41 § 1 i 2

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Definicja rodziny zastępczej spokrewnionej.

ppsa art. 174 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

ppsa art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia NSA.

krio art. 121 § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Skutki przysposobienia - powstanie stosunku jak między rodzicami a dziećmi.

krio art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Definicja obowiązku alimentacyjnego.

uśr art. 3 § 14

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definicja opiekuna faktycznego dziecka.

uśr art. 17 § 5 pkt 2 lit b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Wyłączenie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej kasacyjnie o naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a uśr, polegającą na niezasadnym uznaniu, że ciotka będąca opiekunem prawnym niepełnosprawnego siostrzeńca, rezygnująca z pracy z powodu opieki, nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

Godne uwagi sformułowania

Katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wskazany w art. 17 ust. 1 uśr ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzeniu o osoby w nim niewymienione. Wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a uśr prowadzi do wniosku, że skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jeżeli bowiem norma ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet gdy wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości, nie jest rzeczą Sądu, a prerogatywą ustawodawcy uzupełnienie kręgu osób uprawnionych.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący sprawozdawca

Marian Wolanin

sędzia

Jakub Zieliński

sędzia (del.) WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w rodzinach zastępczych, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego i definicji rodziny zastępczej spokrewnionej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej i nie stanowi przełomu w orzecznictwie, ale potwierdza utrwaloną linię interpretacyjną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa jest istotna dla prawników zajmujących się prawem rodzinnym i świadczeniami socjalnymi, ponieważ precyzuje warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w nietypowych konfiguracjach rodzinnych.

Czy ciotka opiekująca się siostrzeńcem w rodzinie zastępczej dostanie świadczenie pielęgnacyjne? NSA odpowiada.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2095/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Bd 247/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-05-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art.17 ust 1 pkt 4  oraz 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 821
art.39 ust 1 pkt 1 lit a w zw z art 41 ust 1 i 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia (del.) WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 247/22 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 5 stycznia 2022 r., nr SKO-82-1113/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 18 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 247/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę B. W. (dalej również: "wnioskodawczyni", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 5 stycznia 2022 r., nr SKO-82-1113/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 5 stycznia 2022 r., nr SKO-82-1113/21, SKO, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni od decyzji Burmistrza Miasta G. (dalej: "organ I instancji", "Burmistrz") z 25 listopada 2021 r., znak SR.525.120.2021.JŻ - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko przebywające w rodzinie zastępczej niezawodowej, która nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną, a więc nie należy do osób uprawnionych do świadczenia.
Kolegium, utrzymując decyzję organu I instancji w mocy, powołało treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "uśr") i wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm., dalej: "uwripz" (art. 17 ust. 1 pkt 3 uśr). Zauważyło przy tym, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca stanowi dla dziecka rodzinę zastępczą niezawodową, a tym samym nie jest ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną. Organ odwoławczy zaznaczył, że katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wskazany w art. 17 ust. 1 uśr ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzeniu o osoby w nim niewymienione. W konsekwencji, skarżąca – jako opiekun prawny dziecka i rodzina zastępcza niezawodowa - nie jest uprawniona do uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Skargę na ww. decyzję złożyła wnioskodawczyni, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a uśr, przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że ciotka, będąca opiekunem prawnym niepełnosprawnego dziecka, rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym siostrzeńcem, nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji oddalił skargę uznając, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym siostrzeńcem, była prawidłowa.
Wskazał, że przedmiotem skargi była decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z uwagi na fakt, że skarżąca jako ciotka podopiecznego nie spełnia wymogów określonych w art. 17 uśr. Podkreślił, że art. 17 ust. 1 uśr zawiera enumeratywne wyliczenie osób, uprawnionych do uzyskania tego świadczenia, w sytuacji, gdy nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd I instancji przywołał również art. 3 pkt 14 uśr, definiujący pojęcie opiekuna faktycznego dziecka, jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Podał też, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b uśr).
WSA stwierdził, że w świetle powyższego, decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a warunkiem skutecznego ubiegania się o ustalenie tego prawa jest spełnienie przesłanek określonych w powołanych normach. Podkreślił, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem opiekuna faktycznego dziecka, którym zgodnie z ustawową definicją jest osoba, która nie tylko faktycznie opiekuje się dzieckiem, ale wystąpiła także z wnioskiem do sądu rodzinnego o jego przysposobienie. Wyjaśnił, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdyż zgodnie z art. 121 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "krio") przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi. Sąd Wojewódzki przyjął, że z ustaleń organów wynika, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, nad którym sprawuje opiekę. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zaś przyznane, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej - innej niż rodzina spokrewniona.
Sąd Wojewódzki wskazał na art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm., dalej: "uwripz"), definiujący pojęcie rodziny zastępczej spokrewnionej, jako jedną z form rodzinnej pieczy zastępczej, którą tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Skarżąca nie może być ustanowiona takiego typu rodziną zastępczą, ponieważ nie spełnia wymagań przytoczonej wyżej normy. Powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji ocenił, że brak jest możliwości zrównania uprawnień rodziny zastępczej niezawodowej i niespokrewnionej z rodziną zastępczą spokrewnioną przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości.
Sąd Wojewódzki podniósł, że nawet przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzinie zastępczej spokrewnionej stało się możliwe dopiero na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, który orzekł, że obowiązujący wówczas art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b uśr (nie zawierający zapisu, że do świadczenia pielęgnacyjnego są uprawnione rodziny zastępcze spokrewnione w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie przy spełnieniu pozostałych warunków z tego przepisu członkom rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny), jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz 2000 r. Nr 2, poz. 11). Zauważył, że w związku z ww. wyrokiem TK, z 1 stycznia 2013 r. dokonano stosownej nowelizacji uśr - ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548).
Konkludując WSA stwierdził, że wątpliwość konstytucyjna dotycząca równości wobec prawa rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych została już oceniona i rozstrzygnięta ww. wyrokiem TK. Trybunał wyjaśnił bowiem, że rodziny zastępcze otrzymują wsparcie, którego nie ma rodzina naturalna, m.in.: świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, któremu zapewniono taką pieczę zastępczą. Dodatkowo rodziny zastępcze zawodowe mogą otrzymać wynagrodzenie. Sąd I instancji wskazał również, że ustawodawca, zapewniając pomoc na częściowe pokrycie potrzeb dziecka, ma na względzie, że rodzina zastępcza, decydując się na objęcie pieczy, powinna brać pod uwagę konieczność partycypowania w kosztach małoletniego utrzymania, w granicach nieobjętych świadczeniami. Dzieci niepełnosprawne umieszczone w takich rodzinach są traktowane w sposób preferencyjny.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła B. W. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"): 1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a uśr, przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, ze ciotka będąca opiekunem prawnym niepełnosprawnego H. K., rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad siostrzeńcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podnosząc powyższe wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości złożonej skargi oraz o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym; ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi
Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu zawarto argumenty na poparcie przytoczonych wyżej zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzut podniesiony w złożonym środku zaskarżenia dotyczy naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b uśr, przez przyjęcie, że skarżąca nie spełnia wymogu koniecznego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest rodziną zastępczą niezawodową dla małoletniego siostrzeńca i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, podczas gdy zdaniem autora skargi kasacyjnej powyższe normy należy wykładać prokonstytucyjnie, uznając, że osoba ta jest jedynym członkiem rodziny osoby, którą osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, się opiekuje. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżąca kasacyjnie przywołała treść wyroków TK, które jej zdaniem uzasadniają powyższą interpretację norm prawa. Wyroki te prezentują stanowiska Trybunału, dotyczące obowiązku alimentacyjnego i sprowadzają się do uznania, że osoba opiekuna w swoich działaniach powinna otrzymać odpowiednie wsparcie państwa, zaś wybranie z kręgu takich osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia, narusza – w ocenie wnoszącej skargę kasacyjną - konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowanej nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości. Zdaniem skarżącej, odmowa wsparcia osobom bliskim (w sprawie - siostrze matki osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym) - podważa racjonalność ustawodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentów autorki skargi kasacyjnej, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego.
Bezspornym jest, że skarżąca jest siostrą matki małoletniego, którego rodzice nie żyją. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. [...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich w G. z 14 maja 2013 r., sygn. akt III RNsm [...], małoletni podlegający opiece został umieszczony u skarżącej, w rodzinie zastępczej.
Istotą sporu w sprawie jest zaś odpowiedź na pytanie, czy istnieją podstawy prawne do przyznania opiekunowi prawnemu, nie będącemu rodziną zastępczą spokrewnioną, świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1 a uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA dokonał prawidłowej wykładni językowej wskazanych wyżej norm ustawy, która prowadzi do wniosku, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się osób, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Jak trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, że art. 17 ust. 1 uśr zawiera enumeratywne wyliczenie osób, które są uprawnione do uzyskania tego świadczeniach, a mianowicie są to: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu uwripz oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami krio ciąży obowiązek alimentacyjny. Jedyne odstępstwo od wymogu podlegania obowiązkowi alimentacyjnemu wobec podopiecznego przewidziano dla opiekuna faktycznego dziecka, czyli osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14 uśr). Dopiero bowiem ustalone postanowieniem sądu przysposobienie małoletniego, powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego. Jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki, "przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi" (art. 121 § 1 krio). Konsekwencją powyższego jest uznanie, że racjonalny prawodawca, definiując opiekuna faktycznego dziecka w uśr, ocenił, że nawet w sytuacji sprawowania czynności opiekuńczych przez osobę – w rozumieniu ustawy – obcą dla małoletniego, do czasu złożenia przez nią wniosku o przysposobienie podopiecznego, braku podstaw do zrównania praw rodziców i takiego opiekuna. Nie można w tej sytuacji, z samego faktu sprawowanej realnie opieki (nawet potwierdzonej orzeczeniem Sądu) i dalszego pokrewieństwa, wywodzić zrównania obowiązków takiej osoby z podlegającymi z mocy prawa egzekwowalnemu zobowiązaniu alimentacyjnemu osób objętych normą art. 17 ust. 1 pkt 1-4 uśr. Zauważenia wymaga, że ustawodawca w art. 3 pkt 14 uśr, dookreślił pojęcie opiekuna faktycznego i wskazał, że osoba taka, jeśli chce korzystać ze świadczeń rodzinnych, winna złożyć wniosek o przysposobienie małoletniego podopiecznego. Przyczyny takiego działania należy upatrywać w zapewnieniu stałości i egzekwowalności przyjętych w ten sposób zobowiązań o charakterze alimentacyjnym wynikających z tej instytucji (m.in. z art. 121 § 2 i § 4 krio, z których wynika nabycie praw i obowiązków wynikających z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego oraz rozciągnięcie skutków przysposobienia na zstępnych przysposobionego). Z akt ocenianej sprawy nie wynika, by skarżąca wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie małoletniego siostrzeńca, nad którym sprawuje opiekę, a więc nie można jej uznać za opiekuna faktycznego w rozumieniu uśr.
Jak słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, którego treść opisuje art. 128 krio ("obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo"), a więc mimo spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1a uśr, nie można jej uznać za osobę odpowiadającą normie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, wobec braku podlegania przez nią obowiązkowi alimentacyjnemu w rozumieniu krio. Skarżąca kasacyjnie nie jest też, bez wątpienia, rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2b uśr.
Wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a uśr prowadzi do wniosku, że skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne i to prawidłowo wywiódł Sąd I instancji. Bez znaczenia w sprawie pozostają cytowane przez autorkę skargi kasacyjnej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz przywoływane normy prawa cywilnego, w zakresie definicji rodziny, osób uprawnionych do dziedziczenia, czy argumentacja której celem jest wykazanie tożsamości czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, z obowiązkami osób zobowiązanych do alimentacji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie ocenianej sprawy, wykładnia inna niż pozajęzykowa byłaby nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a działanie takie byłoby zastąpieniem przez Sąd ustawodawcy. Jeżeli bowiem norma ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet gdy wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości, nie jest rzeczą Sądu, a prerogatywą ustawodawcy uzupełnienie kręgu osób uprawnionych. Argumentacja wniesionej skargi kasacyjnej dąży zaś do uznania przez Sąd kasacyjny pominięcia, z uwagi na okoliczności faktycznej opieki, wpisanego w art. 17 uśr wymogu obciążenia strony wnioskującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązaniem alimentacyjnym.
Zasadnie zauważył w wyroku Sąd I instancji, że art. 17 ust. 1 i ust. 1a uśr, stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyrokach: z 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 oraz z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 nie zakwestionował zgodności z Ustawą Zasadniczą wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego, pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Dodatkowo TK wskazał, że intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Z orzecznictwa Trybunału wynika również prawidłowość ograniczenia pomocy pieniężnej państwa w postaci świadczeń pielęgnacyjnych tylko dla rodzin zastępczych spokrewnionych. Rodziny zastępcze otrzymują w ramach takiego wsparcia świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, któremu zapewniono pieczę zastępczą, zaś rodziny zastępcze zawodowe mogą otrzymać dodatkowe wynagrodzenie – na co zwrócił uwagę WSA.
Końcowo podkreślenia wymaga, że bezspornie, skarżąca nie należy do kręgu podmiotów wpisanych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 uśr, a zobowiązanych do alimentacji małoletniego podopiecznego - nie jest matką małoletniego, ani opiekunem faktycznym dziecka (w rozumieniu uśr), ani też rodziną zastępczą spokrewnioną (opisaną w normach uwripz – art. 39 w zw. z art. 41 ust. 2), wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając wniesioną skargę, nie naruszył prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną pozbawioną podstaw i orzekł na podstawie art. 184 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI