I OSK 1621/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że przyznanie zasiłku rodzinnego mimo przekroczenia kryterium dochodowego stanowiło rażące naruszenie prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej zasiłek rodzinny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących kryterium dochodowego przy świadczeniach rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, stwierdzając, że przyznanie zasiłku mimo przekroczenia kryterium dochodowego było rażącym naruszeniem prawa.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który uchylił decyzję SKO o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta Miasta przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami. SKO zarzuciło WSA naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że przyznanie zasiłku mimo przekroczenia kryterium dochodowego stanowiło rażące naruszenie prawa. SKO argumentowało, że organ pierwszej instancji błędnie ustalił dochód rodziny, nie uwzględniając prawidłowego dochodu z nowego zatrudnienia. Sąd pierwszej instancji uznał, że błąd organu dotyczył ustaleń faktycznych i nie miał charakteru rażącego naruszenia prawa, wyłączonego w postępowaniu nadzwyczajnym. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko SKO, uznając, że przyznanie zasiłku rodzinnego osobie, która nie spełniała ustawowych przesłanek, stanowiło rażące naruszenie prawa materialnego, ponieważ organ dysponował wszystkimi niezbędnymi danymi, a rozstrzygnięcie nie było uznaniowe. NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, przyznanie zasiłku rodzinnego osobie, która nie spełnia ustawowych przesłanek, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego, nawet jeśli organ dysponował wszystkimi danymi, a rozstrzygnięcie nie było uznaniowe.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznając świadczenia osobie, która nie spełniała kryterium dochodowego. Pomimo posiadania przez organ wszystkich niezbędnych danych, doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego, ponieważ rozstrzygnięcie nie było uznaniowe i wymagało jedynie zastosowania konkretnych przepisów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Rażące naruszenie prawa materialnego obejmuje zarówno błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie, w tym zastosowanie wbrew ustalonemu stanowi faktycznemu.
u.ś.r. art. 5 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego.
u.ś.r. art. 5 § ust. 3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Reguluje zasady przyznawania zasiłku w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego (zasada 'złotówka za złotówkę').
u.ś.r. art. 5 § ust. 3a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa wysokość zasiłku w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego.
u.ś.r. art. 5 § ust. 4b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Reguluje sposób ustalania dochodu w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez NSA po uwzględnieniu skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi przez sąd pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 193
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia wyroku i oddalenia skargi.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 3 § pkt 2a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definicja dochodu członka rodziny.
u.ś.r. art. 5 § ust. 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa sposób ustalania dochodu w przypadku utraty dochodu.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy kasacyjne.
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek ustalenia stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uwzględnienia skargi.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organu na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
u.p.d.o.f. art. 27f § ust. 8-10
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Dochód niepodlegający opodatkowaniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przyznanie zasiłku rodzinnego mimo przekroczenia kryterium dochodowego stanowi rażące naruszenie prawa materialnego. Niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew ustalonemu stanowi faktycznemu jest rażącym naruszeniem prawa.
Odrzucone argumenty
Błąd organu w ustaleniach faktycznych nie może być uznany za rażące naruszenie prawa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż wymagałoby to nowych ustaleń faktycznych.
Godne uwagi sformułowania
przyjęciu, iż przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż dochód rodziny przekraczał kryterium dochodowe uprawniające wnioskodawczynię do tych świadczeń, nie stanowi rażącego naruszenia prawa pojęcie rażącego naruszenia prawa nie obejmuje przypadków gdy organ stosuje normę prawa materialnego ewidentnie wbrew wynikającym z zebranego w sprawie materiału dowodowego ustaleniom faktycznym organ działając w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, weryfikował dowody znajdujące się w aktach sprawy i ustalał nowe okoliczności faktyczne, podczas gdy istotę działania organu w niniejszej sprawie stanowiła jedynie ocena, czy w świetle zgromadzonych w dotychczasowym postępowaniu materiałów i wynikających z nich okoliczności sprawy wydając decyzję ostateczną organ rażąco naruszył prawo materialne stosując je wbrew wynikającym z akt sprawy ustaleniom faktycznym naruszenie to musiałoby mieć zupełnie wyjątkowy charakter. Winno ono polegać zatem na ta pominięciu przez organy w ogóle prowadzenia postępowania wyjaśniającego albo też prowadzeniu go w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego w sprawie. organ jest związany treścią szeregu przepisów, a które nie pozwalają mu na dowolność w orzekaniu a w niektórych przypadkach przepisy te mają nawet postać definicji legalnych. rażąco naruszyć dany przepis materialnoprawny można nie tylko poprzez jego wadliwą wykładnię, ale również poprzez jego wadliwe zastosowanie (niezastosowanie). organ orzekający zastosował w sposób niewłaściwy przepisy prawa materialnego. skutki społeczno – gospodarcze, a które należało ocenić jako niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
sędzia
Marian Wolanin
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa materialnego w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania dochodu na potrzeby świadczeń rodzinnych i stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia rażącego naruszenia prawa w kontekście świadczeń socjalnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i socjalnym.
“Czy błąd urzędnika przy przyznawaniu zasiłku rodzinnego to zawsze rażące naruszenie prawa?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1621/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-08-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-08-24 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jolanta Rudnicka Marian Wolanin Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane III SA/Gd 801/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-04-13 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i ust. 4b Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Sentencja Dnia 9 sierpnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 801/21 w sprawie ze skargi Ż.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od Ż. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 801/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - po rozpoznaniu skargi Ż. M. – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] o przyznaniu Ż. M. zasiłków rodzinnych wraz dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: D. M. i M. M. – na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. w łącznej kwocie 202,71 zł miesięcznie (pkt 1) oraz umorzył postępowanie administracyjne (pkt 2). W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku naruszenie: -) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i i ust. 4 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 615) - wyrażające się w przyjęciu, iż przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż dochód rodziny przekraczał kryterium dochodowe uprawniające wnioskodawczynię do tych świadczeń, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, tj. rażącego naruszenia poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i i ust. 4 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej w/w świadczenia, podczas gdy prawidłowe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. powinno w sprawie niniejszej prowadzić do wniosku, że stan sprawy wypełnia hipotezę wyrażonej powyższym przepisem normy, -) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - wyrażającą się w przyjęciu, że pojęcie rażącego naruszenia prawa nie obejmuje przypadków gdy organ stosuje normę prawa materialnego ewidentnie wbrew wynikającym z zebranego w sprawie materiału dowodowego ustaleniom faktycznym; -) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie wbrew okolicznościom sprawy, że organ działając w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, weryfikował dowody znajdujące się w aktach sprawy i ustalał nowe okoliczności faktyczne, podczas gdy istotę działania organu w niniejszej sprawie stanowiła jedynie ocena, czy w świetle zgromadzonych w dotychczasowym postępowaniu materiałów i wynikających z nich okoliczności sprawy wydając decyzję ostateczną organ rażąco naruszył prawo materialne stosując je wbrew wynikającym z akt sprawy ustaleniom faktycznym, a organ nie gromadził i nie przeprowadzał żadnych nowych dowodów w sprawie, które to naruszenie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do wadliwej oceny legalności zaskarżonej decyzji i naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Kolegium wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżący organ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a." t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze. Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. to jest na obrazie prawa materialnego w postaci art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. samodzielnie i w powiązaniu z art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i i ust. 4 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.) a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania takich jak: art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Ścisłe połączenie zaś w tym przypadku zarzutów materialnoprawnych z zarzutami procesowymi, uzasadniało ich łączne rozpoznanie. Przedmiotowa sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2021 r., którą organ nadzorczy stwierdził nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 grudnia 2019 r. o przyznaniu Ż. M. zasiłków rodzinnych wraz dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: D. M. i M. M. – na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r., w łącznej kwocie 202,71 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium, Prezydent Miasta [...] w sposób rażący – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – naruszył bowiem w w/w decyzji przepisy art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i ust. 4b u. ś. r. Chociaż bowiem Prezydent Miasta [...] posiadał informację, że Ż. M. podjęła w dniu 3 lipca 2019 r. zatrudnienie w zakładzie pracy [...], uzyskując z tego tytułu dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tj. za sierpień 2019 r.) w wysokości 1.669,05 zł., a zatem - zgodnie z treścią art. 5 ust. 4b u.ś. r. – powinien był doliczyć ten ostatni dochód do dochodu rodziny osiągniętego w 2018 r. - to błędnie doliczył do dochodu rodziny dochód strony uzyskany z tytułu zatrudnienia w firmie [...]( a w której to firmie zatrudnienie strony ustało z dniem 2 lipca 2019 r.). W rezultacie w decyzji kontrolowanej przyjęto, że dochód trzyosobowej rodziny strony w 2018 r. wyniósł 14.224 zł, tj. 1.185,33 zł miesięcznie i do tego dochodu doliczono dochód uczestniczki postępowania uzyskany w 2019 r. z tytułu zatrudnienia w zakładzie pracy [...] a nie wliczono dochodu uzyskiwanego przez nią w zakładzie pracy [...]. Zdaniem Kolegium, skoro przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego dochód rodziny Ż. M. w sprawie, zakończonej kontrolowaną decyzją, powinien wynosić kwotę 2.827,38 zł/mies. (1.185, 33 zł za 2018 r. + 1.669,05 z tytułu zatrudnienia w 2019 r.), to ponieważ kwota ta przekraczała znacząco kryterium dochodowe uprawniające rodzinę do przyznania świadczeń rodzinnych ( w tym także w oparciu o art. 5 ust. 3 i 3a u. ś. r. , albowiem kwota przekroczenia 805,38 zł znacznie przekraczała średnią wysokość świadczeń rodzinnych, które by przysługiwały w okresie zasiłkowym 2019/2020, tj. kwotę 264,66 zł), to Kolegium uznało, że decyzja z dnia 14 grudnia 2019 r. została wydana z rażącym naruszeniem: art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i ust. 4b u. ś. r. Z tym stanowiskiem organu nie zgodził się Sąd Wojewódzki. Wskazał, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma własny przedmiot, który jest inny od przedmiotu decyzji wydawanej w postępowaniu zwykłym a ponadto tryb nadzwyczajny, przewidziany w art. 156 k.p.a., ma charakter wyjątku od zasady. Wprawdzie też podstawą stwierdzenia nieważności decyzji mogło być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, to jest również procesowego, jednakże, jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, naruszenie to musiałoby mieć zupełnie wyjątkowy charakter. Winno ono polegać zatem na ta pominięciu przez organy w ogóle prowadzenia postępowania wyjaśniającego albo też prowadzeniu go w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego w sprawie. Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji wskazał, że z akt wynikało, iż Prezydent Miasta [...] w decyzji z dnia 14 grudnia 2019 r. ustalił, iż skarżąca w 2018 r. uzyskała: dochód w wysokości 10.855,40 zł, który został utracony w związku z utratą zatrudnienia w spółce [...] Sp. z o.o., dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - w wysokości 2.224,08 zł. oraz dochód z tytułu otrzymywanych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 12.000 zł. Ponadto ustalił również, że od dnia 11 marca 2019 r. strona rozpoczęła pracę w firmie [...], uzyskując z tego tytułu dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc kwiecień 2019 r. w wysokości 898,61 zł. W związku z tym - na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego - Prezydent Miasta [...] zastosował m.in. art. 5 ust. 4b u. ś. r. i stwierdził, że dochód przypadający na osobę w rodzinie strony wynosił 694,65 zł. Ponieważ kryterium dochodowe - zgodnie z art. 5 ust. 1 u. .r. - wynosiło 674 zł, organ orzekający zastosował art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy (tzw. zasadę "złotówka za złotówkę"), przyznając stronie zasiłek rodzinny i dodatki w pomniejszonej o 61,95 zł wysokości. Sąd Wojewódzki podkreślił też w tym miejscu, że w aktach sprawy, na podstawie których organ orzekał, znajdowało się wezwanie z dnia 29 października 2019 r. wystosowane do strony, w którym zobowiązano ją do uzupełnienie wniosku przez złożenie zaświadczenia o dochodzie netto za miesiąc sierpień 2019 r. Zaświadczenie takie uczestniczka postępowania przedłożyła (k. 25 akt adm.) wraz z oświadczeniem, że od dnia 11 marca 2019r. do dnia 2 lipca 2019r. była zatrudniona na umowę zlecenia w firmie [...]a od dnia 3 lipca 2019 r. jest zatrudniona na umowę o pracę w firmie [...]. Wydając kontrolowaną decyzję, Prezydent Miasta [...] jednak pominął w/w informację przy dokonywaniu ustaleń faktycznych. W rezultacie – jak wyjaśnił Sąd Wojewódzki - organ wydający kontrolowaną w trybie nadzorczym decyzję niewątpliwie popełnił błąd przyznając stronie zasiłek rodzinny (oraz dodatki). Pomimo bowiem tego, że dysponował informacją o zatrudnieniu strony w firmie [...] i uzyskiwanym przez nią z tego tytułu dochodzie (który wykluczał spełnienie przez nią kryterium dochodowego niezbędnego dla uzyskania zasiłku), to przyznał stronie zasiłek. Zaistniała sytuacja nie mogła być jednak interpretowana jako rażące naruszenie art. 5 ust. 4d u. ś. r., gdyż pomyłka organu dotyczyła ustaleń faktycznych w sprawie a co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. To błędne ustalenie stanu faktycznego skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 5 ust. 4b ustawy, które jednak nie miało charakteru rażącego, gdyż jego stwierdzenie wymagało weryfikacji ustaleń faktycznych. Okoliczność ta zasadniczo była zaś wykluczona w nadzwyczajnym postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. W skardze kasacyjnej Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ akcentował przy tym, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostawał fakt, iż prawidłowo ustalony dochód rodziny Ż. M. przekraczał kryterium dochodowe uprawniające wnioskodawczynię do świadczeń rodzinnych na dzieci M. M. i D. M. na okres zasiłkowy 2019/2020 oraz, iż Prezydent Miasta [...], przed wydaniem decyzji z dnia 14 grudnia 2019 r., dysponował materiałem dowodowym, który wskazywał na powyższe przekroczenie. Pomimo tego jednak, błędnie, bo z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 4 b u.ś.r., doliczył do dochodu rodziny dochód wnioskodawczyni uzyskany z tytułu jej zatrudnienia w firmie [...], a które to zatrudnienie ustało w dniu 2 lipca 2019 r., (a więc przez rozpoczęciem okresu zasiłkowego na który ustalane było prawo do świadczeń rodzinnych), zamiast dochodu, który wnioskodawczym z dniem 3 lipca 2019 r. zaczęła osiągać z tytułu zatrudnienia w firmie [...]. W ocenie Kolegium, rażące naruszenie prawa nie dotyczy przy tym tylko sytuacji, gdy organ prawidłowo w uzasadnieniu decyzji wskaże na ustalony w sprawie stan faktyczny a następnie błędnie go oceni, ale również sytuacji, gdy organ zbierze wyczerpujący materiał dowodowy, a następnie - wbrew wynikającym z niego ustaleniom - wyda decyzję, która jest w oczywisty sposób sprzeczna z mającymi w sprawie zastosowanie przepisami prawa materialnego. Z wyroku Sądu Wojewódzkiego wynikał natomiast wniosek, iż w przedmiotowej sprawie o rażącym naruszeniu prawa można by było mówić jedynie wówczas gdyby Prezydent Miasta [...] w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, iż dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, a pomimo to przyznał wnioskowane świadczenia rodzinne. W ocenie Kolegium, u tego stanowiska leżało zaś błędne założenie Sądu pierwszej instancji, że organ nie mógł stwierdzić rażącego naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, gdyż ocena tak wynikać mogła jedynie z nowych ustaleń faktycznych w sprawie, a co w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności było wyłączone. Tymczasem, prawidłowo interpretując art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., należało uznać, że pojęcie rażącego naruszenia prawa materialnego obejmuje obie jego postacie, to jest: tak błędną wykładnię, jak i niewłaściwe jego zastosowanie. Przy czym ta druga postać naruszenia prawa materialnego polega właśnie na zastosowaniu jego norm wbrew ustalonemu i udokumentowanemu w aktach stanowi faktycznemu sprawy. Wbrew więc ocenie Sądu Wojewódzkiego, w sprawie niniejszej, wydając decyzję ostateczną, organ gminy nie naruszył art. 7 i art. 77 k.p.a., gdyż zebrał wyczerpująco materiał dowodowy, na podstawie którego można było zrekonstruować wszystkie kluczowe okoliczności sprawy. Błąd organu polegał zaś zatem nie na braku wiedzy o stanie faktycznym sprawy, lecz na orzeczeniu wbrew znanym jej okolicznościom. Stwierdzenie tego naruszenie nie wymagało przeprowadzania nowych dowodów, czy ustalania nowych okoliczności, lecz zestawienia (subsumpcji) udokumentowanego w toku dotychczasowego postępowania stanu sprawy z normami prawa materialnego, by stwierdzić czy, że organ dopuścił się ewidentnego naruszenia prawa, nieprawidłowo i wbrew dokonanym ustaleniom dowodowym uznając, że przesłanki przyznania świadczenia są spełnione. Zdaniem składu orzekającego, w analizowanej sprawie należało podzielić stanowisko Kolegium. Istotne znaczenie miało bowiem w tym przypadku to, że ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego, nie było pozostawione uznaniu organu. Wręcz przeciwnie, zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Z kolei, stosownie do treści art. 5 ust. 3a ustawy, w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Po myśli natomiast art. 3 pkt 2a u. ś. r., dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4 u. ś. r., w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Wreszcie na zasadzie art. 5 ust. 4b u. ś. r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jak z powyższego zatem wynika, ustalając prawo do zasiłku rodzinnego, organ jest związany treścią szeregu przepisów, a które nie pozwalają mu na dowolność w orzekaniu a w niektórych przypadkach przepisy te mają nawet postać definicji legalnych. Okoliczność ta ma zaś w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie (o czym poniżej). Zgodzić się bowiem wprawdzie należy z Sądem Wojewódzkim, iż pojęcie rażącego naruszenia prawa winno się odnosić przede wszystkim do przepisów prawa materialnego a naruszenie rażące przepisów procesowych jest rzeczą niezmiernie wyjątkową i w związku z tym dokonanie błędnych ustaleń faktycznych nie może być w ten sposób oceniane, ale z drugiej strony, ma rację Kolegium, podnosząc, że rażąco naruszyć dany przepis materialnoprawny można nie tylko poprzez jego wadliwą wykładnię, ale również poprzez jego wadliwe zastosowanie (niezastosowanie). Skoro zaś było w analizowanej sytuacji rzeczą bezsporną, iż Prezydent Miasta [...] zebrał w sposób wyczerpujący konieczny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy, a rozstrzygnięcie w tej sprawie – jak wyżej wspomniano - nie było uznaniowe, przy czym sprowadzało się jedynie do zastosowania określonych przepisów ustawy o świadczenia rodzinnych (i jednoczesnego pominięcia niektórych z nich), to brak zastosowania części tych przepisów, przy jednoczesnym zastosowaniu niektórych przepisów, które w tym przypadku nie powinny być stosowane, należało oceniać w kategoriach rażącego naruszenia prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Następstwem bowiem wydania decyzji z dnia 14 grudnia 2019 r. było to, iż osoba, która nie spełniała ustawowych przesłanek do otrzymania prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do nich, te świadczenia otrzymała, gdyż organ orzekający zastosował w sposób niewłaściwy przepisy prawa materialnego. W rezultacie kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja wywołała określone skutki społeczno – gospodarcze, a które należało ocenić jako niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Jednocześnie wadliwość zastosowanych w tym przypadku przez organ przepisów była oczywista. Wadliwość ta wynikała bowiem właśnie ze zgromadzonego w sprawie przez organ orzekający materiału dowodowego. Bez wpływu na powyższe pozostaje przy tym to, iż w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Prezydent Miasta [...] nie wskazał na wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia dane, którymi dysponował, a istotne było to, że dane te były przez organ zgromadzone w aktach sprawy. Powyższa okoliczność powinna bowiem skutkować zastosowaniem przez Prezydenta Miasta [...] określonych przepisów prawa materialnego a czego organ ten jednak prawidłowo nie uczynił. Słusznie więc akcentuje Kolegium, że w zaistniałym stanie, błąd organu orzekającego w postępowaniu zasiłkowym polegał nie na braku zgromadzenia właściwych dowodów w tej sprawie lub braku wiedzy o zachodzącym w niej stanie faktycznym, lecz na wydaniu rozstrzygnięcia nieadekwatnego do występujących w tej sprawie okoliczności (znanych organowi). W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane, zasadne okazały się także zarzuty oparte na art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Organ nadzoru, orzekając w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, ani nie gromadził bowiem nowych dowodów właściwych dla rozstrzygnięcia sprawy zasiłkowej, ani też nie ustalał nowych okoliczności faktycznych, które miałyby w niej znaczenie. Badał jedynie, czy ocena prawna, w świetle zgromadzonych w postępowaniu zwykłym materiałów i wynikających z nich okoliczności, naruszała w sposób rażący prawo materialne. Uznając więc skargę kasacyjną za usprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 151, w zw. z art. 193 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy. ----------------------- 1
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI