I OSK 1652/07

I OSK 1652/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-10-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Banasiewicz
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bd 399/07 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2007-07-04
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 58 poz 515
art.124 ust.1 pkt 2,art.130 ust.1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - t. jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia NSA : Joanna Banasiewicz Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 399/07 w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 399/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę G. M. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Komendant Miejski Policji w Grudziądzu, orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], na podstawie art. 124 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r., Nr 58, poz. 515 z późn. zm.) skierował na badania psychologiczne G. M. z powodu przekroczenia liczby 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Po rozpatrzeniu odwołania G. M., Komendant Wojewódzki Policji w Bydgoszczy, decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższe orzeczenie, wskazując na bezzasadność twierdzeń odwołującego o nieprzekroczeniu 24 punktów karnych.
Na tę decyzję G. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, powołując się między innymi na zapadły w marcu 2007 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność z aktami prawnymi wyższego rzędu dotychczasowych uprawnień straży miejskich do nakładania mandatów karnych w oparciu o zdjęcia z fotoradaru. Oświadczył ponadto, iż organ administracyjny nie wziął pod uwagę między innymi niezgodnego z prawem nałożenia mandatu karnego przez Straż Miejską w Szamocinie, nieprawidłowego zmniejszenia liczby punktów w związku z odbytymi szkoleniami, jak również opóźnień w uaktualnianiu prowadzonej ewidencji punktów karnych.
Wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 399/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę G. M. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2007 r., wskazując, że punkty karne mają służyć poprawie bezpieczeństwa ruchu przez eliminowanie z udziału w nim na pewien czas tych kierujących, którzy często naruszają przepisy. Natomiast czasowa eliminacja z udziału w ruchu drogowym w przypadku wykroczeń, za których popełnienie orzeczono ponad 24 punkty karne, jest uzasadniona uporczywością naruszania przepisów ruchu drogowego, co może wskazywać na istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem.
Sąd wskazał, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego w swym załączniku nr 1 precyzyjnie określa sposób punktowania i liczbę punktów odpowiadających naruszeniu przepisów ruchu drogowego, bez możliwości jakiejkolwiek negocjacji w tym zakresie. Jednoznaczna w swej treści jest również regulacja prawna dotycząca sposobu prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, co potwierdza interpretacja przepisu § 4 ust. 5 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym organ wydający prawomocne rozstrzygnięcie, o którym mowa w ust. 1, niezwłocznie przekazuje informację właściwemu organowi prowadzącemu ewidencję na właściwym formularzu.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przepis § 6 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia normuje sposób postępowania związany z usuwaniem punktów karnych z ewidencji, w przypadku, gdy od dnia popełnienia naruszenia upłynął rok, chyba, że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które liczba punktów ostatecznych i wpisanych tymczasowo przekroczyła 24 punkty, a w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy - 20 punktów. Oznacza to, że funkcjonuje system "kroczący", polegający na sukcesywnym usuwaniu punktów karnych, a nie automatycznym oczyszczaniu jednym posunięciem całej kartoteki. W związku z tym Sąd wskazał, że to nie data naniesienia zmian w ewidencji punktów karnych posiada miarodajne znaczenie dla określenia upływu okresu 1 roku wymaganego dla ich usunięcia, lecz termin ten rozpoczyna swój bieg od dnia popełnienia naruszenia, w związku z którym nałożono określoną liczbę tych punktów.
Ponadto Sąd zauważył, że zgodnie z przepisem art. 130 ust. 3 powołanej ustawy Prawo o ruchu drogowym, kierowca wpisany do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, może na własny koszt uczestniczyć w szkoleniu, którego odbycie spowoduje zmniejszenie liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego, przy czym kierowca może uczestniczyć w takich zajęciach nie częściej niż raz w ciągu 6 miesięcy. Może zatem "wykupić" najwięcej 12 punktów karnych w ciągu roku.
Sąd podkreślił, że trzeba jednak pamiętać o unormowaniu wynikającym z § 8 ust. 6 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym odbycie szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego wobec osoby, która przed jego rozpoczęciem dopuściła się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i wpisanych tymczasowo przekroczyła 24. Oznacza to, że w chwili przystąpienia do szkolenia kierowca nie może mieć więcej niż 24 punkty, ponieważ mając taką liczbę punktów zakwalifikował się do egzaminu sprawdzającego, a więc nie można dokonać odpisu w innej formie.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że organ administracyjny orzekający w niniejszej sprawie dokonał prawidłowych ustaleń, na podstawie których nie uwzględniono udziału skarżącego w szkoleniu odbytym w dniu 20 stycznia 2007 r. ze względu na przekroczony w tym momencie limit punktów karnych (24), kwalifikujący już do odbycia egzaminu sprawdzającego w myśl § 7 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia.
Odnosząc się do powołanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skierowanie na badania psychologiczne z powodu przekroczenia liczby 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o ruchu drogowym, następuje w oparciu o samodzielną podstawę prawną, w związku z czym Sąd uznał brak wpływu powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Ponadto Sąd wskazał, że zarówno wydanie, jak i wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. nastąpiło po wydaniu zaskarżonej decyzji, w związku z czym organ nie miał obowiązku jego uwzględnienia w trakcie wydawania tej decyzji.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę kasacyjną złożył pełnomocnik G. M., adwokat A. Ś., wnosząc o jego zmianę i uchylenie decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
a) art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło w konsekwencji do przyjęcia , że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt; U 1/07 , nie ma wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie;
b) art. 130 ust 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przez przyjęcie, że w ewidencji policji mogą się znajdować punkty karne nałożone przez organ, który nie miał do tego prawa.
2. naruszenie przepisów postępowania , a mianowicie art. 1 , art.3 oraz 145 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U .Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przez nie zbadanie, czy organ administracji – Komendant Wojewódzki Policji w Bydgoszczy, w toku rozpoznania sprawy i wydania decyzji, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w rezultacie oddalenie skargi warunkujące utrzymanie niezgodnej z prawem decyzji w mocy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r., sygn. akt I KZP 25/03, że "Nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania mandatowego, ani postępowania przeprowadzanego na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. Nr 106, poz. 1148) i zakończonego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego, ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postępowania sądowego w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w związku z art. 549 § 1 in principio k.p.k. " OSNKW zeszt 9-10 za 2003 r. poz 81.
Podniesiono ponadto, że w istniejącym systemie prawnym G. M. nie mógł i nadal nie może wystąpić o wznowienie postępowania mandatowego, by tą drogą usunąć bezprawnie nałożoną na niego karę i co za tym idzie, usunąć z rejestru te punkty karne, które są związane z tym bezprawnym mandatem. Natomiast prawidłowe wpisanie punktów karnych spowoduje, że odbyte szkolenia, będą dawać podstawę do dalszej redukcji punktów, wobec czego wykluczą konieczność poddania się badaniu i odbycia kursu.
W ocenie autora skargi kasacyjnej, skoro zatem G. M. nie może wznowić postępowania administracyjnego na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, ani wznowić postępowania mandatowego przewidzianego w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, bo zgodnie ze wskazaną wyżej uchwałą Sadu Najwyższego takie uprawnienie mu nie przysługuje, powstaje sytuacja, w której człowiek bezprawnie ukarany i bezprawnie obciążony punktami karnymi, pomimo stwierdzenia tego bezprawia przez organ przewidziany w Konstytucji, będzie nadal ponosił konsekwencje tego bezprawnego działania.
Zwrócono uwagę, iż art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 , sygn. akt U 1/07, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 28 marca 2008 r. i od tego dnia stał się powszechnie obowiązujący, a jednak na koncie G. M. w dalszym ciągu znajdują się punkty, które zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego są bezprawne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Komendant Wojewódzki Policji w Bydgoszczy wskazał, że cytowane przez skarżącego orzeczenie Sądu Najwyższego nie ma związku z przedmiotowym stanem faktycznym, bowiem w niniejszej sprawie nie doszło do wydania postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego.
W oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r., organ podniósł, że skarżącemu przysługuje uprawnienie z art. 540 § 2 k.p.k., zatem twierdzenie skarżącego, iż nie ma on możliwości wznowienia postępowania zakończonego nałożeniem mandatu karnego jest błędne.
Podkreślono, że organ z urzędu nie mógł uwzględnić treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, gdyż utrata mocy wskazanych tam przepisów nastąpiła bowiem już po wydaniu decyzji przez organ i w tej sytuacji strona miała możliwość wznowienia postępowania zakończonego nałożeniem mandatu karnego za popełnione przez nią wykroczenie.
Wskazano, że zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2005r. (V KO 39/05, OSN w SK 2005/1/1633), wznowienie postępowania na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu prawnego dopuszczalne jest wyłącznie na korzyść oskarżonego, a warunek ten skarżący spełnia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że jeśli skargę kasacyjną oparto o obie podstawy z art. 174 ustawy powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odwoławczy najpierw bada zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko wtedy, gdy stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub nie został podważony, można przejść do badania zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Odnośnie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego, przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając taki zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny.
W niniejszej sprawie uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały określone nieprecyzyjnie, bowiem wskazany w jej podstawie zarzut naruszenia art. 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dzieli się na paragrafy i dalej na punkty, natomiast art. 145 § 1 tej ustawy również dzieli się na ustępy, a następnie na punkty i litery. Skarżący natomiast nie wskazał, o jakie naruszenie dokładnie mu chodzi, a Naczelny Sąd Administracyjny nie jest upoważniony do domyślania się intencji skarżącego, bądź też dokonywania interpretacji takich intencji.
W związku z tym uznać należy, że brak dokładnego określenia zarzutów skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia prawa procesowego, uniemożliwiło kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie.
Również zarzut naruszenia art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarzut ten nie może być samoistnie postawionym zarzutem przed sądem administracyjnym, lecz powinien być powiązany z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem na podstawie przepisów tej właśnie ustawy orzekał Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia art. 151 i art. 1 oraz art. 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać bowiem należy, że skarga podlega oddaleniu przez sąd, gdy zaskarżonemu aktowi lub czynności można postawić zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego, czego w niniejszej sprawie zasadnie Sąd pierwszej instancji nie stwierdził, w związku z czym nie mógł on uchylić zaskarżonej decyzji.o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art.tu naruszenia art.iła Sądowi kontrolę ich zasadności. yjnymi, orzekł, ajak w sentencji. o stanu zdrowia.
Natomiast co do naruszenia prawa materialnego, wskazać należy, że może się ono przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji, to jest podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.
Wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 124 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu psychologicznemu przeprowadzonemu w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem silnikowym skierowany w drodze decyzji, przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, bądź też przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 powołanej ustawy.
Z powołanego przepisu wynika zatem, na co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że punkty karne mają służyć poprawie bezpieczeństwa ruchu poprzez czasowe eliminowanie z niego kierowców często naruszających przepisy, a czasowa eliminacja z udziału w ruchu drogowym kierowców, którzy przekroczyli 24 punkty karne jest uzasadniona uporczywością naruszania przepisów o ruchu drogowym.
Wynika z tego, że ustaleń co do liczby punktów nie dokonuje w danym momencie organ kontroli, lecz wynikają one z ewidencji kierowców prowadzonej przez organy policji. Tak więc z uwagi na regulację materialnoprawną, która przewiduje powinność wydania decyzji przy przekroczonym limicie punktów, niniejsza sprawa nie wymagała prowadzenia postępowania dowodowego, zaś jedyny dowód stanowiły dane z ewidencji, z których wynikał fakt przekroczenia liczby 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 76 § 1 K.p.a., dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W związku z tym, organy orzekające w sprawie zobligowane domniemaniem prawdziwości informacji zawartych w dokumencie urzędowym, uprawnione były do przyjęcia, iż skarżący uzyskał liczbę punktów uzasadniających wydanie decyzji o skierowaniu na badania psychologiczne. Co prawda domniemanie to nie jest nieusuwalne i zgodnie z art. 76 § 3 K.p.a. nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych, jednak inicjatywa dowodowa, inaczej niż to jest zazwyczaj w postępowaniu administracyjnym, spoczywa na stronie podważającej treść takiego dokumentu. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby skarżącemu udało się wykazać nieprawdziwość informacji udzielonej przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Bydgoszczy.
Dlatego też za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 130 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Za niezasadne też uznać należy powołanie się przez skarżącego na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r., sygn. akt I KZP 25/03, gdyż, jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie nie doszło do wydania postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.