I OSK 1603/06

I OSK 1603/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech
Elżbieta Stebnicka /przewodniczący/
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
IV SA/Po 62/04 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2005-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 106 § 3 i 5, 133 § 1, art. 134 § 1, art. 174 pkt 2, art. 183 § 1 i 2, art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. a, b, c i d
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
art. 13 ust. 2a i 2b, art. 40b ust 1 i 2
Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 10 § 1, art. 35 § 2, art. 107 § 1, art. 268 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
art. 233 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
art. 64 ust 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
§  4 i 5
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Dz.U. 2002 nr 41 poz 363
art. 37, art. 38
Ustawa z dnia 20 marca 2002 r. o finansowym wspieraniu inwestycji.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Stebnicka Sędziowie NSA Anna Lech Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Po 62/04 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005r., sygn. akt IV SA/Po 62/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę [...] Spółki z o.o. [...] z siedzibą w O. – Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000r., nr 71,poz. 838 ze zm.) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) i art. 104 k.p.a., Naczelnik Urzędu Celnego w O. obciążył skarżącą spółkę karą pieniężną w wysokości 1.560 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Karę pieniężną nałożono na podstawie ustaleń kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2003r. o godz. [...], która została potwierdzona protokołem nr [...].
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że zgodnie z dokumentami przewozu towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś napędową był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Podważając prawidłowość pomiaru, powołała się na brak możliwości zweryfikowania prędkości pojazdu i na prawdopodobieństwo dodania gazu przez kierowcę w momencie przejazdu drugiej, ciągnącej osi przez wagę. Wskazała także, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 7/98 oraz wyroku SN III RN 9/2000 decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w O. pozbawiona jest podstaw prawnych, albowiem opiera się na rozporządzeniach wydanych niezgodnie z delegacją ustawową zawartą w ustawie o drogach publicznych, zaś zgodnie z art. 11 i 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw zarządzenie nr 39 nie ma mocy obowiązującej.
Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3, art. 13 ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych, § 4 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, Dyrektor Izby Celnej w R. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że kara pieniężna została nałożona po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym [...], należącego do spółki i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze dynamicznej typu [...], posiadającej ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G. Wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G.,a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi. Nałożenie kary pieniężnej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych. Organ II instancji szczegółowo przedstawił techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg stwierdzając przy tym, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania. Kierowca nie mógł być obserwatorem wszystkich czynności związanych z pomiarem, gdyż część z nich musiał sam wykonywać. Był on jednak osobiście obecny przy pomiarze odległości pomiędzy osiami pojazdu oraz otrzymał protokół z ważenia, w którym mógł zawrzeć swoje uwagi i spostrzeżenia. Dyrektor Izby Celnej zauważył także, iż powołane przez stronę orzeczenia nie odnoszą się do przepisów prawnych, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję. Kara za przejazd pojazdem nienormatywnym jest pobierana niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy co do wielkości nacisku, czy też ewentualnej winy kierowcy, a pobór opłaty ma charakter obligatoryjny. Ponadto organ II instancji powołał się na okoliczność obowiązywania decyzji nr ZT 314/97 Prezesa Głównego Urzędu Miar uprawniającej do dokonywania pomiarów na wadze posiadającej ważne świadectwo legalizacji do dnia 31 października 2004r.
W skardze na powyższą decyzję Spółka "[...]", zarzucając naruszenie art. 10 § 1, art. 40 § 1, art. 45 i art. 9 k.p.a., wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że pomiar nacisku przedmiotowego pojazdu na oś napędową został wykonany przy użyciu wagi dynamicznej bez wymaganej dla jej zastosowania podstawy prawnej, w związku z czym wyniki tego pomiaru nie mogą stanowić dowodu w sprawie, albowiem zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 października 2000r. utraciło moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2002r. Decyzja została doręczona osobie nieuprawnionej do jej odbioru, a o jego wszczęciu dowiedziała się już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji. W decyzjach organów obu instancji nie ustosunkowano się do zastrzeżeń kierowcy, jakie wniósł on do protokołu kontroli pojazdu i nie było możliwości żądania powtórnego badania. Spółka podkreśliła też, iż we wszystkich dotychczasowych sprawach, w których nakładano na nią karę pieniężną, przekroczenie dopuszczalnego nacisku stwierdzano zawsze na drugiej osi pojazdu będącej osią napędową, która w trakcie ruszania· pojazdu wykazuje znacznie większy nacisk niż wynikałoby to z wagi położonego na nią ładunku. Nigdy natomiast nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnej wagi ładunku, co sugerować by mogło, że towar jest nieprawidłowo rozłożony w skrzyni ładunkowej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w R. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004r. skarżąca spółka zarzuciła organowi administracji naruszenie art. 6, art. 7, art. 10, art. 61 § 3, art. 81 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji administracyjnej pomimo braku przepisów określających sposób dokonywania pomiarów samochodów ciężarowych na wagach, pozbawienie możliwości czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się, co do zebranych materiałów oraz dowodów na skutek braku powiadomienia o wszczęciu postępowania i o zamiarze wydania decyzji, a także wniosła o zobowiązanie Dyrektora Izby Celnej w R. do załączenia do akt sprawy upoważnienia do wydania decyzji dla osoby pod nią podpisaną, czyli dla Kierownika Zmiany oraz dopuszczenie dowodu z tego dokumentu.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 12 grudnia 2005r. Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień kierownika zmiany K. F. jest określony w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie Decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] oraz art. 283 i art. 284 Kodeksu celnego. W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w pkt I.1.D i IV Karty, funkcjonariusz posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, podzielając stanowisko i ustalenia faktyczne organów administracji, co do zasadności nałożonej na skarżącą spółkę kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym, wskazał nadto, że ustawą z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych – dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Z uwagi na datę wydania decyzji przez organ I instancji za miarodajną dla oceny prawidłowej delegacji kompetencji do jej wydania Sąd I instancji uznał decyzję nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] wskazując przy tym, iż w jej § 1 upoważniono Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego i Kierowników Oddziałów do podejmowania w imieniu Naczelnika decyzji dotyczących upoważnień i obowiązków wynikających z Kodeksu Celnego i innych czynności przypisanych Naczelnikowi, jako organowi administracji celnej zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym Urzędu Celnego w O., zaś w § 2 upoważniono osoby wskazane w § 1, do przekazywania nadanych im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym, zgodnie z podziałem kompetencji określonym w Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Celnego. Przy czym obowiązki i uprawnienia nadane przez Naczelnika lub za jego zgodą określa się w kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy. Kierownik Zmiany był upoważniony do podpisania decyzji na podstawie pkt I.1.D i pkt IV Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy, wydanej na podstawie art. 283 i art. 284 Kodeksu celnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał również, iż z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej typu [...], przystosowanej do ważenia pojazdów, która posiada ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G. w dniu [...] października 2002r., a wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 28 kwietnia 1997r., nr [...]. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G. dnia [...]maja 2002r., a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi. Wydając to świadectwo Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w Z. G. powołał zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000r. (Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40), które m.in. określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Opisany szczegółowo przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nie zakwestionowany przez stronę skarżącą opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w cytowanym zarządzeniu. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia) oraz sposobu poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia). Sąd I instancji stwierdził dalej, iż nie można przyjąć, że niewielkie wahania prędkości, jakie mogą zaistnieć w trakcie ważenia prowadzą do zafałszowania prawdziwych danych dotyczących nacisków na osie, zaś legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993r. o miarach (Dz.U. nr 53, poz. 248 ze zm.), zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną Prezesa GUM, który do dnia 31 grudnia 2001r. był centralnym organem administracji państwowej (art. 3 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993r. o utworzeniu Głównego Urzędu Miar – Dz.U. nr 55, poz. 247 ze zm.). Od dnia 1 stycznia 2002r. na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2001r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, zmianie ustawa o działach administracji rządowej oraz niektórych ustaw (Dz.U. nr 154, poz. 1800), Prezes GUM stał się organem administracji rządowej. W wykazie uchwał Rady Ministrów, zarządzeń i innych aktów normatywnych Prezesa Rady Ministrów, ministrów i innych organów administracji rządowej, które utraciły moc z dniem 30 marca 2001r. (M.P. nr 47,poz. 782) Rada Ministrów nie wykazała zarządzenia nr 39. Decyzja nr [...], wydana na powyższej podstawie prawnej, nie utraciła zatem ważności w związku z czym waga, na której dokonywano pomiarów pojazdu skarżącej posiadała ważne świadectwo legalizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nadto, że mając na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia, a także wskazane wyżej świadectwa legalizacji, żądanie ponownego ważenia jest bezzasadne, a organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru, słusznie uznając protokół kontroli za podstawę ustaleń faktycznych. Podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki, brak ten nie stanowi jednak uchybienia formalnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Wszelkie zarzuty strona mogła bowiem podnieść w odwołaniu i zostały one rozpatrzone przez organ II instancji. Ponadto organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 k.p.a. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony nie byłoby racjonalne i pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 k.p.a. Sąd I instancji podkreślił nadto, że brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne i jest niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru, czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu. Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka "[...]" , reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów sądowych i zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę z urzędu wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności faktu, że decyzja organu I instancji została oparta na okolicznościach, które nie zostały udowodnione i niewłaściwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym; decyzja organu II instancji utrzymywała w mocy decyzję, która nie posiadała właściwego uzasadnienia faktycznego, oparcie wyroku na okolicznościach, które nie zostały wykazane w toku postępowania;
- art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów z dokumentów mającą polegać na nieprawidłowym przyjęciu, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego O. była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. podniesiono, iż Sąd winien był z urzędu wziąć pod uwagę fakt, że decyzja została oparta na dowodzie – protokole ważenia. Przed wydaniem decyzji spółka nie mogła wypowiedzieć się, co do przeprowadzonego dowodu i co za tym idzie okoliczności z niego wynikające nie zostały udowodnione. Zarzucono także, iż Sąd I instancji uznając, że w sprawie mogło nastąpić odstąpienie od zasady wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a., nie wskazał w uzasadnieniu jaki przepis procesowy uprawnia organy celne do odstąpienia od ogólnych zasad prawa administracyjnego przy wydawaniu decyzji dotyczących kar za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez wymaganego zezwolenia. W prawie polskim brak jest takiego przepisu, stąd też organy celne złamały prawo uniemożliwiając stronie czynny udział w postępowaniu, a Sąd oparł swoje stanowisko na okolicznościach, które nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Z żadnego dowodu bowiem nie wynika, aby istniała choćby najmniejsza groźba jakiejkolwiek straty materialnej, a wykonywanie przez organ administracji obowiązków ustawowych nigdy nie może powodować zakłócenia jego funkcjonowania. Żaden przepis prawa polskiego nie nakazuje organowi administracji celnej wydawać decyzji natychmiast po dokonaniu ważenia pojazdu i nic nie stoi na przeszkodzie, aby prawidłowo przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami. Sąd nie wziął pod uwagę, że organy celne nie podjęły żadnych działań zmierzających do zapewnienia udziału w postępowaniu skarżącej spółki i nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy był fakt, że kontrolowany kierowca nie posiadał podstawowej wiedzy prawniczej. Złożenie przez niego do protokołu kontroli uwagi "nie zgadzam się z w/w wagą" oznacza, że został zgłoszony wniosek dowodowy o ponowne przeprowadzenie pomiaru, który winien być uwzględniony, albowiem organ administracji ma ustawowy obowiązek dążyć do wnikliwego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego nawet jeżeli przy pierwszym pomiarze urządzenie nie wskazywało na nieprawidłowości. Zarzucono także, iż organ administracji I instancji zobowiązany był ustosunkować się w uzasadnieniu swojej decyzji do twierdzeń kontrolowanego kierowcy, zaś Sąd administracyjny w przypadku, gdy zaskarżona decyzja organu II instancji utrzymywała w mocy niewłaściwą decyzję organu I instancji, winien taką decyzję uchylić. W pisemnym uzasadnieniu nie wyjaśniono natomiast dlaczego wymienione powyżej fakty nie zostały wzięte z urzędu od uwagę i dlaczego brak pełnego uzasadnienia faktycznego decyzji nie wpływa na jej treść. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. podniesiono z kolei, że niesłusznie Sąd uznał, że funkcjonariusz celny był właściwie upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych. Zgodnie z prawem, upoważnienie winno mieć precyzyjny charakter, a fakt zajmowania przez osobę określonego stanowiska nie pociąga za sobą upoważnienia do wydawania decyzji. Za błędny i oparty na nieprawidłowej ocenie przeprowadzonego dowodu uznano pogląd Sądu I instancji, że Naczelnik Urzędu Celnego w O. mógł w decyzji nr [...] z dnia [...] upoważnić zastępcę i kierowników oddziałów do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji na innych funkcjonariuszy celnych podnosząc przy tym, że przedstawione przez stronę dokumenty nie stanowią upoważnienia w rozumieniu art. 268a k.p.a., albowiem nie są zgodne z tym przepisem, a przeniesienie kompetencji do wydawania decyzji może nastąpić jedynie przez organ administracji. Kodeks postępowania administracyjnego jest w tym zakresie precyzyjny, a żaden inny przepis ustawy nie daje prawa osobie upoważnionej do przenoszenia swojego upoważnienia na innego pracownika, nawet za zgodą organu administracji. Stąd też zawarte w decyzji uprawnienie do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji przez osoby upoważnione na innych funkcjonariuszy celnych winno być uznane za niezgodne z Kodeksem postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w R., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicy skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania z przyczyn enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu, których jednakże w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono. Zakres badania zaskarżonego orzeczenia wyznaczają zatem granice skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka powołała się na naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, a więc na podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Pierwszy z zarzutów – naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. – odnosi się do kwestii naruszenia przez organy administracji przepisów normujących ustalanie stanu faktycznego, a w szczególności art. 10 § 1 k.p.a. Z tego też względu zauważyć należy, iż wynikająca z tego przepisu zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym nakazuje organom administracji zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania, w tym w czynnościach podejmowanych w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zakres realizacji tego prawa i odpowiadającego mu obowiązku organu uzależniony jest jednak od rodzaju sprawy i towarzyszących jej okoliczności faktycznych. Zatem w sytuacji, gdy zdarzenie, z którym przepisy prawa wiążą powstanie określonego uprawnienia lub obowiązku bądź przewidują sankcję w postaci kary administracyjnej, jest ze swej istoty ograniczone w czasie i przestrzeni, to nie można w takiej sytuacji ponowić czynności umożliwiających weryfikację ustaleń faktycznych. Tak też jest w przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli dokonywanej przez organ celny pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś. Nie jest bowiem możliwe ponowienie takiego pomiaru w innym czasie ,a więc przy zmienionych warunkach, gdyż uzyskany w ten sposób wynik nigdy nie będzie miarodajny dla oceny prawidłowości wcześniej dokonanego pomiaru. W tej sytuacji nie może zatem budzić wątpliwości, iż fakt przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu może być skutecznie podważony jedynie poprzez wykazanie wadliwości przyrządu pomiarowego. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji w pełni się odniósł do tej kwestii, zaś w skardze kasacyjnej nie sformułowano w tym zakresie żadnych zarzutów. Zauważyć także należy, iż w myśl art. 35 § 2 k.p.a. stanowiącego wyraz realizacji zasady szybkości postępowania, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o fakty lub dowody powszechnie znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Takimi zaś danymi uzyskanymi w trakcie kontroli pojazdu należącego do skarżącej spółki dysponował organ celny. Nie można zatem uznać w okolicznościach tej sprawy, iż dokonana przez Sąd I instancji ocena ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji jest wadliwa.
Drugi z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, a mianowicie naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. również należy uznać za nietrafny. Strona skarżąca wskazała bowiem na niewłaściwą, jej zdaniem, ocenę materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów z dokumentów mającą polegać na nieuzasadnionym przyjęciu, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego O. była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych. W związku z tym należy zauważyć, iż zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydawania decyzji. Zatem podpis ten składa osoba pełniąca funkcję organu administracyjnego, która działa z jego upoważnienia udzielonego na mocy art. 268a k.p.a. lub przepisów odrębnych. W rozpoznawanej sprawie decyzja organu I instancji, której dotyczy sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut, zawiera podpis funkcjonariusza celnego z podaniem stanowiska służbowego – "kierownik zmiany" oraz wskazaniem, iż została wydana z upoważnienia "dyrektora urzędu celnego", co wynika z treści pieczątki. Tym samym z samej treści tej pieczęci wynika, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane przez osobę posiadającą właściwe umocowanie do załatwienia sprawy, co spełnia w/w wymóg określony w art. 107 § 1 k.p.a. Wskazać przy tym również trzeba, iż wprawdzie art. 40b ust. 2 ustawy o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I instancji stanowił, iż w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b., lecz nie może budzić wątpliwości, iż organem właściwym do wydawania tego rodzaju decyzji był naczelnik urzędu celnego, który z dniem 1 maja 2002r. przejął kompetencje dyrektora urzędu celnego na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw. Urząd celny stanowił natomiast jedynie aparat pomocniczy naczelnika urzędu celnego, co wynika z treści art. 284 § 2 Kodeksu celnego. W myśl art. 37 powołanej ustawy o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw dotychczasowe upoważnienia dyrektora urzędu celnego wydane funkcjonariuszom celnym w celu wykonywania przez nich obowiązków służbowych stały się z mocy prawa upoważnieniami dyrektora izby celnej lub naczelnika urzędu celnego stosowanie do ich właściwości, zaś zgodnie z art. 38 tej ustawy pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy kontroli celnej miały zachować swoją ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 § 6 Kodeksu celnego. Tym samym pieczęć, którą posłużył się funkcjonariusz celny wydający decyzję z dnia 8 lutego 2003r., z mocy wskazanego przepisu była ważna w dacie jej wydania, albowiem dopiero w dniu 3 lutego 2004r. weszło w życie zarządzenie nr 3 Ministra Finansów w sprawie wzorów pieczęci, zamknięć celnych, stempli i innych znaków stosowanych przy wykonywaniu kontroli celnej (Dz.Urz.Min.Fin. nr 1, poz. 1), które w § 11 uchyliło poprzednio obowiązujące zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 grudnia 1999r. w sprawie określenia wzorów pieczęci, zamknięć celnych, stempli i innych znaków stosowanych w przy wykonywaniu kontroli celnej (Dz.Urz.Min.Fin. z 2000r., nr 1, poz. 1). Ponadto wskazać należy, iż umocowanie podpisującego decyzję kierownika zmiany - K. F. zostało potwierdzone w postępowaniu przed Sądem I instancji, zarówno przez Naczelnika Urzędu Celnego w O. w piśmie z dnia 14 grudnia 2005r., jak i w przedłożonej przez niego decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia 10 czerwca 2002r., na mocy której zastępcę naczelnika oraz kierowników oddziałów upoważniono do podejmowania decyzji dotyczących upoważnień i obowiązków wynikających z Kodeksu Celnego i innych czynności przypisanych Naczelnikowi Urzędu Celnego, jako organowi administracji, zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym Urzędu Celnego w O.
Niezależnie od powyższego, do akt sprawy w toku postępowania kasacyjnego załączona została karta zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariusza celnego – kierownika zmiany, który podpisał decyzję z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w O., której treść potwierdza, że posiadał on stosowne uprawnienie do podpisywania decyzji. Karta ta podpisana była przez ówczesnego Naczelnika Urzędu Celnego w O.– A. L.
W tej sytuacji brak bardziej szczegółowych ustaleń, co do ścisłego zakresu upoważnienia funkcjonariusza celnego, w szczególności brak analizy Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Celnego w O., jak również wskazanej w piśmie Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] grudnia 2005r. karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariusza celnego, uznać należy za uchybienie nie mogące mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a tylko tego rodzaju uchybienie mogłoby uzasadniać uznanie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu za uzasadniony. Wobec podpisania karty praw i obowiązków kierownika zmiany przez Naczelnika Urzędu Celnego, zbędne są rozważania, czy organ administracji uprawniony był upoważnić zastępcę i kierowników oddziałów do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji na innych funkcjonariuszy celnych.
Z przytoczonych wyżej względów, skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw z mocy 184 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.
Z uwagi na zawarcie w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w R., wniesionej przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych, zauważyć należy, iż zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ – jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego określa z kolei art. 205 § 2 p.p.s.a. zaliczając do nich ich wynagrodzenie z tym zastrzeżeniem, iż nie może być ono wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Stosownie zaś do art. 205 § 3 p.p.s.a. zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne. W wypadku radców prawnych przepisami tymi są unormowania zawarte w § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), w którym określono stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy czym w pkt 2 lit. a – d tego przepisu określono w wyczerpujący sposób wysokość tych stawek za konkretne czynności procesowe w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Należy przy tym zauważyć, że w wypadku postępowania toczącego się w związku ze skargą kasacyjną czynnościami tymi są: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. a), sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. c). Pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w R. nie brał natomiast udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ani też nie wykonywał żadnej innej z czynności wymienionych w § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a – c cytowanego rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, gdyż samo sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną niewątpliwie się do nich nie zalicza. Wobec czego, brak jest podstaw do przyjęcia, że organ administracji poniósł w związku z tą czynnością niezbędne koszty postępowania kasacyjnego w rozumieniu art. 205 § 2 p.p.s.a. uprawniające do zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny ich zwrotu od strony skarżącej na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, iż analogiczny pogląd prawny zawarto w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2004r., FSK 93/04 (nie publ.).