I OSK 1664/20

I OSK 1664/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2493/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-12-11
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
art. 75 ust 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starsza asystentka sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2023r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 2493/19 w sprawie ze skargi [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 lipca 2015 r. nr GZrn-057-625-69/13 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz [...] i [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2493/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi S.W., P.W. i Z.W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 lipca 2015 r. nr GZrn-057-625-69/13 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących S.W., P.W. i Z.W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącego P.W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Łosie, uchylił decyzje Wojewody Małopolskiego z dnia 9 stycznia 2013 r. oraz z dnia 10 marca 2011 r. i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: L RL.IV/12/44/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonych w gromadzie [...] - [...], stanowiącej w chwili przejęcia własność K.W., w orzeczeniu ujętej jako K.W. Podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi [...] był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339, dalej dekret z dnia 27 lipca 1949 r.). Zdaniem organu odwoławczego, Nadleśnictwo Łosie ma w sprawie interes prawny, jako właściciel nieruchomości położonych w miejscowości Zdynia oznaczonych jako działki nr [...], v i nr [...] (odpis księgi wieczystej KW nr [...]). Z wykazu zmian gruntowych dla nieruchomości objętych dawnymi wykazami hipotecznymi lwh 67, lwh 37, lwh 96, lwh 107, lwh 119 (stanowiących byłą własność lub współwłasność M.W.) wynika, że obecnie odpowiadają m.in. działkom opisanym w KW nr [...], zaś jako właściciela wpisano Skarb Państwa. Kwestia braku faktycznego władania przez właściciela przejętą nieruchomością jest bezsporna. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się Karta przesiedleńcza nr [...] z dnia 21 czerwca 1947 r., wystawiona na K.W., zamieszkałą we wsi [...] pod nr [...]. K.W. została przesiedlona wraz z dziećmi i ciotką na ziemie zachodnie do miejscowości [...], gmina [...]. Została więc spełniona przesłanka z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli E.W., S.W., M.W. i P.W.
Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1696/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E.W., S.W., M.W. i P.W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych oraz na rzecz P.W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd w uzasadnieniu powołując się na art. 170 p.p.s.a. wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 zajmował się już oceną ważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r. znak L.RL./IV/12/47/54 wydanego dla Gromady [...].
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 1934/16 - w wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi: 1. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstąpił od zasądzenia od skarżących na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 170 p.p.s.a. nie może w przedmiotowej sprawie przesądzać o jej wyniku tylko z tego względu, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 zajmował się oceną ważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r. znak L.RL./IV/12/47/54 wydanego dla Gromady [...]. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że orzeczenie z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 obejmowało kontrolę nad postępowaniem nadzorczym wobec orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r., znak: L RL.IV/12/44/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie [...] - [...] stanowiącej byłą własność J.K. Natomiast w ramach postępowania zakończonego wydaną w niniejszej sprawie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2015 r. badano orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r., znak L.RL./IV/12/44/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości [...] - [...] stanowiącej byłą własność K.W. W ramach opisanych postępowań obejmujących badanie ww. orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954 r. brak jest tożsamości podmiotowej oraz przedmiotowej - występują inne strony oraz dotyczą innych nieruchomości, a ponadto w sprawach tych wystąpiły przesłanki indywidualizujące w stosunku do każdej z nieruchomości objętej orzeczeniem z dnia 2 grudnia 1954 r. (np. kwestia władania nieruchomością przez właściciela). Wyrok, który zapadł w sprawie o sygnaturze I OSK 1350/12 dotyczył tylko nieruchomości będącej własnością J.K. Z tych względów jego skutki, jak również ocena w nim zawarta, odnosi się tylko do tej części orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954 r. w zakresie, w jakim obejmuje byłą nieruchomość J.K.. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie zapadłe co do jednej z nieruchomości objętej orzeczeniem nacjonalizacyjnym jest wiążące w stosunku do innych nieruchomości objętych tym samym orzeczeniem. Okoliczności przejęcia na własność państwa poszczególnych nieruchomości należy badać indywidualnie. Rozpoznając tę sprawę Sąd I instancji uchylił się od jej rozpoznania, poprzestając na powołaniu się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2493/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę ponownie - uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, bezsporne jest w sprawie, że kwestionowane w postępowaniu nieważnościowym i później - wznowieniowym, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: L RL.IV/12/44/54, dalej orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r., nie określało, jakie konkretnie grunty podlegały przejęciu na własność Państwa, wskazywało tylko ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów w miejscowości [...] -[...] oraz wymienia listę osób – adresatów orzeczenia, tj. tych, których mienie Skarb Państwa przejął. Z orzeczenia tego nie wynika zatem jakie grunty konkretnych osób i o jakiej powierzchni zostały przejęte przez Państwo. Tak sporządzone orzeczenie pozostaje w oczywistej i rażącej sprzeczności zarówno z treścią obowiązującego w dacie jego wydania art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. 1928 nr 36, poz 341, dalej rozporządzenie o postępowaniu administracyjnym z 1928 r.), jak też z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. poz. 341 ze zm.), dalej "rozporządzenie", w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. poz. 339), dalej "dekret", przez błędną wykładnię wyrażającą się w bezpodstawnym przyjęciu, że brak precyzyjnego określenia nieruchomości będącej przedmiotem przejęcia poprzez wskazanie w decyzji przejmowanej nieruchomości "bez opisu konkretnych działek gruntów" lub bez danych tej nieruchomości obejmujących "obszar, numery ewidencyjne działek, granice" stanowi rażące naruszenie prawa, co w konsekwencji doprowadziło Sąd do uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 lipca 2015 r., nr GZrn-057-625- 69/13,
2) § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. w sprawie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu powstępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz.U. poz. 416) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w decyzji wskazującej przejmowaną nieruchomość należy określić numery ewidencyjne poszczególnych działek wchodzących w jej skład, podczas gdy wymienione rozporządzenie nie miało zastosowania w sprawie, gdyż granice przejmowanej nieruchomości nie zostały zatarte, a jej właściciel był znany.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wnieśli S.W. i P.W. dochodząc jej oddalenia oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowoadministracyjna, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedmiotem skargi była decyzja, która - po wznowieniu postępowania - odmawia stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r., na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie [...] - [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność K.W., w orzeczeniu ujętej jako K.W. Podstawą materialnoprawną przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie [...] - [...] był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. Wokół powyższego skupiają się zarzuty środka odwoławczego.
Ustaleniu zatem podlega czy Sąd I instancji zasadnie uchylił decyzję Ministra, którą ten odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r.
Na ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej podkreślić należy, że w sytuacji gdy sprawa dotyczy kwestii wywłaszczeniowych czy odszkodowawczych – jak w niniejszej sprawie – zaistniałych kilkadziesiąt lat temu, a zatem w okresie, gdy obowiązywały zupełnie inne niż obecnie w demokratycznym państwie prawnym standardy stanowienia i wykonywania prawa, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że wymagania odnośnie działań organów administracji publicznej, powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania przedmiotowych decyzji administracyjnych, a nie z daty dokonywania jej kontroli czy analizy (por. wyroki NSA: z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13; z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. I OSK 789/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Godzi się też przypomnieć – co znaczące – dla rozpoznawanej sprawy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od przyjętej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, która służy realizacji takich wartości jak pewność prawa, zaufanie do państwa, czy ochrona praw nabytych. W związku z tym wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą zwłaszcza w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Rażące naruszenie prawa musi być stwierdzone w sposób oczywisty i nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na okolicznościach ocennych. W szczególności dotyczy to osądu, czy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt II OSK 1149/19; wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016r. sygn. akt II OSK 2868/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. R. Stankiewicz, Stwierdzenie nieważności decyzji, [w:] Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Redakcja naukowa M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2022, s. 275–282).
Jednocześnie judykatura uwypukla, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt III OSK 1956/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe wywody w okoliczności rozpoznawanej sprawy – jak wynika z zaskarżonego wyroku – Sąd wojewódzki wskazał, że u podstaw jego orzeczenia legł fakt, że Prezydium w zaskarżonym orzeczeniu nie określiło, jakie konkretnie grunty podlegały przejęciu na własność Państwa, wskazywało tylko ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów w miejscowości [...] -[...] oraz wymieniło listę adresatów orzeczenia, tj. tych, których mienie Skarb Państwa przejmował.
Stosownie zatem do art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego – przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego; nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Wprawdzie, jak słusznie zauważył Sąd I instancji - przepisy wymienionego dekretu nie wskazywały wprost elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała z kolei z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym stanowiącym, iż decyzja (orzeczenie) - obok innych elementów - powinna zawierać osnowę decyzji. Osnowa decyzji (tutaj: orzeczenia) wydana na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz stosownie do § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. w sprawie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu powstępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany – powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa, a także wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące: obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów (§ 1 rozporządzenia). Zgodzić się trzeba z Sądem wojewódzkim, że żadnych z tych oznaczeń nie zawiera kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. Braki i niedokładności w katastrach nieruchomości i hipotekach nie uprawniały organów do przejmowania dowolnych nieruchomości, czyli wydania ogólnikowych orzeczeń o przejęciu w stosunku do bliżej nie określonych nieruchomości. W decyzji wskazano jedynie ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, co de facto oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, tym samym brak istoty rozstrzygnięcia, a w konsekwencji rażące naruszenie prawa – czyli art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r.
Biorąc pod uwagę proste zestawienie powołanych przepisów oraz treść kontrolowanego orzeczenia trudno się nie zgodzić z Sądem I instancji o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji wynikającej z konieczności ponownego przenalizowania przesłanek nieważności, w tym przede wszystkim rażącego naruszenia prawa. Słusznie bowiem Sąd I instancji orzekł, że z kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym i wznowieniowym orzeczenia nie wynika jakie grunty konkretnych osób i o jakiej powierzchni zostały przejęte przez Państwo. Tak sporządzone orzeczenie pozostaje w absolutnej niezgodności z jakimkolwiek prawem w państwie, w oczywistej i rażącej sprzeczności zarówno z treścią obowiązującego w dacie jego wydania art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., jak też z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany, a także oczywiście z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r. (zob. wyroki NSA: z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 694/17; z dnia 17 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2746/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. B. Adamiak, Weryfikacja decyzji i postanowień w trybach nadzwyczajnych, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2022, s. 449–473).
Orzecznictwo jednoznacznie podkreśla, że zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym 1928 r. każda decyzja powinna zawierać: powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie, czy skarga. Przywołany przepis rozporządzenia miał zatem charakter formalny i określał, jakie elementy musi zawierać decyzja. Rozstrzygnięcie określane mianem "osnowy" decyzji stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów. Rozstrzygnięcie takie musi być sformułowane w taki sposób, by możliwe było następnie wykonanie decyzji dobrowolne lub z zastosowaniem środków egzekucji administracyjnej. Rozstrzygnięcie to musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia decyzji. Należy też zauważyć, że powyższy przepis ma charakter procesowy. W doktrynie prawa administracyjnego wskazuje się, że z zasady instytucja nieważności decyzji administracyjnej dotyczy naruszeń prawa materialnego. Stwierdzenie nieważności dotyczy wad, które tkwią w samej decyzji i godzą w elementy stosunku prawnego, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej. Nie są to wady ze swojej istoty o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie tego rodzaju wad dokonywane jest w oparciu o przepisy dotyczące wznowienia postępowania. Należy jednak zauważyć, że niektóre wady proceduralne mogą być przyczyną powstania wad materialnoprawnych. Zatem, co do zasady, naruszenia procedury nie mogą stanowić samoistnej podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli już są przytaczane jako uzasadnienie stwierdzenia nieważności decyzji, to łączy się je z wadami materialnoprawnymi. Istotne znaczenie ma bowiem ocena wpływu naruszenia procedury administracyjnej na poprawność rozstrzygnięcia w sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 367/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe należało odmówić słuszności zarzutom naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego; a także naruszenia § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. w sprawie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu powstępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.
Z omówionych powodów uznać należało, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a podniesione w niej zarzuty pozostawały nieuzasadnionymi. Nadto, podkreślenia wymaga, że sporządzona skarga kasacyjna zawierała wady konstrukcyjne, tj. nieprawidłowo sformułowane zarzuty, nie powiązane z naruszonym według strony skarżącej kasacyjnie przepisem p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., czyli jak w pkt II wyroku.