I OSK 1615/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Powiatu Mikołowskiego, potwierdzając, że odwołanie dyrektora placówki oświatowej bez wypowiedzenia wymagało szczególnie uzasadnionych przypadków, które nie zostały wykazane.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Powiatu Mikołowskiego od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność uchwały Zarządu Powiatu o odwołaniu dyrektorki poradni psychologiczno-pedagogicznej bez wypowiedzenia, uznając, że nie zaistniały "szczególnie uzasadnione przypadki" wymagane przez ustawę o systemie oświaty. Sąd administracyjny pierwszej instancji zgodził się z Wojewodą, a NSA utrzymał ten wyrok w mocy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Powiatu Mikołowskiego dotyczącą uchwały o odwołaniu dyrektorki poradni psychologiczno-pedagogicznej bez wypowiedzenia. Wojewoda Śląski stwierdził nieważność tej uchwały, argumentując, że przyczyny podane przez Zarząd Powiatu (m.in. niewłaściwe zarządzanie, zły klimat w pracy, ruch kadrowy) nie spełniały wymogu "szczególnie uzasadnionych przypadków" określonych w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Powiatu, podzielając stanowisko Wojewody. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził, że odwołanie w trybie natychmiastowym wymaga wyjątkowych okoliczności, które muszą być konkretnie uzasadnione i udokumentowane. Sąd podkreślił, że ogólnikowe zarzuty, takie jak "niewłaściwy sposób zarządzania" czy "nieprzyjazna atmosfera", nie stanowią podstawy do natychmiastowego odwołania. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając wyrok WSA za prawidłowy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, takie zarzuty, jeśli są ogólnikowe i niepoparte konkretnymi dowodami wskazującymi na zagrożenie interesu publicznego lub destabilizację placówki, nie spełniają wymogu "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek" należy interpretować wąsko, jako sytuacje wyjątkowe, nadzwyczajne i nagłe, wymagające natychmiastowego przerwania czynności dyrektora z uwagi na zagrożenie interesu publicznego. Ogólnikowe zarzuty dotyczące atmosfery pracy czy rotacji kadr, bez wykazania ich negatywnego wpływu na funkcjonowanie placówki, nie kwalifikują się do tej kategorii.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.s.o. art. 38 § 1 pkt 2
Ustawa o systemie oświaty
Odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia jest możliwe tylko w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty. Pojęcie to należy rozumieć wąsko, jako sytuacje wyjątkowe, nadzwyczajne i nagłe, wymagające natychmiastowego przerwania czynności dyrektora z uwagi na zagrożenie interesu publicznego.
u.s.p. art. 79 § 1
Ustawa o samorządzie powiatowym
Organ nadzoru stwierdza nieważność uchwały organu powiatu sprzecznej z prawem w terminie 30 dni od jej doręczenia.
Pomocnicze
u.s.p. art. 32 § 2 pkt 5
Ustawa o samorządzie powiatowym
u.s.o. art. 5c § pkt 2
Ustawa o systemie oświaty
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy kontroli legalności aktu nadzoru przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zakresu kontroli sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zakresu rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy orzekania przez NSA.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada działania organów władzy na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarzuty dotyczące niewłaściwego zarządzania, atmosfery pracy i rotacji kadr nie spełniają wymogu "szczególnie uzasadnionego przypadku" do natychmiastowego odwołania dyrektora. Uchwała o odwołaniu dyrektora musi zawierać precyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazujące na konkretne przyczyny i dowody. Wadliwe uzasadnienie uchwały o odwołaniu dyrektora może stanowić podstawę do stwierdzenia jej nieważności przez organ nadzoru.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Powiatu Mikołowskiego, że odwołanie dyrektora jest czynnością uznaniową i że uchwała zawierała wszystkie istotne elementy. Argumentacja Powiatu o naruszeniu art. 10 k.p.a. z uwagi na sposób zawiadomienia o wszczęciu postępowania nadzorczego. Argumentacja Powiatu o naruszeniu art. 147 § 1 p.p.s.a. i art. 38 ust. 1 pkt 2 u.s.o. poprzez zaniechanie wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia nadzorczego wydanego na kanwie niejednoznacznego przepisu.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" powinno być rozumiane wąsko przypadki szczególnie uzasadnione muszą obejmować konkretne, poważne przyczyny odwołania ze stanowiska oraz znajdować jednoznaczne oparcie w materiale dowodowym sprawy nie można uznać, że stwarzanie niemiłej atmosfery w pracy, nierówne obdarzanie życzliwością pracowników, nadmierny ruch kadrowy to sytuacje, które stanowią zagrożenie dla interesu publicznego uchwała o odwołaniu w trybie natychmiastowym ze stanowiska dyrektora szkoły lub placówki podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, jednakże przy związaniu organu przesłanką formalną w postaci zasięgnięcia opinii kuratora oświaty oraz przesłanką materialną w postaci "szczególnie uzasadnionego przypadku" akt odwołania dyrektora szkoły na postawie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty wymaga więc szczególnie precyzyjnego uzasadnienia
Skład orzekający
Jacek Fronczyk
sprawozdawca
Jolanta Rajewska
przewodniczący
Wojciech Mazur
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście odwoływania dyrektorów placówek oświatowych oraz wymogi formalne i merytoryczne uchwał o odwołaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odwołania dyrektora placówki oświatowej w trybie natychmiastowym na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu zarządzania w oświacie – zasad odwoływania dyrektorów placówek. Pokazuje, jak istotne są formalne wymogi i precyzyjne uzasadnienie decyzji administracyjnych, nawet w sprawach uznaniowych.
“Czy zły "klimat" w pracy to powód do zwolnienia dyrektora? Sąd wyjaśnia, co naprawdę znaczy "szczególnie uzasadniony przypadek".”
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1615/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Fronczyk /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Wojciech Mazur
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 1298/11 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2012-02-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
art. 38 ust. 1 pkt. 2
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Powiatu Mikołowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 1298/11 w sprawie ze skargi Powiatu Mikołowskiego na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały o odwołaniu ze stanowiska dyrektora poradni psychologiczno- pedagogicznej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. o sygn. akt IV SA/Gl 1298/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Powiatu Mikołowskiego na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały o odwołaniu ze stanowiska dyrektora poradni psychologiczno – pedagogicznej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Zarząd Powiatu Mikołowskiego uchwałą z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], stosując art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t. j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) i art. 38 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 5c pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), po uzyskaniu pozytywnej opinii Kuratora Oświaty w Katowicach, odwołał bez wypowiedzenia z dniem 10 marca 2011 r. K. B. ze stanowiska Dyrektora Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w M.
Uchwała ta wpłynęła do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach w dniu 17 czerwca 2011 r.
Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 79 ust. 1 ww. ustawy o samorządzie powiatowym, po uprzednim zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 13 lipca 2011 r., stwierdził nieważność powyższej uchwały z powodu jej niezgodności z art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda podniósł, że uchwała została doręczona organowi nadzoru bez uzasadnienia. Dlatego w celu zbadania okoliczności i motywów, jakie legły u podstaw jej podjęcia, organ nadzoru zwrócił się o uzasadnienie uchwały i stosowną dokumentację w sprawie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności wskazujących na przyczyny ustania stosunku pracy, jak również o doręczenie wyciągu z protokołu posiedzenia Zarządu Powiatu z dnia [...] marca 2011 r. w zakresie, w jakim dotyczy on podjęcia przedmiotowej uchwały. W oparciu o te dokumenty ustalono, że podjęcie uchwały było poprzedzone przedstawieniem pozytywnej opinii Kuratorium Oświaty w Katowicach, wydanej na podstawie wniosku Starosty Mikołowskiego z dnia 25 lutego 2011 r. We wniosku tym, jako przesłanki przemawiające za odwołaniem K. B. ze stanowiska Dyrektora placówki oświatowej, Starosta wskazał zaistnienie następujących nieprawidłowości w zakresie prowadzenia placówki:
- wywiedziony z rozmów z petentami Poradni, jej pracownikami, związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli, ze skarg i anonimów zarzut niewłaściwego zarządzania placówką, polegającego na braku stworzenia w placówce przyjaznej i miłej atmosfery ("dobrego klimatu"), braku zapewnienia harmonijnej i zgodnej pracy pracownikom;
- brak traktowania wszystkich pracowników z jednakową życzliwością, niepokojąco duży w ostatnich latach ruch kadrowy;
- stwierdzone przez Kuratorium Oświaty w trakcie kontroli w czerwcu 2010 r. niedociągnięcia w zakresie przepływu rzetelnej informacji na linii rodzic – diagnosta oraz uchybienia i brak należytego przygotowania się do prowadzenia diagnozy;
- stwierdzenie przez Kuratorium Oświaty w trakcie doraźnej kontroli w dniu 20 stycznia 2011 r. nieprawidłowości, w tym między innymi niedostosowanie statutu Poradni do istniejącego stanu faktycznego, związanego z przyjęciem przez Poradnię z dniem 1 stycznia 2011 r. nowych zadań;
- przytoczone ze skarg związków zawodowych zrzeszających nauczycieli zarzuty podzielenia Rady Pedagogicznej, brak panowania Dyrektora nad sytuacją, niewłaściwych relacji dyrektor – pracownicy.
W ocenie organu nadzoru, wskazane powyżej nieprawidłowości i okoliczności nie mogą być uznane za "szczególnie uzasadnione przypadki", w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty, co oznacza, że nie została spełniona jedna z przesłanek odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Wojewoda Śląski, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazał, że pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków", w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy, powinno być rozumiane wąsko. Chodzi tu o takie sytuacje, w których nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności z uwagi na zagrożenie interesu publicznego. Zagrożenie to musi być na tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę. Przypadki szczególnie uzasadnione muszą obejmować konkretne, poważne przyczyny odwołania ze stanowiska oraz znajdować jednoznaczne oparcie w materiale dowodowym sprawy. Przypadki te należy odnosić do sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych, kiedy organ odwołujący ma pełne prawo ocenić, że dalsze kierowanie placówką stanowi istotne zagrożenie dla osiągnięcia jej celów lub z jakichkolwiek innych obiektywnie ważnych względów jest nie do przyjęcia. Zarząd Powiatu Mikołowskiego powinien był więc wskazać istotne naruszenia, które powinny być na tyle poważne, aby uniemożliwiły dalsze sprawowanie przez K. B. funkcji Dyrektora. Tymczasem wskazane zarzuty i uchybienia nie noszą takich znamion. Nie można bowiem uznać, że stwarzanie niemiłej atmosfery w pracy, nierówne obdarzanie życzliwością pracowników, nadmierny ruch kadrowy to sytuacje, które stanowią zagrożenie dla interesu publicznego lub dalszego funkcjonowania placówki. Ponadto, w opinii Wojewody, wyjątkowości i nadzwyczajności sytuacji nie można także upatrywać w wynikach kontroli Kuratorium Oświaty w Katowicach, gdyż stwierdzone uchybienia są uchybieniami o niewielkiej wadze i niewysokim stopniu natężenia. Świadczą o tym stwierdzenia zawarte w protokole kontroli. Kontrola zakończyła się wydaniem trzech zaleceń, które przez Poradnię zostały wypełnione. Istotne przy tym jest, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nieprawidłowe wykonywanie przez dyrektora placówki zadań oraz uchybienia w zakresie organizacji pracy szkoły nie mogą być kwalifikowane jako przyczyny powodujące natychmiastowe odwołanie z funkcji kierowniczej. Zarząd, podejmując uchwałę, powinien szczegółowo uzasadnić, w jakim zakresie zarzucane uchybienia uniemożliwiają dalsze funkcjonowanie placówki i jakie skutki negatywne dla niej wywołałoby pozostawienie tej osoby na stanowisku. Przedmiotowa uchwała nie zawiera natomiast żadnego uzasadnienia, co więcej, z protokołu posiedzenia Zarządu wynika, że dyskutował on nad odwołaniem Dyrektora, posługując się opinią wydaną przez Kuratorium Oświaty, która w swej treści nie została opatrzona żadnym uzasadnieniem prawnym, a jedynie lakonicznym uzasadnieniem faktycznym. Zdaniem organu nadzoru, nawet gdyby uznać korespondencję Starosty z Kuratorium za część uzasadnienia uchwały, to w istocie nieprzyjazna atmosfera, brak zgodnej i harmonijnej współpracy nie stanowią powodów do odwołania Dyrektora ze stanowiska. Nie wskazano nadto żadnego konkretnego przepisu prawa, który nakładał na Dyrektora konkretne, niezrealizowane przez niego obowiązki, ani w jaki sposób i w jakim stopniu sierdzone uchybienia zagrażały interesowi publicznemu. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że prawie wszystkie zarzuty (z wyjątkiem tych wynikających z kontroli Kuratorium) zostały postawione w oparciu o niewyjaśnione skargi, anonimy i opinie związków zawodowych i nie były skonfrontowane z K. B. ani przez nią wyjaśnione czy potwierdzone za pomocą innych dowodów (pismo K. B. z dnia 2 maja 2011 r., kierowane do Wojewody). W takiej sytuacji – zdaniem organu nadzoru – zasadne jest stwierdzenie nieważności podjętej uchwały.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe rozstrzygnięcie Powiat Mikołowski wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty oraz art. 11 i art. 79 ust. 1 ww. ustawy o samorządzie powiatowym.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że odwołanie ze stanowiska dyrektora placówki oświatowej jest czynnością z zakresu prawa administracyjnego, mającą uznaniowy, władczy charakter. Zatem organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole, ma swobodę w ustaleniu, czy okoliczności rozpatrywanego przypadku mogą być potraktowane jako "szczególnie uzasadnione", oraz że dla zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" może dojść również z przyczyn obiektywnych, niekoniecznie zawinionych wprost przez osobę piastującą stanowisko kierownicze w szkole. Zdaniem Powiatu, uchwała zawierała wszystkie istotne elementy, zaś K. B. otrzymała pisemne odwołanie ze stanowiska, zawierające podstawę prawną oraz uzasadnienie przyczyn odwołania. Posługiwanie się przez organ nadzoru kryteriami ocennymi, bez uwzględnienia faktów, odbiega od kryterium legalności, które jest jedynym prawnie dopuszczalnym sposobem nadzorowania działalności Powiatu, i narusza jego autonomię.
Powiat Mikołowski zarzucił jednocześnie brak zapewnienia mu możliwości czynnego udziału w prowadzonym przez organ nadzoru postępowaniu, bowiem ograniczył się jedynie do wezwania do doręczenia uchwały wraz z uzasadnieniem oraz stosownej dokumentacji w sprawie, nie precyzując, o jakie dokumenty chodzi, co pozbawiło stronę skarżącą możliwości złożenia jakichkolwiek wyjaśnień, czy ustosunkowania się do twierdzeń odwołanej i świadczy o naruszeniu art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 79 ust. 5 ww. ustawy o samorządzie powiatowym. Zwrócono również uwagę na fakt, że rozstrzygnięcie nadzorcze zostało wydane w dniu 14 lipca 2011 r., natomiast strona skarżąca dopiero w dniu 13 lipca 2011 r., za pośrednictwem faksu, została zawiadomiona o wszczęciu postępowania nadzorczego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym.
W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2011 r. pełnomocnik strony skarżącej powtórzył zarzuty, twierdzenia, wnioski i argumentację zawarte w skardze.
Uczestniczka postępowania sądowego – K. B. w piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2012 r. poparła stanowisko Wojewody Śląskiego, gdyż – jej zdaniem – uchwała Zarządu Powiatu Mikołowskiego o odwołaniu jej ze stanowiska Dyrektora Poradni w trybie natychmiastowym została podjęta z naruszeniem prawa. Podkreśliła, że jedyną podstawą do odwołania jej z pełnionej funkcji były niesprawdzone i niezweryfikowane zarzuty stawiane w anonimach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając sprawę, uznał skargę za nieuzasadnioną, wskazując, że zgodnie z brzmieniem art. 79 ust. 1 ww. ustawy o samorządzie powiatowym, uchwała organu powiatu sprzeczna z prawem jest nieważna. O nieważności uchwały w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia jej doręczenia organowi nadzoru. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda Śląski stwierdził nieważność uchwały Zarządu Powiatu Mikołowskiego w sprawie odwołania z dniem [...] marca 2011 r. K. B. ze stanowiska Dyrektora Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w M. ze względu na sprzeczność uchwały z art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi, że organ który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty (a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 7, dla uczniów szkół artystycznych, prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego – ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego), może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Zdaniem Sądu, z brzmienia przywołanego wyżej uregulowania wynika, że uchwała o odwołaniu w trybie natychmiastowym ze stanowiska dyrektora szkoły lub placówki podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, jednakże przy związaniu organu przesłanką formalną w postaci zasięgnięcia opinii kuratora oświaty oraz przesłanką materialną w postaci "szczególnie uzasadnionego przypadku". Łączne wystąpienie wskazanych przesłanek daje dopiero możliwość zastosowania dyspozycji określonej w tym przepisie, tj. odwołania ze stanowiska w trybie natychmiastowym, przy czym kontrola aktu w przedmiotowym zakresie dotyczy między innymi oceny okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę jego wydania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa i literatury przedmiotu, odwołanie dyrektora placówki oświatowej w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty należy traktować jako władcze działanie organu administracji należącej do zakresu jego zadań, zaś akt podjęty w tym zakresie dotyka interesu prawnego osoby odwołanej z tego stanowiska, rozumianego jako zobiektywizowana, realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Organ rozstrzygający w tej materii powinien zatem uzasadnić swój akt. Brak uregulowań formułujących taki obowiązek wprost, co eksponowano w skardze, nie stanowi przeszkody do wywiedzenia takiej konieczności z ogólnych zasad ustrojowych związania organów administracji prawem, obowiązku odwołania się do prawa oraz kompetencji sądów administracyjnych i organów nadzoru, które – sprawując kontrolę – muszą znać motywy, jakimi kierował się organ samorządu terytorialnego, podejmując akt podlegający kontroli. Wymóg uzasadniania rozstrzygnięć przez administrację publiczną zaliczany jest do standardów dobrej administracji i prawa do sprawiedliwego procesu oraz stanowi konsekwencję zasady demokratycznego państwa prawnego czy zasady zaufania do państwa. Sąd podkreślił przy tym, że skoro art. 38 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy przewiduje możliwość odwołania nauczyciela "w przypadkach szczególnie uzasadnionych", to zarówno ocena, jak i uznanie organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze, a następnie odwołuje go z tego stanowiska, nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładnie i szczegółowo wywiedzione i uargumentowane w uzasadnieniu podjętego aktu. Akt odwołania dyrektora szkoły na postawie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty wymaga więc szczególnie precyzyjnego uzasadnienia, zawierającego opis stanu faktycznego i jego udokumentowanie, a także wykazania, w czym przejawia się "szczególnie uzasadniony przypadek" nakazujący natychmiastowe odsunięcie dyrektora od wykonywanych przez niego obowiązków.
W ocenie Sądu, uchwała z dnia 10 marca 2011 r. o odwołaniu K. B. ze stanowiska Dyrektora Poradni wymogu takiego nie spełnia, na co wskazał organ nadzoru. W treści tego aktu nie zaprezentowano motywów zawartego w nim rozstrzygnięcia. Motywy odwołania zawarte zostały natomiast w piśmie z dnia 10 marca 2011 r., wręczonym odwołanej na posiedzeniu Zarządu Powiatu, na którym uchwała ta została podjęta, zaś jego treść została załączona do protokołu tego posiedzenia. Choć uzasadnienie odwołania ze stanowiska zostało sporządzone w odrębnym piśmie, to jednak dołączenie go do protokołu posiedzenia Zarządu, na którym podjęta została kwestionowana uchwała, i przekazanie tego pisma odwołanej podczas posiedzenia, przemawia za uznaniem, że dopełniony został formalny obowiązek umotywowania podjętego rozstrzygnięcia. Istotne także jest, że uzasadnienie zawarte we wskazanym piśmie jest tożsame z tym, jakie zostało skierowane do Kuratora Oświaty i w konsekwencji poddane ocenie organu nadzoru w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym.
Sąd zgodził się natomiast ze stanowiskiem Wojewody, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do zastosowania określonego w art. 38 ust. 1 pkt 2 trybu odwołania Dyrektora. W uzasadnieniu brak jest bowiem wywodów i argumentacji prawnej, brak także wyjaśnienia, dlaczego organ uznał, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, powodujący konieczność zastosowania szczególnego trybu odwołania ze stanowiska. Należy zaakcentować, że zwrot ten zawiera pojęcie nieostre, wymagające interpretacji, a ta została już wypracowana w procesie stosowania prawa. Przyjęto bowiem, że przewidziana we wskazanej normie prawnej instytucja jest instytucją wyjątkową, wymagająca ścisłej wykładni użytego w nim pojęcia. Sformułowanie to powinno być zatem rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, gdy zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności z uwagi na zagrożenie interesu publicznego. Tymczasem wskazane w uzasadnieniu odwołania K. B. ze stanowiska Dyrektora Poradni zarzuty i uchybienia nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Stwierdzenia takie, jak: "niewłaściwy sposób zarządzania placówką" czy "liczne nieprawidłowości", wyprowadzone z anonimów, skarg i bliżej nieokreślonych pism oraz rozmów z petentami, są ogólne, niekonkretne, bez jakiegokolwiek bliższego sprecyzowania oraz uargumentowania.
W ocenie Sądu, Zarząd Powiatu, powołując się na nadmierny ruch kadrowy oraz fakt odejść pracowników z pełnymi kwalifikacjami i dużym doświadczeniem, nie wykazał wpływu tegoż na dalsze funkcjonowanie tej placówki, czy też innych istotnych konsekwencji z tego wynikających. Nie wskazał, aby ruch kadrowy spowodował destabilizację pracy Poradni i uniemożliwił tym samym prawidłowe realizowanie nałożonych na tę placówkę zadań, zważywszy że placówka ta zwiększyła zakres swoich zadań od dnia 1 stycznia 2011 r., natomiast ani z akt, ani z uzasadnienia nie wynika, aby zadania te ze względów kadrowych nie mogły być prawidłowo realizowane. Co więcej, z wniosku rodziców kierowanego do Starosty Mikołowskiego w sprawie zwiększenia zadań tej placówki z dnia 20 września 2010 r. (załącznik do wniosku skierowanego do Kuratora o odwołanie Dyrektora) wynika, że spotykają się oni w Poradni z bardzo miłym i życzliwym personelem, który w sposób kompetentny sprawny i szybki przeprowadza konsultacje i badania, a jakość wydawanych przez tę placówkę dokumentów jest wzorcowa. Ponadto, wyniki dwóch kontroli doraźnych przeprowadzonych w placówce przez Kuratorium Oświaty w Katowicach też nie wskazują, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek. Z treści dokumentów pokontrolnych nie wynika, aby wskazane w nich uchybienia były na tyle istotne, aby nie pozwalały na dalsze wykonywanie przez Dyrektora powierzonej mu funkcji. Nadto, zalecenia wynikające z ostatniej kontroli w terminie zostały zrealizowane.
WSA w Gliwicach podkreślił, że Wojewoda słusznie wskazał, iż nieprawidłowość wykonywanych przez Dyrektora placówki zadań nie jest kwalifikowana jako przyczyna powodująca natychmiastowe odwołanie z funkcji kierowniczej. Nie sposób także uznać, że brak zapewnienia harmonijnej, zgodnej pracy pracownikom, nierówne traktowanie pracowników z jednakową obiektywnością spełniają znamiona przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy. Taki wniosek został wyprowadzony z przywołanych w uzasadnieniu anonimów, skarg i pism związków zawodowych, których treść wskazuje na sytuację konfliktową pomiędzy Dyrektorem a bliżej nieokreślonymi pracownikami tej placówki. Istotne także jest, że w sprawie nie zasięgnięto stanowiska Rady Pedagogicznej Poradni w kwestii zarzutów formułowanych przez związki.
W opinii Sądu, zawarte w uzasadnieniu odwołania ze stanowiska Dyrektora Poradni zarzuty dotyczą raczej organizacji pracy tej placówki. W tym zakresie dyrektor może ponosić odpowiedzialność. Odpowiedzialność ta oraz wynikające z niej konsekwencje mogą zostać ustalone w drodze odpowiedniego trybu nadzorczego, który może zakończyć się odwołaniem ze stanowiska w związku z negatywną oceną pracy dyrektora, bądź negatywną oceną wykonywanych przez niego zadań. Ocena ta obejmuje zadania, zarówno w zakresie merytorycznym pracy placówki, jak i obowiązków z zakresu administracji i spraw finansowych. Może to być także ocena cząstkowa, obejmująca ocenę sprawowania kierownictwa i nadzoru w szczególnych obszarach działalności. Może ona obejmować – na przykład – wykonywanie czynności z zakresu prawa pracy i kierowania procesami pracy, zapewnienia warunków organizacyjnych do realizacji zadań. Kwestie te regulowane są przepisem art. 34a oraz art. 39 ww. ustawy o systemie oświaty oraz art. 6a i art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). W tym zakresie odwołanie dyrektora placówki następuje w trybie art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy o systemie oświaty i powinno być poprzedzone dokonaniem ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywanych zadań. To natomiast prowadzi do wniosku, że pojęcie "przypadki szczególnie uzasadnione" nie dotyczy negatywnej oceny pracy i negatywnej oceny wykonywanych zadań przez dyrektora.
Tym samym Sąd podzielił stanowisko Wojewody Śląskiego co do tego, że Zarząd Powiatu Mikołowskiego podjął uchwałę o odwołaniu K. B. z funkcji Dyrektora Poradni z naruszeniem art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, co uprawniało do stwierdzenia jej nieważności, jako aktu podlegającego kontroli organu nadzoru.
Jednocześnie, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 kpa w związku z art. 79 ust. 5 ustawy o samorządzie powiatowym, WSA w Gliwicach wyjaśnił, że fakt podjęcia rozstrzygnięcia stanowiącego przedmiot skargi po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania nadzorczego, jednak w przeddzień jego doręczenia stronie skarżącej, nie uzasadnia uchylenia zaskarżonego aktu. Brak skutecznego zawiadomienia o wszczęciu postępowania nadzorczego stanowi wprawdzie naruszenie przepisów postępowania, jednak sam w sobie nie musi jeszcze przesądzać o wadliwości rozstrzygnięcia nadzorczego wyłącznie z tej przyczyny. To do sądu administracyjnego należy bowiem ocena, czy omawiana okoliczność pozbawiła stronę możliwości potrzebnego uczestnictwa w postępowaniu i czy miało to wpływ na treść rozstrzygnięcia (stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. o sygn. akt OPS 9/02, publ. ONSA 2003/2/43). Sąd zaznaczył, że okoliczności uzasadniające odwołanie dyrektora oraz dowody na ich poparcie muszą wynikać wprost z uzasadnienia uchwały. Prawidłowość wydanego aktu oceniać bowiem należy jedynie na podstawie tych okoliczności, które zostały wskazane w jego uzasadnieniu. Ponadto, przedstawione okoliczności muszą wynikać z materiału dowodowego. Tymczasem podane w uzasadnieniu przyczyny odwołania w żadnym razie nie mieszczą się w hipotezie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Natomiast nie jest dopuszczalna sytuacja, w której istotne okoliczności miałyby być przedstawione po wszczęciu postępowania nadzorczego. Organ miał możliwość dokładnego przedstawienia wszystkich istotnych okoliczności, skoro przed uruchomieniem postępowania nadzorczego Wojewoda zwrócił się do niego o przedłożenie stosownej dokumentacji w sprawie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności wskazujących na przyczyny ustania stosunku pracy. Żądana dokumentacja miała dotyczyć przyczyn odwołania dyrektora. Nie byłoby bowiem racjonalne przedstawienie dokumentów drugorzędnych z pominięciem decydujących o sposobie rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy uchwała została już podjęta. Z tego względu brak jest przesłanek mogących świadczyć o tym, aby ewentualne wnioski czy wyjaśnienia złożone w trybie art. 10 kpa mogły spowodować odmienną ocenę istotnych dla sprawy aspektów.
Dlatego też, uznając zarzuty strony skarżącej za nieuzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Powiat Mikołowski, wnosząc o jego uchylenie w całości i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, uchylającego rozstrzygnięcie nadzorcze, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według obowiązujących norm.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 ww. ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nienależyte uzasadnienie wyroku; art. 79 ust. 5 i art. 2 ust. 3 ww. ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 7, art. 10 i art. 77 § 1 kpa, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego kolejnego dnia po doręczeniu, za pośrednictwem faksu, zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie przesądza o wadliwości rozstrzygnięcia nadzorczego i nie narusza prawnie, w tym konstytucyjnie, chronionej samodzielności Powiatu; art. 147 § 1 ww. ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 38 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o systemie oświaty, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na zaniechaniu wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia nadzorczego, wydanego na kanwie niejednoznacznego w treści przepisu prawa; art. 148 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zaniechanie zbadania legalności rozstrzygnięcia nadzorczego, gdyż Sąd powinien był rozstrzygać sprawę w całych jej granicach, odnosząc się także do kwestii skutków, które tak wydane rozstrzygnięcie wywoła w przyszłości; art. 148 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 87 ust. 1 ww. ustawy o samorządzie powiatowym, polegające na ocenie legalności uchwały Zarządu Powiatu Mikołowskiego, podczas gdy przedmiotem skargi było rozstrzygnięcie nadzorcze; art. 151 ww. ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości w sytuacji, gdy zaskarżony akt naruszał prawo.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, wskazując, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest prawidłowy.
Również uczestniczka postępowania – K. B. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, argumentując, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest prawidłowy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż tylko w przypadku prawidłowo przeprowadzonego postępowania przez Sąd I instancji, możliwe było wydanie zaskarżonego wyroku.
Zarzuty podniesione w tym zakresie dotyczą zarówno wadliwości uzasadniania wyroku Sądu I instancji, jak i samego rozstrzygnięcia, bowiem autor skargi kasacyjnej twierdzi, że skarga winna zostać uwzględniona z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego kolejnego dnia po doręczeniu, za pośrednictwem faksu, zawiadomienia o wszczęciu postępowania, co narusza chronioną konstytucyjnie samodzielność Powiatu, pozbawiając go prawa udziału w postępowaniu nadzorczym, a ponadto, w ramach dokonanej przez Sąd kontroli, ocena legalności zaskarżonego aktu nadzoru wykroczyła poza granice sprawy, gdyż w istocie objęła ocenę prawidłowości uchwały Zarządu Powiatu Mikołowskiego, zamiast koncentrować się na wadliwości samego rozstrzygnięcia nadzorczego, wydanego na kanwie niejednoznacznego w treści przepisu prawa, wziąwszy jednocześnie pod uwagę kwestię skutków, które tak wydane rozstrzygnięcie wywoła w przyszłości. W ocenie autora skargi kasacyjnej, wskazane uchybienia procesowe świadczą o niewłaściwie przeprowadzonej kontroli zaskarżonego aktu nadzoru.
W związku z tak sformułowanymi zarzutami, należy wyjaśnić, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale jedynie w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia procedury, to wyrok, jaki by zapadł, byłby zupełnie odmiennej treści. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie wykazał takiej zależności ani w samych podstawach kasacyjnych, ani w ich uzasadnieniu. Niewykazanie rzeczonej zależności wynika jednak z faktu, że Sąd I instancji w pełni zasadnie uznał, iż wydane w sprawie rozstrzygnięcie nadzorcze jest zgodne z prawem, a przedstawione w motywach zaskarżonego wyroku przepisy prawa, jak również ich prawidłowa wykładnia i zastosowanie, nie dają podstaw ani do kwestionowania samego rozstrzygnięcia Sądu, ani jego uzasadnienia, które odpowiada treści art. 141 § 4 ww. ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły ma charakter kompetencji władczej organu jednostki samorządu terytorialnego, związanej z wykonywaniem publicznoprawnych zadań w zakresie oświaty. Nie oznacza to jednak, że organ prowadzący ma pełną swobodę w tym względzie, o czym w dalszej części rozważań, bowiem personalny charakter prawny uchwały o odwołaniu dyrektora z funkcji kierowniczej w żaden sposób nie odbiera jej owego publicznoprawnego charakteru i nie wyłącza możliwości kontrolowania tego rodzaju aktów w trybie nadzoru, zaś jego wykonywanie w tego typu sprawach nie może być postrzegane w kategoriach ograniczania konstytucyjnie chronionej samodzielności powiatu. Uchwała zarządu powiatu o odwołaniu ze stanowiska dyrektora szkoły podlega ocenie organu nadzoru nie tylko w płaszczyźnie formalnej, ale także merytorycznej, wszak zakres oceny jej legalności każdorazowo wymaga zbadania prawidłowości podstaw faktycznych i prawnych jej podjęcia i w tym aspekcie nie można dokonywanych przez organ nadzoru ocen postrzegać jako wkraczania w zakres autonomii powiatu. Podobnie rzecz się ma, gdy chodzi o kontrolę sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na rozstrzygniecie nadzorcze. Dokonując kontroli aktu nadzoru, sąd administracyjny jest zobowiązany do oceny legalności uchwały, której nieważność stwierdzono mocą zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego, i gdyby przyjąć odmienny punkt widzenia za prawidłowy, czego w istocie domaga się Powiat Mikołowski, kontrola sądu – w przypadku aktów nadzoru – musiałaby sprowadzać się jedynie do oceny formalnej, która nie odpowiadałaby ustrojowej roli sądu administracyjnego, wszak w takiej sytuacji merytoryczna treść aktu nadzoru pozostawałaby poza jego kontrolą. Innymi słowy, badanie legalności uchwały, której nieważność stwierdzono rozstrzygnięciem nadzorczym, jest immanentnie związane z procesem oceny prawidłowości samego aktu nadzoru. Specyfiką spraw z tego zakresu jest właśnie kontrolowanie aktów objętych aktami nadzoru, a tym samym, oceniając legalność rozstrzygnięcia nadzorczego na moment jego wydania, sąd administracyjny bada prawidłowość aktu, którego nieważność stwierdzono w tym trybie, co nie oznacza, że w ten sposób sąd wykracza poza granice zaskarżenia. Z kolei istnienie podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały organu prowadzącego, bez względu na skutki, jakie rozstrzygnięcie nadzorcze wywoła w przyszłości, uprawnia organ nadzoru do wyeliminowania takiej uchwały z obrotu prawnego.
Kontrolując legalność odwołania K. B. ze stanowiska Dyrektora Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w M., Wojewoda Śląski już w dniu 3 czerwca 2011 r. zwrócił się do Starosty Mikołowskiego o przedłożenie stosownych dokumentów w tej sprawie, które w odpowiedzi zostały przekazane organowi nadzoru pismem z dnia 14 czerwca 2011 r. W takiej sytuacji trudno uznać, że strona skarżąca nie brała udziału w postępowaniu i była zaskakiwana czynnościami organu nadzoru. Choć formalne zawiadomienie o wszczęciu postępowania nadzorczego zostało, za pośrednictwem faksu, doręczone Powiatowi Mikołowskiemu w przeddzień podjęcia przedmiotowego rozstrzygnięcia nadzorczego, to jednak to uchybienie nie mogło prowadzić do uwzględnienia skargi, gdyż pozostaje ono bez wpływu na wynik sprawy. Istotna bowiem jest treść uchwały o odwołaniu Dyrektora Poradni z pełnionej funkcji i jej uzasadnienie, wszak te elementy aktu organu prowadzącego nie mogą podlegać jakiejkolwiek zmianie w trybie usuwania wątpliwości czy składania wyjaśnień. Udział organu prowadzącego w postępowaniu nadzorczym i zakres jego czynności w tym postępowaniu determinowany jest bowiem treścią samego aktu, podlegającego ocenie organu nadzoru i nie ma prawnego znaczenia – z punktu widzenia dokonywanej kontroli – czy uchwała organu powiatu podjęta została na podstawie niejednoznacznego w treści przepisu prawa, gdyż ten aspekt sprawy wchodzi w zakres merytorycznej oceny organu nadzoru, na którą nie może mieć wpływu stanowisko strony skarżącej, będące wyrazem jej czynnego udziału w sprawie.
Oceniając zaskarżony wyrok w kontekście zarzutu naruszenia prawa materialnego, należy wskazać, że również i on nie mógł wywołać oczekiwanego przez autora skargi kasacyjnej skutku w postaci uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji, gdyż WSA w Gliwicach nie tylko prawidłowo zinterpretował art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), ale także w okolicznościach niniejszej sprawy właściwie go zastosował. Trafnie przy tym Sąd I instancji zaakcentował, że odwołanie dyrektora placówki oświatowej z pełnionej funkcji może mieć miejsce wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzi taka przesłanka, należy niewątpliwie do organu, który zamierza pozbawić nauczyciela dotychczasowej funkcji kierowniczej. Odwołujący dysponuje więc w tym zakresie pewną swobodą. Jednak sfera uznania kompetentnego organu, chociaż dość znaczna, nie jest nieograniczona, gdyż organ, korzystając z przysługujących mu uprawnień, musi uwzględniać także inne regulacje wynikające z ustawy o systemie oświaty, w tym ograniczenia przewidziane w jej art. 38. Ten ostatni przepis – jako zapewniający znaczną stabilność stosunku zatrudnienia – należy traktować ze szczególną uwagą. Jeżeli ustawodawca przyznał pewnej grupie pracowników dość rygorystyczne gwarancje, to żaden z organów nie jest zwolniony z obowiązku dołożenia starań, aby gwarancje te w praktyce rzeczywiście funkcjonowały. Skoro art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty przewiduje możliwość odwołania tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, oznacza to, że zarówno ocena, jak i uznanie organu, który powierzył dyrektorowi stanowisko kierownicze, a następnie zamierza odwołać go z tej funkcji, nie mogą mieć charakteru dowolnego ani arbitralnego, lecz powinny być dokładnie oraz szczegółowo wywiedzione i umotywowane w uzasadnieniu podejmowanej uchwały, tak aby ów wywód i argumentacja prawna mogły podlegać wnikliwej analizie zarówno organu nadzoru, jak i sądu administracyjnego. Dodać również należy, że przepis art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiący, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, wiąże się z zasadą zaufania do państwa, wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Działanie organu władzy publicznej mieszczące się w jego prawem określonych kompetencjach, ale noszące znamiona arbitralności oraz niepoddające się kontroli i nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Obowiązek działania na podstawie prawa, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania podejmowanych przez nie rozstrzygnięć. Przedmiotowy obowiązek powszechnie zalicza się do standardów demokratycznego państwa prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OSK 410/06, publ. ONSAiWSA 2007/2/48).
Prawidłowość wydanej przez organ prowadzący uchwały o odwołaniu ze stanowiska dyrektora placówki oświatowej należy zatem oceniać na podstawie faktów, które zostały wskazane w jej uzasadnieniu. Powołane tam okoliczności muszą być przy tym konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie uchwały oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przy kontroli odwołania ze stanowiska dyrektora placówki oświatowej znaczenie zatem ma to, czy taki akt w ogóle zawiera uzasadnienie. Istotne są również wywody przytoczone przez organ, gdyż to, jakie zdarzenia uznał on za przesłanki odwołania, musi wynikać bezpośrednio z uzasadnienia podjętej w tym zakresie uchwały. Tylko takie wywody w zestawieniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym pozwalają na ustalenie motywów, jakimi kierował się organ, pozbawiając dyrektora dotychczasowej funkcji kierowniczej oraz ocenę, czy podane przez organ przyczyny rzeczywiście można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 38 ust.1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Powołany przepis w przewidzianych w nim sytuacjach nie ustanawia obowiązku, lecz jedynie upoważnia właściwy organ do odwołania dyrektora z funkcji kierowniczej, nie podając przy tym wprost żadnych kryteriów oceny "szczególnie uzasadnionego przypadku". Skoro jednak ustawodawca do zwrotu "uzasadniony przypadek" – używanego w innych normach prawnych ustawy o systemie oświaty – dodał przysłówek "szczególnie", to nie może ulegać wątpliwości, że w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy położył nacisk na to właśnie określenie, świadomie zawężając zastosowanie przedmiotowej regulacji do sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych, kiedy organ prowadzący ma prawo ocenić, czy dalsze kierowanie szkołą lub placówką oświatową stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia. Użyte w omawianym przepisie pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" musi być rozumiane wąsko. Oznaczać ono może albo nagłe zdarzenia powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora czy inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej lub zagrażać interesowi publicznemu. Zatem szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać z odwołaniem dyrektora, lecz decyzja o pozbawieniu dyrektora funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Tym samym odwołanie w szczególnie uzasadnionym przypadku powinno być natychmiastowe lub niezwłoczne do zdarzeń (okoliczności) je uzasadniających. Nieograniczoność ram czasowych odwołania dyrektora w omawianym trybie w stosunku do chwili wystąpienia owych szczególnie uzasadnionych przypadków podważałaby ratio legis regulacji zawartej w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Brak szybkiej reakcji organu prowadzącego placówkę na postępowanie dyrektora w sposób naturalny osłabia, a nawet z upływem czasu może znosić, możliwość odwołania z funkcji dyrektora na podstawie omawianego przepisu, przewidzianego w sposób oczywisty dla przypadków wymagających natychmiastowego działania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2002 r. o sygn. akt II SA 3053/01, publ. LEX nr 82679).
Uwzględniając powyższe, należy w pełni podzielić stanowisko WSA w Gliwicach i Wojewody Śląskiego, że powołane przez Zarząd Powiatu Mikołowskiego okoliczności nie wypełniały przesłanki szczególnie uzasadnionych przypadków, które mogłyby kwalifikować K. B. do natychmiastowego odwołania jej bez wypowiedzenia z dniem [...] marca 2011 r. ze stanowiska Dyrektora Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w M. Oparcie uchwały o odwołaniu Dyrektora z pełnionej funkcji o stwierdzenia takie, jak: "niewłaściwy sposób zarządzania placówką" czy "liczne nieprawidłowości", które zostały wyprowadzone z anonimów, skarg i bliżej nieokreślonych pism oraz rozmów z petentami, jest niewystarczające dla przyjęcia, że w sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek. Również nadmierny ruch kadrowy w placówce oraz fakt odejść pracowników z pełnymi kwalifikacjami i dużym doświadczeniem nie wskazuje na wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Wskazane okoliczności mogą być jedynie kwalifikatorami pracy i wywiązywania się przez Dyrektora placówki z pełnionej funkcji kierowniczej, która to praca, choć podlega ocenie, odpowiedzialności i wynikającym z tego konsekwencjom, to jednak nie w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI