I OSK 1653/25

I OSK 1653/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-10-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
I OSK 2204/21 - Wyrok NSA z 2022-12-19
II SA/Gl 608/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-07-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odrzucono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 280 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi P. B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2204/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 608/21 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego odrzucić skargę o wznowienie postępowania.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2204/21 oddalił skargę kasacyjną P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 608/21 oddalającego jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 8 października 2025 r. skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego ww. wyrokiem z dnia 4 grudnia 2023 r. w związku z ogłoszeniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 33/23.
Wskazano, że podstawę wznowienia postępowania stanowi orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1 P.p.s.a.), tj. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 o niezgodności art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r." i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, z art. 71 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:
1) uchylenie w całości ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznanie Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w obu instancjach oraz kosztów postępowania wznowieniowego;
2) ewentualnie o zmianę ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznanie Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w obu instancjach oraz kosztów postępowania wznowieniowego
W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wskazało, że nie podziela argumentów w niej podniesionych, podnosząc że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 nie został ogłoszony w trybie wskazanym w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP w Dzienniku Ustaw, a tym samym nie wszedł jeszcze w życie. Skarga o wznowienie postępowania jest zatem przedwczesna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII P.p.s.a.
Zgodnie z art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Powołany przepis wskazuje zatem, że pierwszą czynnością Sądu jest wstępne badanie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym pod względem formalnym, tj. czy skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia i czy została złożona w ustawowym terminie. Tylko łączne spełnienie obu przesłanek, o których mowa w art. 280 § 1 P.p.s.a. stwarza możliwość oceny zasadności skargi o wznowienie postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2163/22 została wniesiona w związku z wydaniem w dniu 8 lipca 2025 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt SK 33/23, a zatem oparta została na podstawie określonej w art. 272 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Istotna jednakże jest, że, w sytuacji określonej w art. 272 § 1 P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (art. 272 § 2).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2025 r., na który powołuje się skarżący, do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. W powołanym wypadku Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej. Skoro więc powyższy wyrok Trybunału nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. L. Garlicki, uwagi 7–10 do art. 190 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 5, stan prawny na dzień 1 sierpnia 2007, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007, s. 8–11). Mówiąc inaczej, z faktu wydania tego wyroku i braku jego publikacji w dzienniku urzędowym można wywodzić jedynie możność skorzystania z tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i odmowy zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w zakresie uznanym za niekonstytucyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 2169/24).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Ponadto nie ma również podstaw do liczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Należy mieć także na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny jest tzw. ustawodawcą negatywnym, to jest może usuwać z systemu prawa normy uznane za niekonstytucyjne (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt Ts 248/13). Wykładnia przepisów dotyczących ogłaszania orzeczeń Trybunału musi zatem uwzględniać zasady ogłaszania przepisów prawa. Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa.
Wobec powyższego, dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa. Na gruncie art. 272 § 1 i 2 P.p.s.a. relewantne jest właśnie to zdarzenie – wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Ustawodawca wyraźnie powiązał początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie z "wejściem w życie" orzeczenia, a więc nie sposób utożsamiać tego momentu z wcześniejszym publicznym ogłoszeniem sentencji wyroku. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, a więc nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, to tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W tej sytuacji nie można bowiem przyjąć, że termin z art. 272 § 2 P.p.s.a. został zachowany, skoro nie zaistniało zdarzenie prawne inicjujące jego bieg.
Tożsamy pogląd wyrażono w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 1651/25 i I OSK 1660/25, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.