I OSK 1602/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-11-21
NSAAdministracyjneŚredniansa
nacjonalizacjaprzejęcie przedsiębiorstwastwierdzenie nieważnościprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjnehistoria gospodarczareprywatyzacja

NSA uchylił wyrok WSA w Warszawie dotyczący nacjonalizacji przedsiębiorstwa z 1949 r., przekazując sprawę do ponownego rozpoznania z powodu istotnych naruszeń proceduralnych w uzasadnieniu wyroku WSA.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. R. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Gospodarki o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa na własność państwa. WSA uznał, że nacjonalizacja była zgodna z prawem. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na istotne naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do zarzutów dotyczących zgłoszenia pretensji w trybie reprywatyzacyjnym oraz działania organu nieuprawnionego do zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Gospodarki odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa na własność państwa. WSA uznał, że nacjonalizacja była zgodna z prawem, mimo pewnych nieścisłości w przepisach wykonawczych z tamtego okresu. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące braku podstawy prawnej, naruszenia procedury oraz działania nieuprawnionych organów. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przez WSA, który nie odniósł się w uzasadnieniu do kluczowych zarzutów dotyczących zgłoszenia pretensji w trybie reprywatyzacyjnym oraz kwestii protokołu zdawczo-odbiorczego. Z tego powodu NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego zostały uznane za nieuzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

NSA uznał, że WSA nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącego, w tym dotyczących zgłoszenia pretensji w trybie reprywatyzacyjnym oraz działania nieuprawnionego organu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym uchylił wyrok WSA.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do zarzutów dotyczących zgłoszenia pretensji w trybie reprywatyzacyjnym oraz kwestii protokołu zdawczo-odbiorczego, co uniemożliwiło kontrolę prawidłowości rozumowania sądu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisu poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów podniesionych w skardze, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. art. 3 § ust. 6

Warunek wszczęcia postępowania o przejęcie przedsiębiorstwa przed określonym terminem.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. § § 29

Przesyłanie wykazów przedsiębiorstw przez przewodniczącego Głównej Komisji do właściwego ministra.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. § § 30

Wykazy przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. § § 32

Tryb zgłaszania zarzutów w postępowaniu nacjonalizacyjnym.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. § ust. 1 lit. a

Wydawanie orzeczeń o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa na podstawie wykazów.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. § ust. 1 lit. b

Dotyczy przedsiębiorstw 'przejmowanych'.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r.

Określenie kategorii przedsiębiorstw poligraficznych i drukarni przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 maja 1949 r.

Dotyczy przejmowania przedsiębiorstw na własność państwa.

Zarządzenie Ministra Informacji i Propagandy z dnia 27 lutego 1947 r.

Ogłoszenie wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa.

Orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r.

Orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej dotycząca naruszenia przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

P.p.s.a. art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania NSA granicami skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 203

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzeczenia o kosztach.

k.p.a. art. 156 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada trwałości decyzji administracyjnych.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada legalizmu działania organów administracji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez WSA art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu do zarzutów dotyczących zgłoszenia pretensji w trybie reprywatyzacyjnym. Naruszenie przez WSA art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu do kwestii działania organu nieuprawnionego do zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (np. dotyczące kryteriów nacjonalizacji, różnic terminologicznych).

Godne uwagi sformułowania

Istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów dotyczących zgłoszenia przez poprzedników prawnych skarżącego pretensji w trybie § 32 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skład orzekający

Irena Kamińska

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Runge -Lissowska

członek

Jolanta Sikorska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wykładnia art. 141 § 4 P.p.s.a. w kontekście obowiązku sądu do odniesienia się do wszystkich istotnych zarzutów strony, zwłaszcza w sprawach dotyczących historycznych decyzji nacjonalizacyjnych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL i jego interpretacji w kontekście współczesnego postępowania sądowoadministracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego kontekstu nacjonalizacji i analizy legalności decyzji sprzed dekad, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historii prawa. Nacisk na błędy proceduralne sądu niższej instancji dodaje jej wartości.

NSA uchyla wyrok ws. nacjonalizacji: kluczowe błędy proceduralne WSA.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1602/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Runge -Lissowska
Jolanta Sikorska
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 87/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-07-05
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.), Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska, Jolanta Sikorska, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 87/06 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz A. R. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I OSK 1602/06
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 87/06, oddalił skargę A. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny.
Decyzją z dnia [...] Minister Gospodarki i Pracy, na skutek wniosku A. R., nie stwierdził nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Wydawnicza ,, [...]" M. D. i S - ka - K., ul. [...] nr [...]. Organ administracji publicznej uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby podjęcie decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego.
Następnie decyzją z dnia [...] - nr [...] - Minister Gospodarki na skutek wniosku A. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na skutek skargi A. R. uznał, że jest ona niezasadna. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lipca 2006 r. wskazał między innymi, iż przedmiotowa drukarnia spełniała materialnoprawne przesłanki do przejęcia jej na własność Państwa, zaś orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. zostało wydane już po całkowitym sprecyzowaniu kryteriów upaństwowienia tego typu przedsiębiorstw.
Sąd podzielił stanowisko skarżącego co do tego, że kryteria przejmowania przedsiębiorstw na rzecz Skarbu Państwa powinny wynikać z rozporządzenia. Rozporządzenie takie zostało wydane przez Radę Ministrów w dniu 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarni przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarni w użytkowanie (Dz. U. z 1949, Nr 26, poz. 579). Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 30 kwietnia 1949 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracji działały na podstawie przepisów prawa i w ramach określonych przez nie przesłanek nacjonalizacji. Jedną z przesłanek upaństwowienia przedsiębiorstw określonej kategorii, według powołanego rozporządzenia, było posiadanie na wyposażeniu przez konkretny podmiot parku maszynowego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
Ponadto jak zaakcentował Sąd warunkiem koniecznym do nacjonalizacji przedsiębiorstwa było również rozpoczęcie postępowania o przejęciu danego podmiotu na własność państwa przed dniem 31 marca 1947 r. Warunek ten, jak wskazał Sąd I instancji, został w niniejszej sprawie spełniony, albowiem za datę wszczęcia tego rodzaju postępowania należy przyjąć moment opublikowania wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu w dzienniku urzędowym. Wykaz obejmujący przedmiotowe przedsiębiorstwo został opublikowany, jak podkreślił Sąd I instancji, przez Ministra Informacji i Propagandy zarządzeniem z dnia 24 marca 1947 r. (MP Nr 39 z dnia 24 marca 1947 r.).
W ocenie Sądu Minister Gospodarki prawidłowo przyjął, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki, które mogłyby uzasadniać stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji Ministra na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Pogląd pełnomocnika skarżącego co do tego, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. zostało wydane bez podstawy prawnej nie jest trafny. Wydając przedmiotowe orzeczenie Minister powołał się na wiążące w sprawie przepisy i działał zgodnie z ich treścią. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że na wynik sprawy nie mają wpływu nieprawidłowości wyłącznie o charakterze proceduralnym popełnione w konkretnym postępowaniu. W szczególności na wynik sprawy nie może mieć wpływu powołanie się przez Ministra Informacji i Propagandy na nieaktualną podstawę prawną do wydawania tego typu zarządzeń, jeżeli rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w zasadniczej treści przyjęło regulację zawartą w § 30 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 1946 r. Sąd podkreślił, że przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym było orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. a nie zarządzenie Ministra Informacji i Propagandy z dnia 27 lutego 1947 r. To z tego pierwszego orzeczenia wynikał skutek materialnoprawny w postaci przejęcia konkretnego przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa, zaś umieszczenie danego przedsiębiorstwa w kategorii określonej wstępnie w art. 3 ust. 1a pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej, nie przesądzało wcale, że przedsiębiorstwo to zostanie ostatecznie znacjonalizowane. Kwestia nacjonalizacji takiego przedsiębiorstwa rozstrzygana była dopiero orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa. Niesprecyzowanie kryteriów nacjonalizacji w dacie samego wszczęcia postępowania, nie może w ocenie Sądu I instancji, uzasadniać wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa konkretnego przedsiębiorstwa, które zostało ostatecznie wydane w czasie, kiedy kryteria te zostały określone.
Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie argumentował, że wydanie przez Radę Ministrów dopiero w dniu 22 kwietnia 1949 r. rozporządzenia w przedmiocie określenia kryteriów przejęcia tego rodzaju przedsiębiorstw na własność Państwa, może być postrzegane jako działanie negatywne w zakresie procesu tworzenia prawa, to jednak nie może być to utożsamiane jako wadliwe stosowanie prawa przez organy administracji publicznej, a co za tym idzie nie może być to podstawa do stwierdzenia nieważności takiego aktu administracyjnego na podstawie art. 156 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu I instancji, strona skarżąca błędnie powołuje się na różnice terminologiczne zachodzące w powyżej powołanych regulacjach, a odnoszące się do określeń ,,przechodzenie" i ,,przejmowanie" przedsiębiorstw. Sformułowanie ,,przechodzą" nakierowane jest na skutek materialnoprawny nacjonalizacji przedsiębiorstwa, do której dochodzi z mocy samego prawa i w ramach której orzeczenie właściwego ministra miało tylko charakter deklaratoryjny. Pojęcie zaś ,,przejmowanie" i ,,przejęcie" odczytywać należy, jak wyjaśnia w dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji, jako odnoszące się do toku i zakończenia postępowania nacjonalizacyjnego. Akcentowanie zatem tej różnicy terminologicznej nie może prowadzić do wniosku, że Rada Ministrów wypowiadając się o przedsiębiorstwach ,,przejmowanych" przekroczyła delegację ustawową.
Na zakończenie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości wydanych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 k.p.a., a co za tym idzie skorzystanie z tej instytucji winno mieć miejsce tylko w nadzwyczajnych okolicznościach.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący A. R., który wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, iż wywód Sądu I instancji, co do tego, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. zostało wydane zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami jest nietrafny. Przy takim założeniu orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. byłoby całkowicie oderwane od zarządzenia Ministra Informacji i Propagandy z dnia 27 lutego 1947 r., które to powoływało się na nieaktualną już podstawę prawną do wydawania tego typu zarządzeń. Nie ulega wątpliwości, że oba rozstrzygnięcia należy traktować jako integralną całość. Uchybienia, co do tego ostatniego w sposób bezpośredni rzutują na legalność pierwszego. Wydanie zarządzenia przez Ministra Informacji i Propagandy z powołaniem się na nieobowiązującą już podstawę prawną, dyskwalifikuje pochodną tego zarządzenia w postaci orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r.
Zaskakująca jest zdaniem pełnomocnika konkluzja Sądu przyjmująca, że brak sprecyzowania kryteriów nacjonalizacji w dacie samego wszczęcia postępowania nie może uzasadniać wniosku o stwierdzenie nieważności określonego aktu, które ostatecznie zostało wydane już w czasie kiedy kryteria te zostały określone i było zgodne z nimi. Takie założenie oznacza zignorowanie zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji winny działać na podstawie i w granicach prawa. Nieprawidłowo zdaniem pełnomocnika skarżącego Sąd I instancji skoncentrował się wyłącznie na kwestii "rażącego naruszenia prawa", podczas gdy należało rozważyć drugą jeszcze przesłankę nieważności decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej jest samodzielną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji. Nie jest konieczne wykazanie, aby fakt wydania decyzji bez podstawy prawnej musiał być dodatkowo powiązany z rażącym naruszeniem prawa. Można przyjąć, zdaniem pełnomocnika skarżącego, że każdy brak podstawy prawnej przy wydaniu decyzji pociąga za sobą jednocześnie rażące naruszenie prawa.
W niniejszej sprawie w chwili ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw, kryteria które klasyfikowały dane przedsiębiorstwo do nacjonalizacji, nie były określone. Tym samym wytypowanie do upaństwowienia Ilustrowanego Kuriera Codziennego musi być uznane jako dowolne i arbitralne. Orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. odnosiło się do przedsiębiorstw wymienionych w załączniku do tego Orzeczenia, które to wymieniało przedsiębiorstwa umieszczone w nim na skutek wcześniejszego zamieszczenia ich w wykazach przedsiębiorstw ogłoszonych przez Kierownika Informacji i Propagandy. Sądowi I instancji, jak argumentował pełnomocnik strony skarżącej umknął fakt, że późniejsze rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. nadal nie określało w stosunku do drukarń kryteriów nacjonalizacji, tylko regulowało szczególny tryb tego postępowania. Organ administracji publicznej, jak podkreślił pełnomocnik A. R., ma działać w granicach prawa, usprawiedliwianie zaś jego rażących uchybień nieudolnym procesem legislacyjnym jest działaniem nieprawidłowym.
Dodatkowo podkreślić trzeba, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich podniesionych przez skarżącego zarzutów, co zgodnie ze stanowiskiem reprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny winno skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku. Niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku istotnych ustaleń oraz stanowiska Sądu I instancji, co do podnoszonych zarzutów prowadzi do wniosku, że ocena rozstrzygnięcia nie daje się skontrolować. Orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia 18 czerwca 1952 r., stanowiące część Orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego jest nieważne na skutek wydania go przez organ nieuprawniony, a to pociąga za sobą naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. Integralną częścią kwestionowanego orzeczenia nr [...] w części odnoszącej się do objętego niniejszą skargą przedsiębiorstwa jest zgodnie z § 75 a ust.2 rozporządzenia Rady i Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. zatwierdzony przez właściwego ministra protokół zdawczo odbiorczy. W rozpoznawanej sprawie w dacie wydania orzeczenia nie nastąpiło przeniesienie uprawnień do zatwierdzania protokołów zdawczo - odbiorczych z ministrów na kierowników urzędów centralnych, ponieważ ani dekret z dnia 2 sierpnia 1951 r. o utworzeniu i zakresie działań Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa, ani uchwała nr 578 Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 1951 r. w sprawie zakresu działania i tymczasowej struktury organizacyjnej Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa nie przyznawały Prezesowi tego Urzędu kompetencji w zakresie kwestii wywłaszczeń. Takie uprawnienia były przyznane jedynie naczelnym organom administracji państwowej.
Kolejnym pominiętym zupełnie przez Sąd zarzutem, jak podniósł pełnomocnik, była kwestia wniosku reprywatyzacyjnego. Z treści § 65 ust. 1 lit. B rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. wynika, że właściwy Minister, w myśl art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej wydaje orzeczenie o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw na podstawie wykazów ogłoszonych zgodnie z § 30, czyli co do tych przedsiębiorstw co do których nie zgłoszono praw lub zarzutów. Tymczasem poprzednicy prawni wnioskodawcy tj. M. i M. i D. takie zarzuty zgłosili (wniosek reprywatyzacyjny). Przedmiotem postępowania zarówno nacjonalizacyjnego jak i wszczętego wskutek złożenia wniosku reprywatyzacyjnego było przedsiębiorstwo rozumiane jako zorganizowany w ekonomiczną całość zespół środków produkcji, obejmujący m.in. maszyny, urządzenia, zapasy, towary, jak również i nieruchomości, wchodzące w skład tego przedsiębiorstwa.
Ponadto sformułowania "przejmowane" i "przejęte" (tzn. odnoszące się do przedsiębiorstw, wobec których rozpoczęto czynności zmierzające do nacjonalizacji lub czynności te zakończono) użyte w § 65 ust.1 lit. B i 30 ust.1 pkt 2 rozporządzenia odnoszą się do całego procesu przejmowania, tj. postępowania nacjonalizacyjnego zmierzającego do przejęcia przedsiębiorstw na własność państwa rozpoczynającego się wszczęciem postępowania, a kończącego wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego. Sąd uzasadnia swoje stanowisko, w ślad za Ministrem Gospodarki, przypisując użytym pojęciom dwojakie znaczenie. Rozumowanie takie jest chybione i nieuprawnione. Z treści pkt 1 i pkt 2 § 30 ust.1 wyraźnie wynika, że ustawodawca wprowadził rozróżnienie pojęć "przedsiębiorstw przechodzących" i "przedsiębiorstw przejmowanych". Rada Ministrów wykroczyła więc poza delegację ustawową, która dotychczas dotyczyła tylko przedsiębiorstw, które "przechodzą" na własność Skarbu Państwa. Prowadzi to do wniosku, że zarządzenie Ministra Informacji i Propagandy z dnia 27 lutego 1947 r. o ogłoszeniu 2 wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa wydane zostało w odniesieniu do Ilustrowanego Kuriera Codziennego bez podstawy prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie.
Zarzucając zaskarżonemu wyrokowi istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia skarżący wskazał między innymi na przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. twierdząc, iż Sąd dokonał błędnej wykładni pojęcia ,,rażącego naruszenia prawa" oraz pominął fakt, że orzeczenie administracyjne wydane zostało bez podstawy prawnej.
Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się w związku z tym pogląd, że istotą postępowania ze skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem wyroku sądu pierwszej instancji. Nie mogą zatem stanowić podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego - a takim przepisem jest art. 156 k.p.a. - stosowane przez organy administracji. Tym samym nie mógł być skuteczny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 156 k.p.a.
Za trafny uznać jednak należy zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów dotyczących zgłoszenia przez poprzedników prawnych skarżącego pretensji w trybie § 32 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Zarzut ten podnoszony był w skardze na decyzję Ministra Gospodarki przed sądem pierwszej instancji, wobec czego Sąd ten powinien w uzasadnieniu wyroku zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. odnieść się do niego.
Naruszenie przepisów postępowania może być skutecznie podniesione w skardze kasacyjnej, jeżeli jak stanowi art. 174 pkt 2 P.p.s.a. uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z § 29 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 Nr 16 poz. 62) zwanego dalej ,,Rozporządzeniem" wykazy przedsiębiorstw, co do których nie zostały zgłoszone w terminie zarzuty, przewodniczący Głównej Komisji przesyła właściwemu ministrowi. Minister ten wydaje orzeczenie o przejściu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego przedsiębiorstw na podstawie wykazów nadesłanych przez Główną Komisję zgodnie z § 29 Rozporządzenia w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego ( § 65 ust. 1 lit. a Rozporządzenia).
Z brzmienia tych przepisów wynika, że orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa może być wydane w oparciu o wykazy przewodniczącego Głównej Komisji, w których nie znalazły się przedsiębiorstwa, wobec których zgłoszone zostały zarzuty w trybie przewidzianym w § 32. Dlatego dla oceny legalności działania organów administracji orzekających o przejęciu przedsiębiorstwa, konieczne jest ustalenie, czy postępowały one zgodnie z obowiązującymi i wskazanymi wcześniej przepisami. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. orzeczenie o przejęcie przedsiębiorstwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego datę ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych. Dlatego też ustalenie czy przedmiotowe przedsiębiorstwo, zostało umieszczone w wykazie wbrew obowiązującym przepisom i czy w związku z tym prawidłowe jest ustalenie dotyczące daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego ma bardzo istotne znaczenie w sprawie. Sąd nie odniósł się jednak do tej kwestii i uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem zgodzić się z twierdzeniem Sądu, że przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym było wyłącznie orzeczenie Ministra z dnia 5 sierpnia 1949 r. bo tylko z niego wynikał skutek materialnoprawny w postaci przejęcie przedsiębiorstwa. Skutek taki mógł bowiem nastąpić po prawidłowym, określonym w obowiązujących wówczas przepisach wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. Podobnie jako uzasadniony ocenić należy zarzut nie odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do kwestii związanych z działaniem w sprawie organu nieuprawnionego do zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego. Brak rozważań w uzasadnieniu wyroku nie pozwala na skontrolowanie prawidłowości rozumowania Sądu pierwszej instancji. Dlatego w tym zakresie skargę kasacyjną uznać należy za uzasadnioną, co musiało skutkować uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania zgodnie z art. 185 P.p.s.a.
Co do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię to uznać należy je za nieuzasadnione.
Błędna wykładnia prawa materialnego polega na mylnym rozumieniu określonej normy prawnej. Zarzut błędnej wykładni art. 3 ust. 1 lit. a pkt 17 ustawy oraz § 30 Rozporządzenia zawarty w pkt 2 lit. a skargi kasacyjnej nie precyzuje na czym miałoby polegać to błędne rozumienie, zmierza natomiast do stwierdzenia, że Sąd niesłusznie uznał zarządzenie wszczynające postępowanie wywłaszczeniowe za prawidłowe pomimo niekompletnej podstawy prawnej, wskutek nieokreślenia przez Radę Ministrów kryteriów jakim miałyby podlegać przejmowane przedsiębiorstwa. Sąd I instancji trafnie jednak uznał, iż brak pełnego sprecyzowania kryteriów nacjonalizacji w dacie samego wszczęcia postępowania nie może uzasadniać wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu, które zapadło już w czasie kiedy kryteria te zostały określone, a orzeczenie było z nimi zgodne.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji co do zarzutów naruszenia § 65 ust. 1 pkt a Rozporządzenia oraz art. 3 ust. 1 lit a uznając je za trafne. Akcentowanie różnic terminologicznych nie może prowadzić do wniosku, że Rada Ministrów wypowiadając się co do przedsiębiorstw ,,przejmowanych" przekroczyła delegację ustawową.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI