I OSK 1607/23

I OSK 1607/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I SA/Wa 174/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2023-02-10
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 52 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 24 sierpnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 174/23 odrzucającego skargę w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 10 lutego 2023 r., odrzucił skargę A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 29 września 2022 r. nr [...]
w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ww. decyzją z dnia 29 września 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - po wszczęciu postępowania z urzędu – stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia 25 maja 2022 r. nr [...], potwierdzającej: K. Ł., A.P.i J. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.Z. nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W decyzji zawarto pouczenie o możliwości wniesienia na nią skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.
Powyższa decyzja została doręczona A.P. w dniu 10 października 2022 r., która – będąc reprezentowaną przez radcę prawnego - pismem z dnia 26 października 2022 r., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zakończonej powołaną wyżej decyzją z dnia 29 września 2022 r.).
Następnie zaś, również będąc reprezentowaną przez radcę prawnego, pismem z dnia
7 listopada 2022 r., A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na tę samą, wyżej powołaną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r.
W związku z tym, odrzucając w/w skargę, Sąd Wojewódzki wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarga na decyzję wydaną przez organ w I instancji, od której przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie jest dopuszczalna w razie wniesienia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W rozpoznawanej natomiast sprawie skarżąca najpierw zainicjował postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie, w 30-dniowym terminie przewidzianym do wniesienia skargi, zainicjował postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące tej samej decyzji.
Sąd podkreślił zatem, że z art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika, iż ustawodawca wprowadził dla strony wybór sposobu zaskarżenia decyzji, to jest: albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, jednakże powyższe nie oznacza, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. W takim stanie rzeczy bowiem skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła A. P., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez naruszenie:
1. art. 52 § 3 p.p.s.a. pozostającego w związku z art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że strona nie mogła wnieść skargi niejako na wypadek, gdyby wniosek do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został wniesiony skutecznie a literalne brzmienie przepisów - zdaniem Sądu I instancji - wymaga od strony jasnego
wyboru, w jakim trybie strona będzie domaga się ochrony i czy skorzysta z trybu w ramach postępowania odwoławczego w postępowaniu administracyjnych, czy też z trybu sądowoadministracyjnego, co doprowadziło do odrzucenia skargi skarżącej z dnia 7 listopada 2022 r., pomimo, iż skarga ta nie została wniesiona "na wypadek" gdyby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został wniesiony skutecznie, ale stanowiła podstawowy środek zaskarżenia wniesiony przez stronę ustawowym terminie,
2. art. 52 § 3 p.p.s.a. pozostającego w związku z art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję wydaną w pierwszej instancji, zgodnie z zasadami wykładni prawa, nie może być interpretowana rozszerzająco i strona winna dokonać wyboru czy chce wyczerpać drogę administracyjną (poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czy też rezygnuje z niej i wnosi skargę do sądu administracyjnego, co w konsekwencji oznacza - zdaniem Sądu I instancji - że wykluczone jest, aby strona korzystała z prawa do zaskarżenia danego aktu niejako "dwutorowo", tj. z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz na skutek skargi wniesionej na decyzję nieostateczną, podczas gdy stronie postępowania winna być zagwarantowana dwuinstancyjność prowadzonego postępowania administracyjnego jak również sądowoadministracyjnego, co doprowadziło w konsekwencji do odrzucenia skargi i niezagwarantowania stronie możliwości dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy,
3. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. pozostającego w zw. z art. 9 k.p.a. oraz art. 112 k.p.a. - poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę skarżącej na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r., powołując się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, kiedy organ nie informował strony o jego prawach i obowiązkach w przedmiotowym postępowaniu, a także nie pouczył skarżącej o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co czyni zasadnym uznanie skargi z dnia 7 listopada 2022 r., złożonej adekwatnie do pouczenia organu, jako wiodącego środka zaskarżenia, która winna być merytorycznie rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zaś odrzucona, gdyż błędne pouczenie strony co do prawa w zakresie możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, co doprowadziło do odrzucenia skargi z dnia 7 listopada 2022 r., która została wniesiona zgodnie z pouczeniem przedstawionym w decyzji organu,
4. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. pozostającego w zw. art. 8 § 1 k.p.a. w z art. 7 Konstytucji RP - poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu i władzy publicznej, co przejawiało się w tym, że Sąd I instancji odrzucił skargę skarżącej, pomimo rozbieżności co do interpretacji przepisów, dotyczących wyboru wnoszenia skargi, czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia skargi mimo braku jednolitego stanowiska w zakresie dotyczącym możliwości wyboru drogi rozpoznania sprawy,
5. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. pozostającego w zw. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. - poprzez nierozpatrzenie sprawy w sposób wyczerpujący, przekroczenie zasady swobodnej oceny, co doprowadziło do odrzucenia skargi skarżącej pomimo, że dotychczasowe orzecznictwo nie jest jednolite w zakresie wyboru sposobu zaskarżenia postanowień wydanych przez ministrów, co może skutkować niemożnością pełnej ochrony praw skarżącej,
6. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. pozostającego w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 112 k.p.a. - poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę skarżącej na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r., powołując się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, kiedy organ nie informował strony o jej prawach i obowiązkach w przedmiotowym postępowaniu, a także nie pouczył skarżącą
o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co czyni zasadnym uznanie skargi z dnia 7 listopada 2022 r., złożonej adekwatnie do pouczenia organu, jako wiodącego środka zaskarżenia, która winna być merytorycznie rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zaś odrzucona, gdyż błędne pouczenie strony co do prawa w zakresie możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia;
7. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., art. 52 § 3 p.p.s.a. pozostający w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. powołując się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, kiedy organ wszczynający postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie przeprowadził nawet wstępnej fazy postępowania mającej na celu ustalenie stron postępowania, a co za tym podąża nie zagwarantował stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu mającym na celu stwierdzenie nieważności decyzji,
8. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., art. 52 § 3 p.p.s.a. pozostający w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2 i 3 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. powołując się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, kiedy organ wszczynający postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie przeprowadził wstępnej fazy postępowania mającej na celu ustalenie stron postępowania, a co za tym podąża nie zagwarantował stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu mającym na celu stwierdzenie nieważności decyzji, a jednocześnie nie wykazał, że w przedmiotowej sprawie występowały przesłanki, które umożliwiałyby odstąpienie od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., tj. że załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, a nadto adnotacja o konieczności powyższego nie została odnotowana w aktach sprawy,
9. art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 131 k.p.a., w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 52 § 3 k.p.a. i z art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, pomimo iż był to wiodący środek zaskarżenia przysługujący stronie, a postępowanie organu po wystosowaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy cechowało się wieloma wadliwościami, jak np. brak poinformowania pozostałych stron postępowania o wniesieniu wniosku o ponownym rozpatrzeniu sprawy,
10. art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a. i z art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, pomimo iż był to wiodący środek zaskarżenia przysługujący stronie, co wynikało z faktu, że skarżąca nie została poinformowana o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wiązało się z tym, że złożyła go po terminie przyjętym w ustawie, tj. terminie 14 dni, co powinno skutkować wydaniem przez organ postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu, co przekłada się kolei na to, że wniesiona przez skarżącą skarga z dnia 7 listopada 2022 r. była środkiem odwoławczym wniesionym w przepisanym terminie i który w związku z powyższym winien być rozpoznany merytorycznie, co byłoby wyrazem ochrony praw skarżącej i poszanowania jej interesu prawnego,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie a to poprzez naruszenie:
1. art. 15 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 52 § 3 p.p.s.a. pozostającym w związku z art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnie, gdyż w postępowaniu administracyjnym przyjęto jako podstawową naczelną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która to zasada jest szczególnym środkiem ochrony praw i wolności obywatelskich strony w ramach prowadzonego postępowania, stosowanie się zaś wyłącznie przez Sąd I instancji do literalnego brzmienia przepisu narusza podstawowe prawa strony postępowania w związku z prowadzonym postępowaniem,
2. art. 8 § 1 k.p.a. w z art. 7 Konstytucji RP pozostającymi w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu i władzy publicznej, co przejawiało się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę skarżącej, pomimo rozbieżności co do interpretacji przepisów, dotyczących wyboru wnoszenia skargi, czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
3. art. 7 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie sprawy w sposób wyczerpujący, przekroczenie zasady swobodnej oceny, co doprowadziło do odrzucenia skargi skarżącej, pomimo, że dotychczasowe orzecznictwo nie jest jednolite w zakresie wyboru sposobu zaskarżenia postanowień wydanych przez ministra, co może skutkować niemożnością pełnej ochrony praw skarżącej,
4. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 112 k.p.a. oraz w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a. oraz z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego skargę skarżącej na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. powołując się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, kiedy organ nie informował strony o jej prawach i obowiązkach w przedmiotowym postępowaniu, a także nie pouczył skarżącej o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co czyni zasadnym uznanie skargi z dnia 7 listopada 2022 r., złożonej adekwatnie do pouczenia organu, jako wiodącego środka zaskarżenia, która winna być merytorycznie rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zaś odrzucona, gdyż błędne pouczenie strony co do prawa w zakresie możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia a ponadto stronie winno być zagwarantowane postępowanie dwuinstancyjne zarówno na etapie administracyjnym jak też sądowoadministracyjnym.
5. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie postępowania wbrew przepisom prawa, tj. poprzez niezagwarantowanie stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu, co w konsekwencji skutkowało odrzuceniem skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody [...], pomimo iż był to wiodący środek zaskarżenia przysługujący skarżącej,
6. art. 7 k.p.a. w zw. z zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie skargi skarżącej, pomimo, iż nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes skarżącej, co przejawiało się w braku zagwarantowania skarżącej czynnego udziału w postępowaniu i w pominięciu konieczności jej udziału jako strony we wszczętym przez organ postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...],
7. art. 7b k.p.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie skargi skarżącej pomimo, iż organ w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] nie współdziałał z innymi organami administracji publicznej w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela, tj. interes skarżącej, co przejawiało się w braku jakichkolwiek ustaleń dotyczących istnienia dokumentów, które dodatkowo potwierdziłyby kwestie już wyjaśnione przez Wojewodę [...], a wątpliwe dla Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji, jak np. kwestia obywatelstwa S. Z.,
8. art. 12 § 2 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.pa. pozostającymi w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie skargi skarżącej pomimo, iż organ stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] niezwłocznie po wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności, pomimo iż nie przeprowadził odpowiednich wyjaśnień i nie zebrał informacji, które byłyby możliwie jedynie przy udziale strony w postępowaniu,
9. art. 16 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. pozostającymi w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi skarżącej, pomimo, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności strona winna mieć możliwość złożenia i rozpoznania skargo do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nie tylko i wyłącznie wyboru pomiędzy wystosowaniem skargi a wystosowaniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma zaś miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia Sądu Wojewódzkiego odrzucającego skargę a o tym, czy w tego rodzaju sprawie skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy też na rozprawie, decyduje wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny.
Odnosząc więc powyższe do stanu analizowanej sprawy, skład orzekający uznał, że ze względu na jej okoliczności oraz treść przytoczonych w skardze kasacyjnej zarzutów, nie zachodziła konieczność rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W niniejszym przypadku istotą sporu – determinowaną zarzutami skargi kasacyjnej – jest ustalenie, czy w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji zasadnie odrzucił -jako niedopuszczalną - skargę A. P. na pierwszoinstancyjną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia 25 maja 2022 r., potwierdzającej: K. Ł., A.P. i J.Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.Z. nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, iż zasadą jest, iż skarga może zostać wniesiona do sądu po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 52 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), w myśl którego, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Z brzmienia art. 52 § 3 p.p.s.a. jasno zatem wynika, iż w sytuacji, gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to ma ona możliwość wyboru środka ochrony prawnej z którego chce skorzystać. Mianowicie, strona może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego skutkiem będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy przez właściwy organ, bądź może wnieść skargę na taką, nieostateczną w administracyjnym toku instancji, decyzję do sądu administracyjnego. Jednakże, w takiej sytuacji, warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest rezygnacja strony z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem, to do strony postępowania należy podjęcie decyzji, czy chce ona zainicjować kolejny etap postępowania administracyjnego, czy też - z pominięciem tego etapu, czyli etapu, w którym sprawa jest przez organ ponownie rozpatrywana – chce ona zaskarżyć od razu decyzję organu (decyzję wydaną niejako w I instancji) do sądu administracyjnego.
Podkreślenia przy tym wymaga, że pozostawienie w tym przypadku stronie prawa wyboru trybu zaskarżenia decyzji, nie oznacza jednak dopuszczalności jednoczesnego skorzystania z obu trybów zaskarżenia, to jest: z trybu administracyjnego i sądowego (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3183/19; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 3037/20 i z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 2344/22, CBOSA). Inaczej rzecz ujmując, art. 52 § 3 p.p.s.a. dopuszcza możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego z pominięciem wyczerpania toku instancji na drodze administracyjnej, niemniej jednak warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tym przypadku jest rezygnacja strony z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Omawiany przepis jest przy tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sformułowany w sposób jasny, czytelny, niewymagający skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych i - jako wyjątek od zasady - nie może być wykładany rozszerzająco.
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca w pierwszej kolejności (w dniu 26 października 2022 r.) złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej wydaną w pierwszej instancji decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 29 września 2022 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z 25 maja 2022 r. potwierdzającej prawo do rekompensaty a następnie – nie czekając na zakończenie postępowania zainicjowanego tym wnioskiem - w dniu
7 listopada 2022 r. wniosła - za pośrednictwem organu - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na tę decyzję. W następstwie zaś rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 28 listopada 2022 r. decyzję, którą utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.
W takiej sytuacji, słusznie Sąd Wojewódzki przyjął, że skoro skarżąca skorzystała
z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to złożenie skargi do sądu administracyjnego na decyzję będącą przedmiotem wniosku nie było dopuszczalne. Nie jest możliwe bowiem, aby ten sam akt był jednocześnie przedmiotem oceny organu
w postępowaniu administracyjnym i sądu administracyjnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Odnośnie zaś podnoszonych w ramach zarzutów kasacyjnych twierdzeń co do braku zawarcia w decyzji z dnia 29 września 2022 r. pouczenia dla skarżącej o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazać należy, że art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. wymaga, aby – w decyzji, od której może być wywiedziona skarga do sądu administracyjnego – było zawarte pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi oraz o wysokości wpisu od skargi. Takie pouczenie zaskarżona decyzja zawierała. Powołany przepis nie wymaga zaś wskazania, że w przypadku wniesienia skargi na decyzję pierwszoinstancyjną już po skorzystaniu z prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarga taka będzie podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. Ponadto, co istotne, skarżąca, którą nawiasem mówiąc reprezentował w postępowaniu profesjonalny pełnomocnik, mimo braku pouczenia o treści art. 52 § 3 p.p.s.a., wniosła jednak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, w wyniku jego rozpoznania, decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję tego samego organu, a od której przysługiwało stronie prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym skarżąca miał więc możliwość poddania kontroli sądowoadministracyjnej ostatecznej decyzji wydanej przez Ministra w postępowaniu nieważnościowym. W tych zatem okolicznościach powoływanie się na negatywne skutki błędnego – jak twierdził skarżąca - pouczenia pozostaje niezasadne.
Niezależnie od powyższego, podkreślić także w tym miejscu należy, iż art. 112 k.p.a. nie kreuje prawa do jednoczesnego zaskarżenia decyzji w trybie administracyjnym oraz sądowym. Błędne pouczenie o sposobie zaskarżenia decyzji, jakkolwiek nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, nie tworzy jednak prawa do zaskarżania decyzji poza trybami określonymi w przepisach prawa. Błędne tego rodzaju pouczenie może prowadzić jedynie do przywrócenia stronie terminu do wniesienia środka zaskarżenia takiego jak: odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy czy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednakże art. 112 k.p.a. sam w sobie nie modyfikuje procedury zaskarżania decyzji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 6 lipca 2020 r., I OSK 3013/19; z 7 października 2020 r., II OSK 1640/18 i wskazane tam orzecznictwo, CBOSA). Tym samym powoływanie się przez autora skargi kasacyjnej w niniejszym postępowaniu na okoliczność wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2022 r. po terminie, nie zmienia faktu, że wniosek taki został złożony, a zatem strona dokonała wyboru rodzaju środka zaskarżenia, co, jak wyżej wywiedziono, w realiach rozpoznawanej sprawy, stanowi negatywną przesłankę skutecznego wniesienia skargi na tę decyzję.
W konsekwencji powyższych wywodów, należało uznać, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się chybione. Zasadnie bowiem Sąd I instancji uznał, że skarga A.P.wniesiona na decyzję Ministra z dnia 29 września 2022 r. była niedopuszczalna z innych przyczyn - w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. – a to skutkowało jej odrzuceniem.
W tym więc stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. - skargę kasacyjną oddalił.
Odnosząc się zaś do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wskazać należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do orzekania w tej materii. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot poniesionych kosztów postępowania, sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje jednak zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23).