I OSK 1605/22

I OSK 1605/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Marian Wolanin /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1375/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 37 ust. 1, art. 106 ust. 3, ust. 7-11
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: sekretarz sądowy Edyta Cichecka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1375/21 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1375/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r. w przedmiocie zasiłku stałego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Wnioskiem z dnia 22 marca 2021 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku stałego. Do wniosku zainteresowana dołączyła wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2021 r. sygn. akt VI U 470/19, zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 8 listopada 2019 r. i zaliczający M.S. m.in. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 26 marca 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał wnioskodawczyni zasiłek stały od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 645 zł miesięcznie wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast decyzją z dnia 19 kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej zasiłku stałego w okresie od 1 września 2019 r. do 28 lutego 2021 r.
Odwołanie od ww. decyzji z dnia 19 kwietnia 2021 r. złożyła skarżąca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 26 maja 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zauważył, że określony przez skarżącą termin, od którego domaga się przyznania świadczenia, nie znajduje uzasadnienia w treści art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507), dalej powoływanej jako "u.p.s.". W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że odwołująca złożyła wniosek, o którym mowa w przepisie art. 106 ust. 7 u.p.s. Z tej przyczyny nie ma możliwości uwzględnienia żądania strony w okresie poprzedzającym dostarczenie do organu orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia niepełnosprawności.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie:
1) art. 100 ust. 1 oraz art. 106 ust. 3 i ust. 7-10 u.p.s.;
2) art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.;
3) art. 69 Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że wniosek o przyznanie świadczenia - zasiłku stałego wpłynął do organu w dniu 22 marca 2021 r. wraz z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 8 listopada 2019 r. oraz wyrokiem z dnia 8 lutego 2021 r. sygn. akt VI U 470/19 Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie, zmieniającym zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 8 listopada 2019 r. i zaliczającym skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do 31 sierpnia 2022 r. Skarżąca nie skorzystała zatem z możliwości określonych w art. 107 ust. 7-10 u.p.s., bowiem wniosek o przyznanie świadczenia złożyła dopiero w marcu 2021 r. Aby organ pomocy społecznej mógł ustalić skarżącej prawo do zasiłku stałego od września 2019 r., musiałby dysponować wnioskiem z września 2019 r. Tym samym, zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo zastosowały art. 106 ust. 3 u.p.s., przyznając skarżącej zasiłek stały począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie (co miało miejsce odrębna decyzją).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
- przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 37 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2174) poprzez nieprawidłowe uznanie, że osoba która spełnia warunki określone w art. 37 ust. 1 i 4 może otrzymać zasiłek stały od daty złożenia wniosku i nie przyjęcie w tym zakresie zasady kontynuacji świadczeń;
- naruszenie ustawy o pomocy społecznej i Konstytucji RP, tj.:
1) art. 100 ust 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie;
2) art. 106 ust. 3 i ust. 7-10 u.p.s. poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i nie uwzględnienie okoliczności, że to pracownik socjalny nie poinformował skarżącej o zmianach w ustawie dot. zasad przyznawania zasiłku stałego;
3) art. 106 ust. 3 zd. 1 poprzez jego błędne zastosowanie albowiem przepis ten dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składała koleiny wniosek. W szczególności przepis ten nie ma zastosowania, gdy zachodzi ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia, a potrzeba złożenia kolejnego wniosku powstała w związku z koniecznością uzyskania następnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
4) art. 69 Konstytucji RP poprzez nieudzielnie pomocy skarżącej i nie poinformowanie jej o zmianie przepisów ustawy i wydanie negatywnej decyzji za okres wrzesień 2019 - luty 2021 podczas gdy w okolicznościach sprawy niemniejszej spełniła ona dwa obligatoryjne warunki do uzyskania zasiłku stałego, tj. zdrowia i dochodu albowiem dochód był badany podczas comiesięcznych wywiadów środowiskowych OPS oraz w sytuacji gdy mamy do czynienia z ciągłością świadczenia co wyłącza możliwość zastosowania art. 106 ust. 3 zd. 1;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącej i nieprawidłowe ustalenie, że zasiłek stały należał się skarżącej dopiero od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie, a także nieustalenie stanu faktycznego sprawy w szczególności powielenie ustaleń dokonanych przez orzekające w sprawie organy, że zasiłek stały nie należy się skarżącej przed dniem 1 marca 2021 r. mimo niejednolitego orzecznictwa w przedmiotowej kwestii sądów administracyjnych oraz uchybień jakich dopuściły się orzekające w sprawie organy;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego wskutek ograniczenia postępowania dowodowego jedynie do rozpatrzenia wniosku skarżącej o zasiłek stały z marca 2021 tylko od daty jego złożenia, przy jednoczesnym braku uwzględnienia szeregu okoliczności w sprawie oraz dokumentacji OPS w postaci wniosków o zasiłki celowe i okresowe składane przez skarżącą od października 2019 do lutego 2021, z których jasno wynika że skarżąca informowała OPS o fakcie oczekiwania na rozstrzygnięcie odrębnego postępowania w zakresie ustalenia stopnia niepełnosprawności i brak reakcji organów w tym zakresie, a nadto braku uwzględnienia zarówno przez Sąd jak i organy przez SKO dokumentacji w postaci decyzji merytorycznych OPS w zakresie comiesięcznych wniosków o pomoc celową z których jasno wynika, że skarżąca spełniała kryteria dochodowe do otrzymania zasiłku stałego a oczekiwała jedynie na ustalenie stopnia niepełnosprawności, brak ustalenia przez WSA w Warszawie czy w spornym okresie od 8 listopada 2019 r. do lutego 2021 r. pomimo braku złożenia podania przez skarżącą wniosku czy spełniała ona dwie przesłanki uprawniające ją do uzyskania zasiłku stałego, tj. przesłankę niepełnosprawności i przesłankę dochodowa, przy jednoczesnym pominięciu okoliczności, iż to w skutek działań/ zaniechań pracownika socjalnego OPS skarżąca nie została poinformowana o treści zmiany przepisów co było bezpośrednią przyczyną nie skorzystania przez skarżącą z trybu art. 106 ust. 7-11 ustawy, a nadto pominiecie faktu że wniosek skarżącej o zasiłek stały nie jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie co wyłącza możliwość zastosowania art. 106 ust. 3 zd. 1 ustawy;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny oczywiście dowolnej, co przejawiło się w dowolnym przyjęciu, że skarżąca w sposób intencjonalny i zawiniony nie skorzystała z trybu art. 106 ust. 7-11 ustawy o pomocy społecznej;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i nieprawidłowe przyjęcie za organami, że skarżąca rzekomo "zbywała milczeniem" pytania pracownika socjalnego na temat ustalenia stopnia niepełnosprawności co stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym w sprawie poza tym uzasadnienie wydanych decyzji skupia się wyłącznie na braku złożenia przez skarżącą podania o zasiłek stały w czasie trwania procedury ustalania stopnia niepełnosprawności przy jednoczesnym pominięciu, iż dołożyła ona należytej stratności informując OPS o tejże procedurze odwoławczej i jej postępach (w zakresie ustalenia stopnia niepełnosprawności) oraz przy pominięciu faktu, że w okresie wrzesień 2019 - luty 2021 ustalona była przez organ I instancji sytuacja dochodowa skarżącej (druga przesłanka do otrzymania zasiłku stałego obok stopnia niepełnosprawności).
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie w całości;
2) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu ll-instancyjnym, ewentualnie;
1) uwzględnienie skargi kasacyjnej w całości, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu lI-instancyjnym.
Ponadto w piśmie z dnia 14 kwietnia 2022 r. skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie wystąpiła, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., podnosząc szereg zarzutów dotyczących naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego, jednakże istota sprawy sprowadza się do ustalenia czy skoro wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2021 r. sygn. akt VI U 470/19, zmieniającym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 8 listopada 2019 r. i zaliczającym M.S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wpłynął do organu w dniu 22 marca 2021 r. to możliwe było przyznanie skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia za okres wcześniejszy, tj. od 1 września 2019 r. do 28 lutego 2021 r.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że decyzje w przedmiocie zasiłku stałego mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia nie został w tym przypadku pozostawiony uznaniu organu pomocy społecznej, ale wynika z przepisów prawa. Ustawodawca uregulował bowiem zarówno warunki przyznania zasiłku stałego, termin jego przyznania, jak i termin jego wypłaty. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Stosownie natomiast do treści art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przez całkowitą niezdolność do pracy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W myśl zaś art. 106 ust. 3 u.p.s., świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. Specyfika sytuacji opisanej w ust. 7 i nast. dotyczy przypadku, w którym wnioskodawca ubiegający się o zasiłek stały nie posiada jeszcze orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy - w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wówczas wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia; w przypadku natomiast niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - odmawia się przyznania zasiłku stałego. Zgodnie z art. 106 ust. 9 u.p.s., jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w ust. 7. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone po upływie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym dostarczono orzeczenie (ust. 10). W sytuacji zaś niedostarczenia orzeczenia, o którym mowa w ust. 7, w terminie 3 lat od dnia zawieszenia postępowania, zawieszone postępowanie podejmuje się z urzędu (ust. 11).
Analiza powyższych przepisów jednoznacznie wskazuje, że zasadą jest, że zasiłek stały przysługuje zawsze od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie tego świadczenia. Wyjątek od generalnej zasady, wyrażonej w ust. 3 art. 106 u.p.s., dotyczącej daty początkowej przyznania zasiłku stałego, został natomiast określony w ust. 7 i nast. tego artykułu i odnosi się do ściśle wskazanej sytuacji, w której wnioskodawca, składając wniosek o przyznanie zasiłku stałego, nie posiada jeszcze stosownego orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, czy orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wówczas złożenie takiego wniosku wszczyna postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, a następnie - po spełnieniu określonych warunków - postępowanie takie zawiesza się do czasu dostarczenia ww. orzeczenia. Jeżeli natomiast orzeczenie zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, organ, po podjęciu postępowania, wydaje decyzję o ustaleniu prawa do zasiłku stałego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie tego świadczenia. Podkreślić przy tym należy, że art. 106 ust. 7 ustawy, jako wyjątek od zasady generalnej przyznawania i wypłaty świadczeń z pomocy społecznej, należy interpretować ściśle a zatem niedopuszczalnym jest dokonywanie jego wykładni rozszerzającej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1911/21).
W rezultacie stanowisko skarżącej kasacyjnie, że możliwe jest przyznanie zasiłku stałego za okres sprzed złożenia wniosku, co do osób, które przed sądem domagały się rozstrzygnięcia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności i stosowny wniosek złożyły do organu po zakończeniu sprawy sądowej, prowadziłoby do wyinterpretowania dodatkowej przesłanki przyznania zasiłku stałego z datą wsteczną. Możliwość taka nie znajduje jednakże oparcia w treści obowiązujących przepisów prawa.
Podkreślić przy tym trzeba, że art. 106 u.p.s. (w wersji obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji) otrzymał swoje nowe brzmienie w dniu 1 stycznia 2017 r. na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2174). Celem zaś tej nowelizacji ustawy było wdrożenie w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14 poprzez dodanie do dotychczasowego art. 106 ustawy ustępów 7-11, które wprowadziły właśnie wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w ustępie 3.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wnioskiem z dnia 22 marca 2021 r. M.S. wystąpiła do Prezydenta m.st. Warszawy o przyznanie zasiłku stałego, dołączając wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie z dnia 8 lutego 2021 r. sygn. akt VI U 470/19, zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 8 listopada 2019 r. i zaliczający stronę m.in. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W rezultacie, skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku stałego dopiero w dniu 22 marca 2021 r., to prawidłowo organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia od 1 września 2019 r. do 28 lutego 2021 r., gdyż brak było podstaw prawnych do jego przyznania za okres wsteczny. Jak wyjaśniono we wcześniejszych rozważaniach, zgodnie z obowiązującymi przepisami, skarżąca chcąc uzyskać zasiłek stały od dnia 1 września 2019 r., powinna złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia w okresie poprzedzającym ubieganie się o orzeczenie stwierdzające u niej stopień niepełnosprawności. Powyższe skutkowałoby wszczęciem postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku stałego, a w konsekwencji mogłoby doprowadzić do przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku.
Trafnie zatem Sąd I instancji przyjął, że pogląd organów obu instancji był prawidłowy, a w sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające zastosowanie wyjątków z art. 106 ust. 7-10 ustawy o pomocy społecznej i przyznanie zasiłku stałego wstecz, tj. od dnia 1 września 2019 r., gdyż wystąpiła sytuacja uzasadniająca przyznanie świadczenia od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Wobec powyższego zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przywołanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów ustawy o pomocy społecznej były chybione. Powyższe czyni tym samym za nieusprawiedliwione zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Wyjaśnić przy tym należy, że jak wynika wprost z brzmienia art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis ten znajduje zatem zastosowanie dopiero w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Przed jego wszczęciem brak jest bowiem możliwości wskazania, którym podmiotom przysługuje status strony postępowania, a zatem ustalenia w stosunku do kogo organ ma spełniać obowiązek określony tym przepisem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1412/12 oraz z dnia 12 października 2021 r. sygn. akt I OSK 489/21).
W rozpoznawanej sprawie nie można wobec powyższego zarzucić organom naruszenia obowiązku, o którym mowa w art. 9 K.p.a., skoro w czasie, gdy z dniem 31 sierpnia 2019 r. utraciło ważność poprzednie orzeczenie M.S. o stopniu niepełnosprawności, nie toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie przyznania jej zasiłku stałego. Należy zaznaczyć, że postępowanie o ustalenie prawa do zasiłku stałego nie jest wszczynane z urzędu na skutek uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności i wymaga złożenia przez uprawnioną osobę wniosku o przyznanie tego prawa. Do czasu złożenia wniosku postępowanie nie toczy się i nie można wymagać od organu, aby realizował on już na etapie wydania orzeczenia o niepełnosprawności obowiązek informowania stron o potencjalnej możliwości żądania uruchomienia innego postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.