I OSK 1665/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-11-28
NSAAdministracyjneWysokansa
zarząd państwowynieruchomościpensjonatdekret z 1918 r.Kodeks postępowania administracyjnegoprawo administracyjneorzecznictwo NSAstwierdzenie nieważności

NSA oddalił skargę kasacyjną Miasta Zakopane, potwierdzając, że przymusowy zarząd państwowy nad pensjonatem w 1951 r. był niezgodny z prawem.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Miasta Zakopane od wyroku WSA w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa o stwierdzeniu nieważności decyzji z 1951 r. ustanawiającej przymusowy zarząd państwowy nad pensjonatem. NSA uznał, że dekret z 1918 r. nie pozwalał na objęcie zarządem państwowym pensjonatu, ponieważ nie był on przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską w rozumieniu prawa, a jego funkcjonowanie nie leżało w interesie państwa. Skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Zakopane od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę miasta na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa. Decyzja ta stwierdzała nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 1951 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad pensjonatem "Polana" w Zakopanem. Sąd pierwszej instancji, podzielając stanowisko organu, uznał, że zarządzenie z 1951 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ dekret z 1918 r. zezwalał na ustanowienie zarządu państwowego jedynie nad przedsiębiorstwami przemysłowymi lub posiadłościami ziemskimi, których utrzymanie lub zabezpieczenie leżało w interesie państwa. Pensjonat, ze względu na swoje rozmiary i charakter, nie spełniał tych kryteriów. Miasto Zakopane w skardze kasacyjnej zarzuciło naruszenie prawa materialnego (dekretu z 1918 r.) poprzez błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania. Argumentowano, że w latach 50. istniały szczególne okoliczności (strefa przygraniczna, potrzeba zapewnienia wypoczynku pracownikom państwowym), które uzasadniały objęcie pensjonatu zarządem państwowym. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że pensjonat nie był przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską, a jego funkcjonowanie nie miało znaczenia dla interesu państwa w rozumieniu dekretu z 1918 r. Sąd powołał się na utrwalone orzecznictwo NSA oraz uchwałę Sądu Najwyższego, które potwierdzały, że pensjonaty nie mogły być objęte przymusowym zarządem państwowym na podstawie tego dekretu. Okoliczności podnoszone przez skarżącego, takie jak lokalizacja czy nakłady na remont, nie miały znaczenia dla oceny zgodności z prawem ustanowienia zarządu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dekret ten nie upoważniał do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad pensjonatem, ponieważ nie był on przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską w rozumieniu art. 1 pkt 3 dekretu, a jego funkcjonowanie nie leżało w interesie państwa.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na utrwalonej linii orzeczniczej NSA i uchwale SN, zgodnie z którą pensjonaty nie spełniały kryteriów określonych w dekrecie z 1918 r. dla ustanowienia zarządu państwowego. Brak było przesłanek przemysłowych lub posiadłości ziemskich oraz interesu państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego art. 1 § pkt 3

Przepis ten zezwalał na objęcie zarządem państwowym przedsiębiorstw przemysłowych lub posiadłości ziemskich, których utrzymanie lub zabezpieczenie leżało w interesie państwa. Obie przesłanki musiały wystąpić łącznie. Pensjonat nie spełniał tych kryteriów.

k.p.a. art. 156 § §1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, gdy jej wydanie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Nie miał zastosowania w sprawie, ponieważ podstawą stwierdzenia nieważności był § 1 pkt 2.

k.p.a. art. 158

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Nie miał zastosowania w sprawie.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy zakresu rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, nie stanowi podstawy do zarzutu nieodniesienia się do wszystkich zarzutów skargi.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uzasadnienia wyroku, nie został powołany jako podstawa skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a/

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c/

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, nie stanowi samodzielnej podstawy kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

Wspomniana w kontekście uchwały SN III CZP 47/87.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pensjonat nie jest przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską w rozumieniu dekretu z 1918 r. Funkcjonowanie pensjonatu nie leżało w interesie państwa. Ustanowienie zarządu państwowego nad pensjonatem było rażącym naruszeniem prawa.

Odrzucone argumenty

Argumenty Miasta Zakopane dotyczące historyczno-gospodarczych warunków z lat 50-tych (strefa przygraniczna, potrzeba zapewnienia wypoczynku pracownikom państwowym) uzasadniających zarząd państwowy. Argumenty dotyczące nakładów finansowych Miasta Zakopane na remont budynku. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA.

Godne uwagi sformułowania

brak przesłanek do ustanowienia zarządu przymusowego za rażące naruszenie prawa zarządzeniem z dnia [...] września 1951 r. Minister Gospodarki Komunalnej orzekł w pkt 16 o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad pensjonatem zarządzeniem z dnia [...] września 1951 r. zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego obie przesłanki musiały w tym wypadku wystąpić łącznie brak jednej z nich, tj. pozostawanie przedsiębiorstwa w ruchu i niewystąpienie zagrożenia jego funkcjonowania, albo też brak interesu państwa w pozostawaniu w ruchu przedsiębiorstwa powodował, że niedopuszczalnym było zastosowanie tego przepisu w sprawie trudno byłoby uznać pensjonat (z racji jego rozmiarów) za przedsiębiorstwo, które bezwzględnie, ze względu na interes Państwa, winno być puszczone w ruch rozciąganie pojęcia interesu Państwa a zatem i działania dekretu, na drobne zakłady przemysłowe, o charakterze lokalnym, czy też prywatną inicjatywę usługowo-hotelarską poczytane być musi za rażące naruszenie prawa, bowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco budynki pensjonatowe nie mogły być prawidłowo obejmowane przymusowym zarządem państwowym dlatego, że nie były przedsiębiorstwami przemysłowymi a tym bardziej posiadłościami ziemskimi trudno bowiem uznać, że pensjonat i to w dodatku tak mały, bo urządzony w jednopiętrowym budynku zawierającym kilka pomieszczeń, położonym na nieruchomości o pow. [...] m2, mógł być traktowany jako przedsiębiorstwo przemysłowe i to jeszcze mające takie znaczenie dla Państwa, że zaprzestanie jego prowadzenia miałoby wpływ na istotne dla kraju interesy pensjonat - nie będąc przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską - nie mógł być w ogóle objęty działaniem dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r.

Skład orzekający

Jolanta Rajewska

przewodniczący

Anna Lech

sędzia

Małgorzata Pocztarek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu z 1918 r. dotyczących przymusowego zarządu państwowego, zwłaszcza w kontekście nieruchomości o charakterze usługowym (pensjonaty) i kryteriów interesu państwa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu powojennego i interpretacji historycznego dekretu. Może mieć znaczenie dla spraw dotyczących mienia przejętego w tamtym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego aktu prawnego i jego zastosowania do prywatnego pensjonatu, co pokazuje, jak organy państwowe wykorzystywały przepisy do przejmowania mienia. Jest to ciekawy przykład ewolucji prawa i orzecznictwa.

Jak państwo przejęło pensjonat? NSA wyjaśnia historyczny błąd prawny.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1665/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6071 Trwały zarząd nieruchomościami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 765/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-08-09
Skarżony organ
Minister Transportu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.156 §1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1918 nr 21 poz 67
art.1 pkt 3
Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA : Anna Lech Sędzia NSA: Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Zakopane od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 765/06 w sprawie ze skargi Miasta Zakopane na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 765/06 oddalił skargę Miasta Zakopane na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżoną decyzją Minister Transportu i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] września 1951 r., nr [...] o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego w części dotyczącej pensjonatu "[...]" (dawniej "[...]"), położonego w Zakopanem przy ul. [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zarządzeniem z dnia [...] września 1951 r. Minister Gospodarki Komunalnej orzekł w pkt 16 o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad pensjonatem "[...]" (dawniej "[...]") w Zakopanem, powierzając ten zarząd Funduszowi Wczasów Pracowniczych Centralnej Rady Związków Zawodowych w Polsce. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] Minister Infrastruktury - działając na wniosek Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia - stwierdził nieważność tego zarządzenia, uznając brak przesłanek do ustanowienia zarządu przymusowego za rażące naruszenie prawa.
Minister Transportu i Budownictwa, który od dnia 31 października 2005 r. stał się organem właściwym w sprawie (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 października 2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Transportu i Budownictwa (Dz.U. Nr 220, poz. 1900) po rozpoznaniu odwołań Miasta Zakopane i Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia stwierdził, że kwestionowane zarządzenie z dnia [...] września 1951 r. zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21 poz. 67 ze zm.). Zgodnie zaś z treścią art. 1 ust. 3 dekretu przymusowym zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie państwa lub posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leżało w interesie państwa. Organ podkreślił, że obie przesłanki musiały w tym wypadku wystąpić łącznie. Brak jednej z nich, tj. pozostawanie przedsiębiorstwa w ruchu i niewystąpienie zagrożenia jego funkcjonowania, albo też brak interesu państwa w pozostawaniu w ruchu przedsiębiorstwa powodował, że niedopuszczalnym było zastosowanie tego przepisu. Dla ustanowienia zatem przymusowego zarządu państwa wymagane było zaistnienie szczególnych okoliczności, tzn. powstanie stanu zagrożenia lub ustanie działalności przedsiębiorstwa oraz okoliczność, że działanie przedsiębiorstwa leżało w interesie państwa. Ponadto Minister podniósł, że sformułowanie "mogą być objęte pod zarząd" sugeruje zawężającą wykładnię stosowania tego przepisu. W sprawie zarządem państwowym objęty został pensjonat prywatny, urządzony w budynku l piętrowym, usytuowanym na nieruchomości o pow. [...] m2. Nieruchomość ta wraz z budynkiem, już po ustanowieniu zarządu, jednakże przed przejęciem własności przez Skarb Państwa, została przekazana przez małżeństwo T. - w drodze umowy dożywocia - Zgromadzeniu Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia, które z tego powodu już od 1957 r. bezskutecznie czyniło starania o odzyskanie nieruchomości poprzez cofnięcie zarządu. W ocenie Ministra, w sprawie trudno byłoby uznać pensjonat (z racji jego rozmiarów) za przedsiębiorstwo, które bezwzględnie, ze względu na interes Państwa, winno być puszczone w ruch. Według organu również nie można było uznać nieruchomości o pow. [...] m2, na której znajdował się budynek o kilku pomieszczeniach, za posiadłość ziemską wymagającą interwencji i zabezpieczenia Państwa.
Organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 1995 r., sygn. akt IV SA 1979/93 (niepubl.), w którym Sąd wyraził pogląd, że pensjonat nie jest przedsiębiorstwem przemysłowym a ponadto trudno uznać, aby jego funkcjonowanie bądź unieruchomienie (6 pokoi i 2 kuchnie) mogło mieć związek z interesem Państwa. Wskazał, że w wyroku z dnia 5 listopada 2002 r., sygn. akt IV SA 1737/00 Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, iż pensjonaty nie mogły być objęte ww. zarządem. W związku z tym organ podkreślił, że rozciąganie pojęcia interesu Państwa a zatem i działania dekretu, na drobne zakłady przemysłowe, o charakterze lokalnym, czy też prywatną inicjatywę usługowo-hotelarską poczytane być musi za rażące naruszenie prawa, bowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco. W ocenie organu nie było zatem podstaw do uznania, że działalność pensjonatu była niezbędna dla interesu Państwa i wymagała objęcia w przymusowy zarząd państwowy.
Zatem ustanowienie zarządu państwowego przy niespełnieniu obu przesłanek dopuszczających jego ustanowienie, uznane zostało przez organ za rażące naruszenie art. 1 pkt 3 powołanego dekretu, co - zdaniem Ministra - zgodne było z dotychczasową, utrwaloną linią orzecznictwa sądowo-administracyjnego oraz uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 47/87 (OSNC 1988/7-8/91). W uchwale tej bowiem Sąd Najwyższy stwierdził, że budynki pensjonatowe nie mogły być prawidłowo obejmowane przymusowym zarządem państwowym dlatego, że nie były przedsiębiorstwami przemysłowymi a tym bardziej posiadłościami ziemskimi - w rozumieniu art. 1 pkt 3 ww. dekretu a ponadto nie znajdowały się w sytuacji, która ze względu na interes Państwa wymagała ingerencji w kierunku utrzymania lub podjęcia działalności pensjonatowej. Z tych powodów organ na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdził, że zarządzenie o ustanowieniu zarządu państwowego, w części odnoszącej się do pensjonatu "[...]" (dawniej "[...]"), stanowiło rażące naruszenie prawa.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Miasta Zakopane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Minister Transportu i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że podstawę prawną wydania decyzji z dnia [...] września 1951 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowiły przepisy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Akt ten w art. 1 pkt 3 wprowadzał możliwość objęcia zarządem państwowym przedsiębiorstw przemysłowych, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, oraz posiadłości ziemskich, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leżało w interesie państwa. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższy dekret wszedł w życie w roku odzyskania przez Polskę niepodległości i zadaniem jego było zapewnienie nowopowstałemu organizmowi państwowemu rzeczywistych, istotnych dla jego funkcjonowania podstaw bytowych. Po drugiej wojnie światowej przepisy tego aktu były wielokrotnie przez ówczesne organy państwowe wykorzystywane jako pretekst do objęcia w zarząd państwowy określonego mienia prywatnego, przy czym w rzeczywistości brak było realnych podstaw do podjęcia tego rodzaju działań. Tego typu sytuacja zaistniała - zdaniem Sądu - w niniejszej sprawie. Trudno bowiem uznać, że pensjonat i to w dodatku tak mały, bo urządzony w jednopiętrowym budynku zawierającym kilka pomieszczeń, położonym na nieruchomości o pow. [...] m2, mógł być traktowany jako przedsiębiorstwo przemysłowe i to jeszcze mające takie znaczenie dla Państwa, że zaprzestanie jego prowadzenia miałoby wpływ na istotne dla kraju interesy.
Sąd podzielił stanowisko wyrażone w ww. uchwale Sądu Najwyższego i w przywołanych przez Ministra wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, że pensjonat - nie będąc przedsiębiorstwem przemysłowym ani posiadłością ziemską - nie mógł być w ogóle objęty działaniem dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skoro decyzją z dnia [...] września 1951 r. Minister Gospodarki Komunalnej rozciągnął przepisy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., wbrew ich treści, na podmiot, który nie podlegał działaniu ww. aktu a zatem zastosował i to niezgodnie z prawem, przepis szczególny w sposób rozszerzający, Sąd uznał za uzasadniony w tej sprawie pogląd, że działanie takie stanowiło rażące naruszenie art. 1 pkt 3 dekretu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Miasto Zakopane, zaskarżając go w całości. W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że nie zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające objęcie zarządem państwowym pensjonatu prywatnego.
W ramach drugiej podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 134 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi, w szczególności naruszenia przez Ministra Transportu i Budownictwa art. 77 K.p.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1a i c P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo że naruszała art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oraz art. 156 § 2 i art. 158 K.p.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że organy oraz Sąd nie odniosły się do warunków historyczno-gospodarczych istniejących w latach 50-tych, a które uzasadniały powołanie zarządu państwowego nad obiektami hotelowo-pensjonatowymi. Zdaniem skarżącego fakt położenia pensjonatu w Zakopanem w strefie przygranicznej i konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony granic miał znaczenie przy podejmowaniu zarządzenia o objęciu pensjonatów jako części bazy noclegowej zarządem państwowym. Konieczność zapewnienia rekonwalescencji oraz odpoczynku dla pracowników państwowych w sytuacji niedostatecznej ilości miejsc noclegowych w okresie powojennym również uzasadniała ustanowienie państwowego zarządu nad pensjonatem. Z nieruchomości przez wiele lat korzystał Fundusz Wczasów Pracowniczych i utrzymywał ją w należytym stanie. Równocześnie pokrywał koszty utrzymania niedołężnych, schorowanych i pozbawionych środków utrzymania właścicieli. W takiej sytuacji ustanowienie zarządu państwowego w stosunku do pensjonatu "[...]" było uzasadnione. W przeciwnym razie budynek uległby zniszczeniu oraz nie pełniłby funkcji użytkowej.
Dodatkowo skarżący podniósł, że w sprawie w ogóle nie uwzględniono faktu, iż zamieszkują go lokatorzy, budynek od wielu lat jest remontowany i utrzymywany przez Miasto Zakopane, przez co doszło do nieodwracalnych skutków prawnych. Skarżący wskazał, że w przypadku stwierdzenia braku przesłanek do objęcia nieruchomości trwałym zarządem organy winne były zastosować art. 156 § 2 K.p.a. i stwierdzić wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania albo o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia wniosło o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie przez gminę Miasto Zakopane powołuje w swej podstawie zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego jak i zarzuty natury procesowej.
Przy tak skonstruowanych podstawach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym, bowiem ocena wykładni prawa materialnego dokonana przez sąd administracyjny w toku kontroli zaskarżonej decyzji z prawem możliwa jest tylko na gruncie niewątpliwego stanu faktycznego sprawy.
Autor skargi kasacyjnej w ramach podstawy przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie art. 134 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ poprzez ich niezastosowanie, pomimo iż zaskarżona decyzja naruszała:
art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21, poz. 67 ze zm.),
art. 156 § 2 i art. 158 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Przedstawione wyżej zarzuty są nieuzasadnione. Odnosząc się do pierwszego z nich, tj. naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 P.p.s.a. należy wyjaśnić, że przepis ten zawiera dwie jednostki redakcyjne określone jako § 1 i § 2 art. 134. Skarga kasacyjna nie wskazuje jednak, którego konkretnie przepisu dotyczy stawiany zarzut, nadto uzasadnienie zarzutu (nieodniesienie się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi) sugerowałoby, że autorowi skargi kasacyjnej chodziło raczej o postawienie Sądowi zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., który nie został jednak powołany jako podstawa skargi kasacyjnej.
Nieodniesienie się przez sąd administracyjny do wszystkich zarzutów skargi nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., przepis ten dotyczy bowiem zupełnie innej sytuacji procesowej.
Nadto zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga jednoczesnego wykazania, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna w tym zakresie nie posiada jednak uzasadnienia.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Wymieniony przepis nie stanowi samodzielnej podstawy kasacyjnej (por. postanowienie NSA z 14 marca 2006 r. FSK 548/05, Lex nr 197533). Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. wymaga powiązania go z wskazanymi enumeratywnie przepisami K.p.a. naruszonymi przez organ, którego to naruszenia nie dostrzegł sąd administracyjny. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie spełnia tego wymogu, bowiem powiązanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. z art. 156 § 2 i art. 158 K.p.a. jest nieprawidłowe. Te ostatnie bowiem nie znajdowały zastosowania w sprawie, ponieważ podstawę stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] września 1951 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad pensjonatem "[...]" w Zakopanem, stanowił pkt 2 § 1 art. 156 K.p.a., a w tej sytuacji art. 156 § 2 K.p.a., a tym samym art. 158 § 2 K.p.a. nie mógł mieć zastosowania.
Gdy chodzi zaś o zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 14 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), to oceny tego zarzutu należy dokonać łącznie z oceną zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędna wykładnię art. 1 ust. 3 dekretu, albowiem zarzut procesowy byłby uzasadniony tylko w sytuacji uznania, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykładnia art. 1 pkt 3 powołanego dekretu jest błędna.
Sytuacja ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
W całości bowiem należy zgodzić się z Sądem I instancji, zgodnie z którym przepis art. 1 pkt 3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nie upoważniał do ustanowienia takiego zarządu nad pensjonatem "[...]" w Zakopanem.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażany był pogląd, że przymusowym zarządem państwowym obejmowane były przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie państwa. Obie przesłanki musiały przy tym wystąpić łącznie. Brak jednej z tych przesłanek, tj. pozostawanie przedsiębiorstwa w ruchu i niewystąpienie zagrożenia jego funkcjonowania, albo też brak interesu państwa w pozostawaniu w ruchu przedsiębiorstwa powodował, że niedopuszczalnym było zastosowanie przepisu art. 1 ust. 1 pkt 3 dekretu z 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (por. wyrok NSA z 16 stycznia 1998 r. IV SA 535/96, Lex nr 45976; wyrok z dnia 1 grudnia 1999 r. IV SA 1126/98, Lex nr 48638). Przepisy dekretu z 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego dotyczyły przedsiębiorstw mających znaczenie dla gospodarki narodowej i wykorzystywanie tych przepisów w stosunku do małych lokalnych zakładów usługowych wychodzi daleko poza cele wspomnianego dekretu i pozostaje w sprzeczności z treścią jego przepisów (por. wyrok NSA z 8 września 1999 r. IV SA 2404/99, Lex nr 48633).
Artykuł 1 pkt 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.RP Nr 21, poz. 6 ze zm.) nie mogły stanowić podstawy prawnej do objęcia przymusowym zarządem budynków pensjonatowych, wydzierżawionych przez ich właścicieli w całości albo w części instytucjom państwowym i w konsekwencji nie stanowiły podstawy przejścia tych budynków z mocy prawa na własność Państwa w trybie i na zasadach przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37) - uchwała SN z dnia 8 grudnia 1987 r. III CZP 47/87, OSNC 1988 (7-8).
Jak trafnie wywiódł to Sąd I instancji pensjonat "Polana" w Zakopanem nie był przedsiębiorstwem przemysłowym, a nadto trudno by uznać, aby jego funkcjonowanie bądź unieruchomienie, mogło mieć związek z interesem państwa.
Dla oceny tej pozostaje bez wpływu podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność dotycząca lokalizacji pensjonatu, poczynionych przez Miasto Zakopane nakładów finansowych na remont budynku, czy też zakres pomocy udzielonej właścicielom budynku. Okoliczności te nie mają żadnego znaczenia przy określaniu zakresu podmiotowego art. 1 pkt 3 dekretu, który jak słusznie wywiódł to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie miał zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, co w konsekwencji uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie ustanowienia nad pensjonatem przymusowego zarządu państwowego.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI