I OSK 1624/22

II SA/Łd 924/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1624/22 - Wyrok NSA z 2022-10-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od orzeczenia wydanego na podstawie art.138 par.2 k.p.a.
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 64a, art. 64b par. 1, art. 151a par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 22 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 roku sprawy ze sprzeciwu A Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za poniesione szkody i zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z budową urządzeń przesyłowych oddala sprzeciw. B.A.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w przedmiocie:
1. umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w stosunku do A.M. i A.M. w sprawie o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód, obejmującego rzeczywiste straty i utracone korzyści powstałe z powodu budowy urządzeń przesyłowych oraz o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego zmniejszeniu wartości i użyteczności z powodu budowy urządzeń przesyłowych na nieruchomościach:
- położonej w O., [...], oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr 296 o pow. 0,3065 ha,
- położonej w W., gmina O., oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr 1015 o pow. 0,26 ha i działka nr 86 o pow. 0,57 ha,
2. umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w stosunku do B.W. w sprawie o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód, obejmującego rzeczywiste straty i utracone korzyści powstałe z powodu budowy urządzeń przesyłowych oraz o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego zmniejszeniu wartości i użyteczności z powodu budowy urządzeń przesyłowych na nieruchomości położonej w O. obr. [...], oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr 296 o pow. 0,3065 ha;
3. odmowy ustalenia na rzecz B.W. wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód, obejmującego rzeczywiste straty i utracone korzyści powstałe z powodu budowy urządzeń przesyłowych oraz ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania odpowiadającego zmniejszeniu wartości i użyteczności z powodu budowy urządzeń przesyłowych, na nieruchomości położonej w W. gm. O., oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr 1015 o pow. 0,26 ha i działka nr 86 o pow. 0,57 ha.
W uzasadnieniu tej decyzji organy II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2018r., sprecyzowanym w piśmie z dnia 24 grudnia 2018r., B.W., A. W. i A.M., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpili do Starosty [...] o ustalenie odszkodowania z tytułu poprowadzenia linii elektroenergetycznych przez nieruchomości: położoną w O., oznaczoną jako działka nr 296, i położoną w W., oznaczoną jako działki nr 1015 i nr 86. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2018r. wnioskodawcy, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, domagali się ustalenia odszkodowania za nieruchomość o numerach ewidencyjnych 1015, 296 i 86 w związku ze zlokalizowaniem na nieruchomości urządzeń przesyłowych w postaci linii elektroenergetycznych na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu podania wskazano, że żądanie dotyczy linii elektroenergetycznych: 110 kV, 15 kV i 0,4 kV. Do wniosku dołączone zostały kserokopie decyzji: Naczelnika Gminy O. z dnia [...] stycznia 1975r. i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z maja 1967r. nr [...].
Wojewoda wyjaśnił, że tytuł własności działki nr 296 aktualnie przysługuje B.W., A.M. i A.W., a tytuł własności działek nr 1015 i nr 86 B.W..
Ponadto organ II instancji wskazał, że przez działkę nr 86 przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna 110 kV relacji O. - R. oraz posadowiony jest też słup linii średniego napięcia 15 kV relacji O. - O. (odcinek napowietrznej linii elektroenergetycznej 15 kV wybudowanej w 1971r., pismo A SA Oddział Ł. z 6.09.2016 r.), a na działce nr 1015 posadowiony jest słup linii średniego napięcia 15 kV O. - M. i stacja transformatorowa 15/04 kV. Przez działkę nr 296 przebiega linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacji O. – K. i posadowiony jest słup nieczynnej linii napowietrznej (bez przewodów) o napięciu znamionowym 30 kV (pismo A SA Oddział Ł. z 6.09.2016 r.).
Wojewoda zauważył, że decyzją z dnia [...] stycznia 1975r. Naczelnik Gminy O. zezwolił Zakładowi Energetycznemu Okręgu [...] w S. [...] na wniosek nr [...] na budowę linii energetycznej napowietrznej w miejscowościach W., S., W., Gmina O., powiat O., na nieruchomościach stanowiących własność osób wymienionych w wykazie. W decyzji nie podano napięcia linii. Jak wynika z materiału dowodowego (pismo A SA z 19.08.2019 r.), w tym z wniosku nr [...], na mocy tej decyzji na, działce nr 86 wybudowana została w 1976r. napowietrzna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacji O.-R.. Natomiast decyzją z maja 1967r. nr [...] Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zezwolił Zakładom Energetycznym Okręgu [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Zakład Energetyczny w K. na budowę linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV wraz ze stacją trafo napowietrzną słupową trasą: O. - K., na gruntach przebiegających przez teren powiatu [...] w następujących GRN (PMR O., GRN O., GRN B. i GRN P.), stanowiących własność prywatną i należących do właścicieli według wykazu (wykazu nie odnaleziono). Na mocy tej decyzji na działce nr 296 wybudowana została w 1969r. napowietrzna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacji O. - K..
W odniesieniu do powyższego Wojewoda zaznaczył, że obie ww. decyzje wydane zostały na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 i Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).
Wojewoda podkreślił, że w ponownym postępowaniu organ I instancji powinien odnieść się do zagadnienia, czy w świetle uchwały NSA sygn. akt I OPS 1/20 z dnia 22 lutego 2021r. odszkodowanie jest należne na rzecz wnioskodawców i za jakie udziały we współwłasności nieruchomości.
W dalszej kolejności Wojewoda podniósł, że działka nr 86 położona w W. uregulowana jest w księdze wieczystej, która została założona 21 marca 2016r. dla nieruchomości, dla której nie była dotychczas prowadzona księga wieczysta, a podstawą wpisu prawa własności nieruchomości, przysługującego B.W., c. W. T. i M., był akt własności ziemi z dnia [...] maja 1976r. nr [...], wydany już po wejściu do obrotu prawnego decyzji z dnia [...] stycznia 1975r. W świetle powyższego należało ustalić, z jakiej działki powstała aktualna działka nr 86 i komu przysługiwał tytuł do gruntu według stanu z dnia wydania decyzji.
Wojewoda wskazał również, że w wykazie do decyzji z dnia [...] stycznia 1975r. widnieje pod poz. [...] T. W., s. J., zam. W. 55, działka nr 245, nr rejestru [...]. Z dołączonego do pisma z dnia 3 kwietnia 2019r. fragmentu rejestru pod numerem 181 wpisany jest W.T., jako właściciel między innymi działki nr 245 o pow. 0,40 ha. Zgodnie z opinią geodezyjną z dnia 13 stycznia 2020r., dawnej działce nr 245 o pow. 0,40 ha odpowiada w obecnej ewidencji część działki nr 86 o pow. 0,57 ha. Zdaniem Wojewody, ważnym było jednak - co podkreślił Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] lipca 2020r. - potwierdzenie, czy część ta stanowi teren, przez który przebiega linia elektroenergetyczna. Organ II instancji dodał przy tym, że w ponownym postępowaniu organ miał uzyskać jednoznaczne potwierdzenie i udokumentować, z której części działki nr 245 powstała aktualna działka nr 86 o pow. 0,57, czy grunt ten został objęty decyzją z dnia [...] stycznia 1975r., i komu w tym czasie przysługiwał tytuł własności, w tym przeprowadzić również dowód z umowy darowizny, mocą której B. W. otrzymała od ojca W. T. w roku 1970 grunt położony we wsi W. o pow. ogólnej 0,50 ha. W ocenie Wojewody, w materiale dowodowym, jak też w uzasadnieniu decyzji, brak potwierdzenia na dokonanie ustaleń w powyższym zakresie.
Wojewoda podkreślił, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału Cywilnego sygn. akt [...] z dnia [...] września 1986r. spadek po zmarłym W.T. z mocy ustawy nabyli: żona S. T. oraz dzieci M. T. i B.W. z domu T., po 1/3 części każde z nich. W przypadku potwierdzenia przysługującego W. T. tytułu do działki nr 86 i nabycia przez B.W. spadku na zasadzie sukcesji uniwersalnej, osobie tej należne będzie odszkodowanie.
Analizując sprawę organ II instancji zauważył, że w toku postępowania wyjaśniającego organ nie dotarł do decyzji administracyjnych będących podstawą ograniczenia praw do gruntów w zakresie pozostałych urządzeń na działkach nr 86 i nr 1015. Powołana we wniosku decyzja administracyjna z 1975r. nie dotyczy działki nr 1015, co oznacza, że już z tego faktu nie ustala się odszkodowania za tę działkę w trybie administracyjnym na podstawie powołanej decyzji. Z kolei w przypadku działki nr 86 rozważaniom poddaje się wyłącznie zakres dotyczący linii 110 kV, gdyż tylko tej linii dotyczy decyzja z 1975r. W ponownym postępowaniu organ powinien był nie tylko podjąć dodatkowe działania, celem ustalenia, czy były wydawane decyzje administracyjne na pozostałe urządzenia techniczne na działkach nr 86 i 1015 i jaki był stan prawny gruntów na dzień posadowienia urządzeń, czy wydania aktów administracyjnych, a także odnieść się do decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. o lokalizacji szczegółowej z [...] grudnia 1969r. nr [...] (jakiej linii dotyczyła, czy jest źródłem roszczeń odszkodowawczych w ramach omawianych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami), ale też miał uzyskać od strony domagającej się odszkodowania potwierdzenie, czy faktycznie roszczenie dotyczy przedstawionego zakresu, tj. słupów linii średniego napięcia 15 kV relacji O. - O. i linii średniego napięcia 15 kV O. - M. oraz stacji transformatorowa 15/04 kV, czy też jak podano we wniosku - linii elektroenergetycznych 15 kV i 0,4 kV i wydać orzeczenie zgodnie z wnioskiem. W ocenie Wojewody, w ponownym postępowania organ I instancji powinien zatem uzupełnić materiał dowodowy w powyższym zakresie.
Organ II instancji wskazał również, że działka nr 296, położona w O., w obrębie 8, stanowi współwłasność B.W., A.M. i A.M.. Działka odpowiada dawnej działce nr 1459 o pow. 0,3075 ha. Podstawą wpisu prawa własności nieruchomości, oznaczonej wówczas jako działka nr 1459, był akt własności ziemi z [...] stycznia 1975r. nr [...]. Zgodnie z aktem własności ziemi tytuł do gruntu przysługiwał B.W. i S. W. Spadek po S.W., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału Cywilnego z dnia [...] r. sygn. akt [...], nabyli B. W., A.M. i A.W. W ocenie Wojewody, powyższe dane nie stanowią dowodu na okoliczność, komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości według stanu z dnia wydania decyzji z 1967r.
W dalszej kolejności Wojewoda zwrócił uwagę, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. Wydziału [...] Cywilnego z dnia [...] maja 1986r., sygn. akt I [...], na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), działkę nr 1459 położoną w O. nabyli W.T. i S. T.. W wyniku działu spadku po W. T., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 1987r., sygn. akt [...], działka nr 1459 została przyznana S. T.. Aktem notarialnym umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] marca 1987r. S. T. przeniosła nieodpłatnie własność działki nr 1459 na rzecz B. i S. małż. W. Wyszczególnione dokumenty zostały wydane po akcie własności ziemi z dnia [...] stycznia 1975r. W związku z powyższym pozostaje niewyjaśnionym, kto posiadał tytuł do gruntu według stanu z dnia wydania decyzji w 1967r. Wojewoda podkreślił, że w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] r. organ I instancji podał, że na dzień wydania powoływanej decyzji z 1967r. zgodnie ze starymi rejestrami posiadanymi przez urząd wpisany był W.T. s. J. i K. jako osoba władająca między innymi dz. nr 1459 o pow. 0,3075 ha, której odpowiada obecnie dz. nr 296 o pow. 0,3065 ha. Skoro tak, to B.W. przysługiwać będzie odszkodowanie na zasadzie sukcesji uniwersalnej, o ile zostanie potwierdzony stosownym dokumentem tytuł prawny do gruntu przysługujący W. T. Dokumentem tym powinna wylegitymować się wnioskodawczyni. W aktach sprawy powinny być ujęte te wszystkie dokumenty, które stanowią dowody na potwierdzenie powyższych tez, sporządzone w przepisanej formie zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a.
Dokonując analizy sprawy Wojewoda podkreślił, że żadna z wymienionych we wniosku z dnia 1 sierpnia 2018r. decyzji administracyjnych nie dotyczy wybudowania nieczynnej obecnie linii napowietrznej 30 kV, organ I instancji jak dotąd nie dotarł do innego aktu administracyjnego mogącego być podstawą wybudowania tej linii. Zdaniem Wojewody, w ponownym postępowaniu organ I instancji powinien podjąć dodatkowe działania zarówno celem ustalenia, czy były wydawane decyzje administracyjne na pozostałe urządzenia techniczne na działce 296 i jaki jest zakres wniosku, analogicznie jak w przypadku działek położonych w W., dopuszczając jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym nie tylko dokumenty, ale też stanowisko wnioskodawców. W ocenie Wojewody, organ I instancji powinien zatem zwrócić się do osób występujących z żądaniem odszkodowawczym o dokumenty potwierdzające przeprowadzenie infrastruktury na gruncie, jak też ustalić, kto był wówczas inwestorem i u niego poszukiwać stosownych materiałów dowodów. Uzasadnionym jest jednak uzyskanie wcześniej jednoznacznego stanowiska wnioskodawców, za którą infrastrukturę domagają się odszkodowania.
Wojewoda wskazał również, że organ I instancji skierował decyzję do A SA Oddział S.-K., A SA Oddział Ł. i A SA z siedzibą w L. Z akt sprawy wynika jednak, że A SA z siedzibą w L. zgłosiła w sprawie pełnomocników. Wojewoda powtórzył za decyzją z dnia [...] lipca 2021r., że pominięcie pełnomocnika traktowane jest na równi z pominięciem strony i na etapie postępowania odwoławczego skutkuje uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. Starosta [...] ustalił, że dawne spółki A Ł. - Teren SA z siedzibą w Ł. i B Sp. z o.o. zostały przejęte przez A SA z siedzibą w L., co oznacza że legitymacja strony przysługuje temu podmiotowi i nie ma w takich sytuacji uzasadnienia dla kierowania korespondencji jednocześnie do oddziałów spółki.
Sprzeciw od tej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A S.A. z siedzibą w L., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:
1. nieważność postępowania, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, tj. doręczenie decyzji wydanej w sprawie stronie z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
a) naruszenie art. 40 § 2 w związku z art. 32 k.p.a. poprzez pominięcie pełnomocnika strony w toku postępowania po wydaniu decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy i nie informowanie go o wydaniu decyzji w przedmiotowej sprawie,
b) naruszenie art. 77 w związku z art. 7 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w przedmiotowej sprawy oraz poprzez oparcie rozstrzygnięcia na przekonaniu organu, a nie na dowodach, nie odniesienie się do całokształtu materiału dowodowego zalegającego w sprawie, tj. nieuwzględnienie okoliczności, iż osoba wywłaszczona zmarła;
c) naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie B.W., A.W. i A.M. posiadają legitymację, aby domagać się odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, podczas gdy nie są podmiotami uprawnionymi do domagania się takiego odszkodowania;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. - poprzez, uznanie uczestników za osoby, którym należy się odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, w sytuacji, gdy odszkodowanie należne jest tylko osobie wywłaszczonej.
W oparciu o te zarzuty pełnomocnik strony skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o prawidłowe doręczenie przedmiotowej decyzji na adres pełnomocnika skarżącej ustanowionego w sprawie; względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że organ wydający zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę okoliczności, iż osoby ubiegające się o ustalenie wysokości odszkodowania nie są osobami wywłaszczonymi. Organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że organ II instancji wnikliwie i prawidłowo nie ocenił dowodów przedłożonych do akt sprawy. Ponadto wskazał, że organ I instancji w celu prawidłowego rozpatrzenia spraw zebrał obszerny materiał dowodowy, przeszukiwał archiwa, celem znalezienia odpowiednich dokumentów. Ponadto strona mogła składać wyjaśnienia co też czyniła. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej, materiał dowody zgromadzony w sprawie jest wystarczający, aby stwierdzić, iż odszkodowanie nie jest należne uczestnikom.
Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, – tak jak organ I instancji – że to W.T. był właścicielem upoważnionym do żądania ustalenia odszkodowania w związku z posadowionymi urządzeniami. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że instytucja wywłaszczenia jest instytucją prawa administracyjnego, a nie instytucją prawa cywilnego i nie moją do niej zastosowania żadne instytucje prawa cywilnego w tym także instytucja spadku i dziedziczenia.
W odpowiedzi na ten sprzeciw Wojewoda [...] wniósł o jego oddalenie. Ponadto organ II instancji podniósł, że wbrew zarzutom sprzeciwu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał, że odszkodowanie należne jest na rzecz A.M. i A.M., a jedynie względem B.W. zachodzi konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego mającego na celu dopiero ustalenie na podstawie zgromadzonych na nowo dowodów (wymienionych w decyzji), czy w tym przypadku odszkodowanie będzie należne. Organ odwoławczy nie sformułował w decyzji żadnego wiążącego stanowiska mogącego potwierdzać zasadność ustalenia odszkodowania na rzecz konkretnej osoby, nie pozwalał na to bowiem wybrakowany materiał dowodowy. Uzasadnionym jednak jest, w ocenie Wojewody, dokonanie dodatkowych ustaleń na okoliczność legitymowania się przez B.W. prawem do otrzymania takiego odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Natomiast stosownie do art. 64b § 1 p.p.s.a., do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.sa.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
Wspomniany przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ocena tego przepisu – jak wskazuje się w orzecznictwie – może pozostawać w związku z przepisami materialnoprawnymi w zakresie, w jakim wynika z nich zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia z uwagi na jego wpływ na jej rozstrzygnięcie (wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018r., sygn. akt I OSK 2182/18, LEX nr 2536459).
Zakres sądowoadministracyjnej kontroli decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uruchomionej sprzeciwem został wąsko zakreślony przez ustawodawcę. Nie dotyczy ona zgodności zaskarżonej decyzji ze wszystkimi przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych), lecz wyłącznie zgodności z art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018r., sygn. akt I OSK 2182/18, LEX nr 2536459).
Ponadto w judykaturze wskazuje się, że rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisami art. 138 § 2 k.p.a., a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw (wyrok NSA z dnia 16 marca 2018r., sygn. akt II OSK 548/18, LEX nr 2483019).
Organ odwoławczy ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norma prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazać należy bowiem, że braki postępowanie dowodowego nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postepowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 k.p.a. będzie niewystarczające (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020r., sygn. akt II OSK 496/20, LEX nr 2965497).
Przepisy materialnoprawne mają w sprawie sądowoadministracyjnej ze sprzeciwu wyłącznie znaczenie w związku z przepisami postępowania określającymi jego aspekt wyjaśniający. To bowiem, co organ ma wyjaśnić, rekonstruowane jest na podstawie przesłanek rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (hipotezy normy prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia). Tylko bowiem okoliczności relewantne z perspektywy tych przesłanek można uznać za mające wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2018r., I OSK 2045/18, LEX nr 2530928).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy – Sąd stwierdza, że analiza załączonych akt administracyjnych, wskazuje jako uprawnioną postawę do zastosowania przepisu art. 138 § 2 k.p.a. Postępowanie dowodowe i wyjaśniające, poprzedzające wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej, wymaga znacznego uzupełnienia w zakresie wskazanym przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oceniając zastosowany w sprawie art. 138 §2 k.p.a. należy odnieść się do zastosowanej podstawy materialnoprawnej, ponieważ wyznacza ona konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy.
Podstawę materialnoprawną, określającą zakres postępowania wyjaśniającego i dowodowego w sprawie odszkodowania za poniesione szkody i zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z budową urządzeń przesyłowych stanowi art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (dz. U. z 2021r., poz. 1899), zwanej u.g.n. Stosownie do tych przepisów Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 u.g.n.). Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:
1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;
2)na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;
3)gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 u.g.n.).
Jak słusznie określił Wojewoda, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych pozbawienia prawa do nieruchomości powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Należy również zauważyć, że prawidłowo Wojewoda wskazał na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021r., sygn. akt I OPS 1/20, w której wskazano, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Mając na uwadze przedstawioną powyżej podstawę prawną należy stwierdzić, iż w sprawie należy ustalić jaka infrastruktura elektroenergetyczna powstała na działkach objętych wnioskiem z dnia 1 stycznia 2018r., tj. nr 1015, 296 i 86 oraz na podstawie jakich decyzji administracyjnych ona powstała, a w szczególności należy ustalić daty wydania tych decyzji. Konieczne jest również ustalenie właściciela ww. działek, na dzień wydania decyzji oraz spadkobierców ww. właściciela. Tak zakreślony zakres postępowania dowodowego – jak trafnie wskazał Wojewoda - zawiera braki, a jego zakres uniemożliwia zastosowanie w sprawie art. 136 k.p.a.
Nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji ustalił jaka infrastruktura elektroenergetyczna powstała na działkach nr 1015, 296, 86 i ta kwestia nie jest sporna. Natomiast odnośnie decyzji, na podstawie których ona powstała, to jak wskazał Wojewoda, organ I instancji pozyskał dwie decyzje, tj. decyzję z dnia [...] stycznia 1975r. oraz decyzję z maja 1967r., które wydane zostały na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94 i Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64). Na podstawie tej pierwszej Naczelnik Gminy O. zezwolił Zakładowi Energetycznemu Okręgu [...] w S. [...] na wniosek nr [...] na budowę linii energetycznej napowietrznej w miejscowościach W., S., W., Gmina O., powiat O., na nieruchomościach stanowiących własność osób wymienionych w wykazie. W decyzji nie podano napięcia linii. Wojewoda podkreślił przy tym, że jak wynika z materiału dowodowego, na mocy tej decyzji na działce nr 86 wybudowana została w 1976r. napowietrzna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacji O. -R.. Natomiast decyzją z maja 1967r. nr [...] Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zezwolił Zakładom Energetycznym Okręgu [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu Zakład Energetyczny w K. na budowę linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV wraz ze stacją trafo napowietrzną słupową trasą: O. - K., na gruntach przebiegających przez teren powiatu [...] w następujących GRN (PMR O., GRN O., GRN B. i GRN P.), stanowiących własność prywatną i należących do właścicieli według wykazu (wykazu nie odnaleziono). Na mocy tej decyzji na działce nr 296 wybudowana została w 1969r. napowietrzna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacji O. - K..
Wojewoda zauważył, co nie budzi wątpliwości, iż organ nie dotarł do decyzji administracyjnych będących podstawą ograniczenia praw do gruntów w zakresie pozostałych urządzeń na działkach nr 86 i 1015. Słusznie zatem Wojewoda wskazał, że organ powinien był nie tylko podjąć dodatkowe działania, celem ustalenia, czy były wydawane decyzje administracyjne na pozostałe urządzenia techniczne na działkach nr 86 i 1015 i jaki był stan prawny gruntów na dzień posadowienia urządzeń, czy wydania aktów administracyjnych, a także odnieść się do decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] grudnia 1969r. nr [...] (jakiej linii dotyczyła, czy jest źródłem roszczeń odszkodowawczych w ramach omawianych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami). Jednocześnie Wojewoda wskazał, że organ I instancji miał uzyskać od strony domagającej się odszkodowania potwierdzenie, czy faktycznie roszczenie dotyczy przedstawionego zakresu, tj. słupów linii średniego napięcia 15 kV relacji O. - O. i linii średniego napięcia 15 kV O. - M. oraz stacji transformatorowa 15/04 kV, czy też jak podano we wniosku - linii elektroenergetycznych 15 kV i 0,4 kV.
Ponadto zauważyć należy – jak podkreślił Wojewoda - że żadna z dwóch ww. decyzji nie dotyczy wybudowania nieczynnej linii napowietrznej 30 kV zlokalizowanej na działce nr 296. Organ I instancji powinien podjąć działania zarówno celem ustalenia, czy były wydawane decyzje administracyjne na ww. urządzenia techniczne na działce 296 i jaki jest zakres wniosku, dopuszczając jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym nie tylko dokumenty, ale też wyjaśnienia i stanowisko wnioskodawców. Jak słusznie podkreślił Wojewoda, organ I instancji powinien zwrócić się do osób występujących z żądaniem odszkodowawczym o dokumenty potwierdzające przeprowadzenie infrastruktury na gruncie, jak też ustalić, kto był wówczas inwestorem i u niego poszukiwać stosownych materiałów dowodowych.
Nie ulega wątpliwości, iż w sprawie należy ustalić właściciela przedmiotowych działek, na dzień wydania decyzji, na podstawie których wybudowane zostały te urządzenia, a w przypadku gdy właściciel nie żyje – konieczne jest ustalenie jego następców prawnych.
W odniesieniu do działki 86 Wojewoda podkreślił, że należy ustalić z jakiej działki powstała i komu przysługiwał tytuł do gruntu według stanu z dnia wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1975r. Jak słusznie zauważył Wojewoda, w wykazie do decyzji z dnia [...] stycznia 1975r. widnieje pod poz. [...] T. W., s. J., zam. W. 55, działka nr 245, nr rejestru [...]. Z dołączonego do pisma z dnia 3 kwietnia 2019r. fragmentu rejestru pod numerem 181 wpisany jest W.T., jako właściciel między innymi działki nr 245 o pow. 0,40 ha. Zgodnie z opinią geodezyjną z dnia 13 stycznia 2020r., dawnej działce nr 245 o pow. 0,40 ha odpowiada w obecnej ewidencji część działki nr 86 o pow. 0,57 ha. Wojewoda trafnie podkreślił, że należy potwierdzić, czy część ta stanowi teren, przez który przebiega linia elektroenergetyczna. Nie budzi wątpliwości, że w ramach postępowania dowodowego należy, jednoznacznie potwierdzić i udokumentować, z której części działki nr 245 powstała aktualna działka nr 86 o pow. 0,57, czy grunt ten został objęty decyzją z dnia [...] stycznia 1975r., i komu w tym czasie przysługiwał tytuł własności, w tym dokonać weryfikacji i analizy dokumentu umowy darowizny, mocą którego B.W. otrzymała od ojca W. T. w roku 1970 grunt położony we wsi W. o pow. ogólnej 0,50 ha.
Słuszne jest również wskazanie Wojewody, że dokonane wyjaśnienia nie stanowią dowodu na okoliczność, komu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości 296 (dawniej działka 1459) według stanu z dnia wydania decyzji z 1967r.
Odnośnie działki 1015 (zgodnie z materiałem dowodowym dawniej działka 662) należy zauważyć, że z materiału dowodowego wynika, iż zlokalizowane na niej urządzenia zostały wybudowane w latach 60. Jak wskazał Wojewoda, organ I instancji nie pozyskał decyzji, na podstawie której zostały wybudowane. Należy zatem w tym zakresie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, a ponadto należy ustalić właściciela tej działki według stanu z dnia wydania decyzji. W aktach sprawy znajduje się protokół z dnia 16 stycznia 1975r., w którym znajduje się zapis, iż działka nr 662 o powierzchni 0,21 ha objęli w użytkowanie w 1970r. S. W. i B.W., na podstawie nieformalnej darowizny od W. T. W zakresie tym należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z udziałem B.W.
Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu należy ocenić je jako bezpodstawne z uwagi na przedstawioną powyżej argumentację. Ponadto mając na uwadze zarzut pominięcia w sprawie pełnomocnika strony, tj. doręczenie zaskarżonej decyzji wydanej w sprawie stronie z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika i żądania tym samym przez pełnomocnika strony skarżącej stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, należy podkreślić, że w judykaturze wskazuje się, że w sytuacji, gdy wadliwość doręczenia nie powoduje żadnych ujemnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawia jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, brak jest podstaw do eliminowania decyzji z obrotu prawnego wyłącznie z powyższego powodu (wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021r., II OSK 18/21, LEX nr 3231973). Wobec skutecznego złożenia przez stronę sprzeciwu od decyzji wadliwie doręczonej nie można z tego wywieść negatywnych konsekwencji dla strony, a zatem ww. zarzut nieważności zaskarżonej decyzji nie może odnieść skutku.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie postępowanie wyjaśniające wymaga niezbędnych ustaleń, których dokonanie jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, a które wykracza poza zakres postępowania, jakie mógł przeprowadzić organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2021r., II GSK 2463/21, LEX nr 3271547).
Nie ulega wątpliwości, iż Kolegium zasadnie uznało, że stwierdzone naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., i konieczny do wyjaśnienia przedstawiony powyżej zakres sprawy ma istotny wpływ na jego rozstrzygnięcie. Zasadnie zatem Kolegium zastosowało art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ zaistniały przesłanki w nim wskazane, a warunkujące uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.sa., oddalił sprzeciw.
dc