I OSK 1615/24

I OSK 1615/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1229/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 16a, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1229/23 w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Nowy Targ z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz H. C. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1229/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 maja 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wydanie powyższego wyroku poprzedzone było następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi.
Wnioskiem z dnia 7 października 2022 r. H. C. zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką K. C.
Burmistrz Miasta Nowy Targ decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że do alimentacji matki skarżącej jest zobowiązanych łącznie jedenaścioro dzieci, w stosunku do których nie zachodzą przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego względem matki. Z tego względu, w ocenie organu, brak jest podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca.
Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji powstała w 2020 r., kiedy również miało miejsce pogorszenie jej stanu zdrowia, a wówczas skarżąca była w stanie pogodzić zatrudnienie na pół etatu z opieką nad matką. Zakres opieki nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, zwłaszcza że jest jeszcze dziesięcioro rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji niepełnosprawnej. Zwrócono przy tym uwagę, że po stronie rodzeństwa nie zachodzą okoliczności obiektywnie zwalniające z alimentacji matki, rodzeństwo może tak się podzielić opieką poprzez osobiste starania lub partycypowanie w jej kosztach, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.
Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), dalej powoływanej jako "u.ś.r.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę za prawidłowe uznał ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, w świetle których brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Ponadto zauważono, że matka skarżącej ma jedenaścioro dzieci zobowiązanych do alimentacji, w stosunku do których nie zachodzą okoliczności obiektywnie zwalniające z tego obowiązku, co również ma wpływ na ocenę spełnienia przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że istnieje taki związek czasowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej istnieje od 2020 r., tymczasem skarżąca pracowała do 2022 r., a zatem przez ten okres czasu łączyła zatrudnienie z opieką nad matką. Równocześnie, z akt sprawy nie wynika, aby w 2022 r. doszło do takiego pogorszenia stanu zdrowia matki, który wymagał od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, skarżąca (reprezentowana w toku całego postępowania przez zawodowego pełnomocnika) nie podnosiła żadnych okoliczności wskazujących na konieczność rezygnacji z zatrudnienia w 2022 r. z uwagi na nagłe pogorszenie stanu zdrowia matki, skutkujące brakiem możliwości połączenia zatrudnienia z opieką. W rezultacie Sąd nie znalazł uzasadnienia dla twierdzeń skarżącej, że wyłączną przyczyną rezygnacji, czy też niepodejmowania przez nią zatrudnienia jest opieka nad matką.
Dodatkowo wskazano, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie podjęcie przez zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wymienione przez stronę czynności w znacznej mierze mogą być wykonywane przed lub po pracy. Zdaniem Sądu, skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy bez szkody dla opieki, której wymaga matka skarżącej.
Zauważono także, że skarżąca na podstawie decyzji z dnia 25 listopada 2022 r. pobierała do 31 października 2023 r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką, jednakże okoliczność ta nie potwierdza automatycznie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które są samodzielnie ustalane przez organ, w odniesieniu do aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
I) prawa materialnego, tj:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, iż strona skarżąca podjęła działania mające na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej pomocy w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie i występowanie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z w/w przepisu ani z jakiegokolwiek innego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych;
3) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego;
II) prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj:
1) art. 135 P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa;
2) art. 135 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż strona skarżąca od 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacja z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;
3) art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 K.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.
Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne jest przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w ww. przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Skoro świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, to musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.
Podkreślenia wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera legalnej definicji określenia "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie zaś z tą wykładnią sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, że zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej. Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonuje ustalenia czy brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a także czy opieka ta stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że H. C. wnioskiem z dnia 7 października 2022 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką K. C. Do akt dołączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 27 stycznia 2021 r., z którego wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a data jej powstania istniała w dniu 1 marca 2020 r.
Następnie w dniu 14 listopada 2022 r. pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Targu przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika, że H. C. sprawuje opiekę nad chorą i niepełnosprawną matką. Ustalono m.in., że K. C. jest w podeszłym wieku, a stan jej zdrowia znacznie się pogorszył. Ww. jest osobą leżącą i z powodu długotrwałej choroby wymaga wsparcia i opieki całodobowej, zaś córka systematycznie zapewnia matce wszystkie potrzeby, aby mogła godnie funkcjonować w środowisku. W arkuszu pomocniczym do wywiadu środowiskowego ustalono natomiast, że K. C. jest osobą obłożnie chorą, wymagającą nieustannego nadzoru czy też obecności drugiej osoby w celu sprawowania opieki, wskazując że taką opiekę zapewnia jej córka H. C. Ustalono ponadto szczegółowy zakres wykonywanych czynności typowo opiekuńczych w ramach sprawowanej opieki, precyzując że osoba niepełnosprawna wymaga pomocy z uwagi na całkowitą niesamodzielność w takich czynnościach jak m.in.: utrzymanie higieny osobistej, prowadzenie do toalety, podmywanie, przygotowanie ubrań osobie niesamodzielnej, ubieranie, przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom z uwagi na ograniczenia fizyczne, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie przy nich, masaże, oklepywanie. Reasumując przyjęto, że strona poświęca na sprawowanie opieki całą dobę, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Ponadto bezsporne jest, że skarżąca zatrudniona była w firmie I. w okresie od 1 września 2019 r. do 31 maja 2022 r. Stosunek pracy ustał na podstawie art. 30 § 1 pkt 1 K.p., tj. w wyniku rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron. Po zakończeniu zatrudnienia strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenie zostało przyznane od 1 czerwca 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie analizując materiał dowodowy doszedł do wniosku, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Zdaniem Sądu brak jest bowiem związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą zatrudnienia a powstaniem konieczności opieki nad matką. Ponadto Sąd stwierdził, że określony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia gdyż w znacznej mierze obejmuje on czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważono również, że matka skarżącej ma jedenaścioro dzieci zobowiązanych do alimentacji, w stosunku do których nie zachodzą okoliczności obiektywnie zwalniające z tego obowiązku, co ma wpływ na ocenę spełnienia przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak przedstawiona ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd I instancji jest niepełna, gdyż pomija istotną okoliczność wynikającą z akt sprawy. Mianowicie skarżąca występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone, na podstawie decyzji Burmistrza Miasta Nowy Targ z dnia 7 lipca 2022 r., prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką K. C. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r. Następnie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia na nowy okres zasiłkowy, a decyzją z dnia 25 listopada 2022 r., tj. w toku toczącego się postępowania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji rozstrzygnął pozytywnie ww. wniosek i przyznał specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., uznając że zostały spełnione przesłanki określone w art. 16a u.ś.r.
Wobec powyższego wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 16a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoznawania sprawy), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści ww. przepisu wynika zatem, że podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, również przy ocenie przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez opiekuna. Okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji. Ponadto należy ustalić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską. W tym zakresie przesłanka ta pozostaje identyczna (por. wyroki z dnia 4 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2881/23, z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2888/23 oraz z dnia 21 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 373/24).
Porównanie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego) oraz art. 16a ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego) prowadzi więc do wniosku, że w obu przypadkach ustawodawca wymagał istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie Burmistrz Miasta Nowy Targ przyznał skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r., a następnie od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. to przyjąć należało, że właściwy organ administracji publicznej uprzednio pozytywnie zweryfikował istnienie związku przyczynowego w odniesieniu do sprawowania opieki w tych okresach, a także zaakceptował istnienie związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy, jako ostateczna decyzja administracyjna, korzysta z domniemania legalności. Oceniając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji, a następnie Sąd I instancji, nie mogły pominąć faktu uprzedniego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wynikających z tego konsekwencji prawnych i faktycznych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu przy ocenie zaistniałych w sprawie okoliczności nie wzięło zatem pod uwagę jej całokształtu. Organ odwoławczy nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania. Brak rozważeń w tym zakresie zaakceptował następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który ograniczył się do stwierdzenia, że okoliczność pobierania do dnia 31 października 2023 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego nie potwierdza automatycznie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które są samodzielnie ustalane przez organ w odniesieniu do aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.
W sytuacji gdy stan faktyczny dotyczący osoby wymagającej opieki oraz osoby sprawującej opiekę nie uległ istotnej zmianie, a podstawowa przesłanka dotycząca związku przyczynowego między opieką a brakiem zatrudnienia jest identyczna dla obu świadczeń, to arbitralne zakwestionowanie istnienia tego związku w postępowaniu o świadczenie pielęgnacyjne, bez wykazania zmiany okoliczności faktycznych, narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). Ponadto, zgodnie ze sformułowaną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w oparciu o art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę powyższe regulacje należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, zaś prawo strony do inicjowania postępowania wyjaśniającego, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Z tych względów wadliwie Sąd I instancji zastosował art. 151 P.p.s.a. oddalając skargę, w sytuacji gdy organy obu instancji dokonały nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § i art. 80 K.p.a.
Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 7 października 2022 r. w jej imieniu oświadczenie, z którego wynika, że z dniem przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ona z przysługującego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak okoliczność ta również nie została wzięta pod uwagę ani przez organ odwoławczy, ani przez Sąd I instancji.
Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest bowiem pogląd, zgodnie z którym z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne oraz pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 378/23, z dnia 7 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1313/23, z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1663/231 oraz I OSK 1594/23, z dnia 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1703/23 oraz I OSK 2545/23, z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2457/23, I OSK 2540/23, I OSK 1935/23 oraz I OSK 2659/23, z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2229/23, I OSK 2181/23, I OSK 2086/23, I OSK 1941/23 oraz I OSK 1944/23, z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2339/23, z dnia 5 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2974/23, a także z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt I OSK 606/24). Wobec powyższego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia podnoszona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz organy orzekające okoliczność, że H. C. ma jeszcze dziesięcioro rodzeństwa, na którym także spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.